Ths Phạm Thị Cúc Hà: Từ học để thi đến học để sống - Bước chuyển mình của giáo dục Việt Nam

Mùa tuyển sinh năm 2026 đang ghi nhân những điều chỉnh quan trọng theo hướng vừa đa dạng hóa phương thức xét tuyển vừa siết chặt việc sử dụng các chứng chỉ quốc tế đồng thời ưu tiên đánh giá thực chất năng lực đầu vào. Để hiểu thêm về nội dung này, PV Đài TNVN trò chuyện với thạc sĩ (Ths) Phạm Thị Cúc Hà - chuyên gia giáo dục, người đồng sáng lập hệ thống trường Hanoi Adelaide School (HAS). Với tư duy đổi mới và triết lý đào tạo thực chất, Ths Phạm Thị Cúc Hà giúp chúng ta hiểu vì sao ngoại ngữ nên được trả về đúng vị trí là một "công cụ tư duy" thay vì một mục tiêu điểm số, đồng thời hé mở những tố chất mà các trường Đại học đang thực sự tìm kiếm ở sinh viên trong kỷ nguyên số này:

Nghe âm thanh tại đây:

PV: Thưa Ths Phạm Cúc Hà, quy định mới về tuyển sinh đại học năm 2026 có nhấn mạnh việc siết chặt sử dụng chứng chỉ quốc tế, mở rộng đa dạng phương thức xét tuyển nhằm bảo đảm công bằng giữa các thí sinh. Dưới góc nhìn là một nhà quản lý giáo dục, quan điểm của cô về vấn đền này là gì?

Ths Phạm Thị Cúc Hà: Tôi thấy việc này cũng trả lại bản chất của nó, và cách thức tuyển sinh của Đại học Việt Nam cũng sẽ tiếp cận dần dần với các Trường Đại học nước ngoài, đó là ngoài những yêu cầu chuyên ngành để vào các ngành và trường cụ thể, yêu cầu ngoại ngữ sẽ là điều kiện phù hợp với độ cần thiết của ngoại ngữ đó cho việc học (ví dụ học bằng Tiếng Anh) hay là cho chuyên môn sau này khi học sinh ra trường đi làm việc theo yêu cầu của ngành.

Ngoại ngữ luôn là quan trọng và nhìn ra thế giới thì chúng ta cũng thấy rõ rằng giai đoạn học phổ thông là giai đoạn quan trọng nhất để phát triển tốt thêm một ngoại ngữ nào đó. Rồi sau lên Đại học không phải để học ngoại ngữ nữa mà dùng ngoại ngữ như một công cụ để học tập và nghiên cứu. Tôi thấy đây là một cách làm rất phù hợp với bối cảnh giáo dục trên thế giới cũng như các điều kiện học ngoại ngữ hiện nay ở Việt Nam. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc tập trung vào chứng chỉ ngoại ngữ, vì cái chúng ta cần tập trung phải là khả năng tư duy hay giao tiếp bằng ngoại ngữ. Tôi vẫn nghĩ là cần có sự cân bằng trong việc học các kiến thức khác với việc học ngoại ngữ để đưa ra các lộ trình, thời lượng phù hợp cho các cấp học khác nhau, học sinh Tiểu học, THCS, THPT cũng như nhu cầu và định hướng của từng nhóm học sinh hay gia đình cụ thể.

PV: Trong giảng dạy môn ngoại ngữ, cô thường xuyên nhấn mạnh triết lý: "Học bằng tiếng Anh thay vì Học tiếng Anh. Cô có thể nói rõ hơn sự khác biệt về bản chất giữa hai tư duy này?

Ths Phạm Thị Cúc Hà: Thực ra cái này không mới. Chúng ta đã tranh luận rất nhiều về điều này và khái niệm học ngôn ngữ kết hợp với nội dung (CLIL) cũng không còn mới. Bản chất nôm na là chúng ta không phải học Tiếng Anh như học thuộc, như chỉ với từ vựng, cấu trúc câu mà thực chất là chúng ta phải học một ngôn ngữ từ 4 khía cạnh 4Cs: Content - Nội dung, Giao tiếp - Communication), Nhận thức - Cognition, Văn hoá - Culture, qua đó phát triển được ngôn ngữ từ nhiều khía cạnh đầy đủ của một ngôn ngữ và học được nội dung, kiến thức qua ngôn ngữ đó. Vì thế, đây một công đôi việc, và qua đó ngôn ngữ còn có thể hỗ trợ cho việc phát triển kiến thức, tư duy cho học sinh để bổ trợ cho cả các môn học khác.

