Mùa xuân năm 1941, sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước (1911 – 1941), Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã chọn Pác Bó (xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng) làm điểm dừng chân đầu tiên khi trở về Tổ quốc. 85 năm sau ngày lịch sử ấy, Cao Bằng thực hiện một cuộc hành trình mới: kiến tạo "Không gian văn hóa Hồ Chí Minh", để di sản cách mạng thành nguồn lực nội sinh cho phát triển.
Nghe âm thanh tại đây:
Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại Cao Bằng được định hình bằng một cách tiếp cận mang chiều sâu chính trị - xã hội. Đó là đưa tư tưởng, đạo đức, phong cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh trở thành môi trường sống, môi trường làm việc và giáo dục hằng ngày. Việc tôn vinh hành trình cách mạng của Người gắn chặt với xây dựng các thiết chế văn hóa hiện đại, có sức lan tỏa tự nhiên, đi vào lòng người, đặc biệt là thế hệ trẻ. Ông Dương Mạc Kiên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Trường Hà, cho biết: “Trường Hà là vùng cội nguồn cách mạng. Không gian văn hóa giúp lịch sử trở thành những bài học sinh động, dễ tiếp cận. Về giá trị văn hóa, đạo đức, đây là điểm cốt lõi có ý nghĩa lâu dài, góp phần bồi đắp những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp của dân tộc và con người Cao Bằng. Về giá trị động lực cho phát triển, khi văn hóa trở thành nền tảng tinh thần, người dân có thêm niềm tin, khát vọng vươn lên; với thế hệ trẻ, đó là cách bồi dưỡng lý tưởng, bản lĩnh để biết ơn quá khứ, sống trách nhiệm với hiện tại và xây dựng tương lai.”
Để di sản không nằm yên trong bảo tàng, để lịch sử không chỉ dừng lại ở những trang sách, tỉnh Cao Bằng đã chọn Khu di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó làm hạt nhân trung tâm của Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, đồng thời mở rộng biên độ kết nối với các tuyến du lịch "Theo chân Bác" từ Tịnh Tây, Long Châu (Trung Quốc) qua mốc 108 về Pác Bó, núi Các Mác, lán Khuổi Nặm…
Điểm nhấn khác biệt trong Không gian văn hóa Hồ Chí Minh hôm nay là sự xuất hiện của công nghệ số. Chiếc kính thực tế ảo VR đưa người xem nhập vai vào những ngày tháng gian khổ ở hang Pác Bó; công nghệ AR tái hiện sống động bối cảnh lịch sử ngay tại thực địa; mô hình 3D, hệ thống hướng dẫn viên ảo hay bản đồ tương tác hành trình cứu nước... tất cả đang tạo nên một diện mạo hoàn toàn mới. Nhìn nhận về bước chuyển mình này, PGS.TS Phạm Hồng Long (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá:“Nếu chúng ta kết hợp khai thác các giá trị di tích lịch sử cách mạng thông qua các nền tảng số như AR, VR là hướng đi rất phù hợp, nhất là với giới trẻ và du khách quốc tế. Công nghệ giúp thông tin lịch sử trở nên dễ tiếp cận, sinh động hơn. Cao Bằng kết hợp với Thành phố Hồ Chí Minh khai thác mô hình công nghệ với các dấu tích gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời nhân rộng mô hình này trên địa bàn tỉnh, đó sẽ là cú hích quan trọng cho du lịch lịch sử cách mạng Cao Bằng trong thời gian tới.”
Không dừng lại ở công nghệ, sức sống của Không gian văn hóa Hồ Chí Minh còn nằm ở những trải nghiệm thực tế. Cao Bằng đã lồng ghép không gian văn hóa vào sinh hoạt thường nhật, phối hợp với các nhà trường, lực lượng vũ trang tổ chức cho học sinh, sinh viên, chiến sĩ đến tìm hiểu, trải nghiệm. Nói về định hướng chiến lược này, ông Đào Văn Mùi, Giám đốc Ban Quản lý các Khu di tích quốc gia đặc biệt tỉnh Cao Bằng, nhấn mạnh:“Không gian Văn hóa Chủ tịch Hồ Chí Minh bảo tồn và phát huy giá trị di sản Hồ Chí Minh. Cao Bằng xây dựng kế hoạch lồng ghép không gian văn hóa vào các chuỗi hoạt động thường xuyên, phối hợp với các cơ sở giáo dục, lực lượng vũ trang tổ chức cho học sinh, sinh viên tham quan, học tập, trải nghiệm tại các điểm di tích; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ để lan tỏa giá trị di sản tới đông đảo nhân dân và du khách.”
Sự kết hợp giữa du lịch tâm linh, lịch sử với du lịch sinh thái không chỉ giúp lan tỏa giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh ra quốc tế mà còn trực tiếp tạo việc làm, sinh kế cho bà con vùng biên. Ông Nguyễn Quốc Trung, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cao Bằng, cho biết:“Để mở rộng Không gian Văn hóa Hồ Chí Minh tại Cao Bằng, chúng ta tiếp tục ôn lại truyền thống lịch sử, những hy sinh to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam; qua đó tăng cường giáo dục tư tưởng cho thế hệ thanh thiếu niên. Đồng thời, xây dựng các tuyến "du lịch đỏ", đa dạng hóa sản phẩm du lịch gắn với truyền thống cách mạng, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương, tạo việc làm và bảo tồn, phát huy các giá trị lịch sử, di sản quý báu của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Cao Bằng.”
Đặt trọng tâm vào "chuyển hóa giá trị" thay vì trưng bày tĩnh, Cao Bằng đang từng bước đưa tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trở thành nguồn lực tinh thần tự nhiên, nền tảng cho sự phát triển bền vững. Đó không chỉ là bước đi chiến lược đưa Cao Bằng trở thành trung tâm giáo dục, văn hóa và trải nghiệm di sản Hồ Chí Minh của vùng Việt Bắc, mà còn là hành động thiết thực cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam — để ngọn lửa cách mạng từ cội nguồn Pác Bó mãi tiếp nối và lan tỏa.