PV: Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi mọi thứ, theo cô thì đâu là năng lực giúp học sinh nổi bật khi bước chân vào các đại học quốc tế,?

Ths Phạm Thị Cúc Hà: Thế ký 21 ưu tiên những người có khả năng tìm ra vấn đề để rồi đưa ra giải pháp để có thể tiến tới giải quyết nó. Tư duy phản biện, sáng tạo, ý thức về môi trường, trách nhiệm công dân, hiểu biết về luật pháp, kinh tế, cách thế giới vận hành, tư duy khởi nghiệp trong bất cứ lĩnh vực nào, vì chúng ta cần những con người có thể làm mới công việc đang có hay tạo ra công việc mới. Trong 5-10 năm tới thì biết cách tạo sự khác biệt sẽ rất quan trọng khi trí tuệ nhân tạo (AI) gần như đồng hoá mọi phương án và câu trả lời.

Trong chương trình song bằng của trường liên cấp quốc tế trong chương trình SACE (hợp tác giáo dục PTTH Việt Nam - Australia) có một môn học là Đổi mới kinh doanh được thiết kế dựa trên Tư duy thiết kế, giúp học sinh luôn tìm ra được sự khác biệt với bất cứ mô hình kinh doanh nào đang có cũng như đưa ra các phương án thực sự sáng tạo, đặc biệt cho những nhu cầu khác nhau của thị trường. Với tư duy thiết kế đó, các em biết mình luôn phải tìm ra cái mới, tạo nên sự khác biệt.

PV: Trường liên cấp Hanoi Adelaide school (H.AS), nơi Cô là đồng sáng lập, đang hiện thực hóa triết lý "học bằng tiếng Anh" tại trường như thế nào, để ngoại ngữ này trở thành một công cụ tư duy giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách tự nhiên nhất?

Ths Phạm Thị Cúc Hà: Tiếng Anh đối với trường Adelaide là ngoại ngữ và cũng là một công cụ học tập. Chu trình học tập Tiếng Anh của HAS bắt đầu từ việc học sinh làm quen với những chủ đề nhất định, học ngôn ngữ qua chủ đề đó rồi hiểu về những vấn đề ẩn sâu, các khái niệm khoa học hay các vấn đề theo chủ đề đó, tìm ra những giải pháp có thể giúp giải quyết các vấn đề đó rồi làm việc cùng nhau thảo luận việc thực hiện những giải pháp đó như thế nào. Việc học này đi theo sơ đồ tư duy của Bloom từ ghi nhớ ngôn ngữ đến hiểu biết về khái niệm, áp dụng ngôn ngữ và kiến thức, phân tích, đánh giá thông tin kiến thức và sau đó là tạo ra các sản phẩm thể hiện sự hiểu biết ứng dụng kiến thức của mình.

Việc này giúp học sinh không chỉ biến kiến thức thành của mình, tái tạo và phát triển kiến thức đó lên mà còn hình thành năng lực và tư duy bậc cao. Điều này chính là nền tảng cho việc học tập tốt không chỉ trong Tiếng Anh mà còn trong các môn học khác cũng như là ở các bậc học cao hơn. Lên đến THPT khi các bạn học song bằng thì lúc đó Tiếng Anh đã trở thành công cụ để học tập các môn học khác kể cả Tiếng Anh, hay Đổi mới Kinh doanh, Kinh tế, Toán, Du lịch…

PV Cô có lời khuyên gì dành cho các bậc phụ huynh và học sinh để có thể bớt áp lực "học để thi", như hiện nay thưa cô?

Ths Phạm Thị Cúc Hà: Thực ra thì thi cần thiết nhưng cuộc sống thì không chỉ có thi hay cũng không chỉ có một kỳ thi. Nhưng với chương trình Phát triển Năng lực như chương trình PT mới của Việt Nam thì cách thi cũng sẽ dần dần khác và điểm của học sinh dần dần nó sẽ là điểm của năng lực thực sự chứ không chỉ có kiến thức, như cách các chương trình phổ thông quốc tế đang thực hiện.

Hiện giờ tôi nghĩ học sinh vẫn phải tuân thủ theo chương trình của Bộ giáo dục, bám sát yêu cầu đó và cha mẹ học sinh thì cần nhìn vào con mình để theo dõi sự quan tâm, thiên hướng, năng lực đặc biệt của con để có thể hướng nghiệp sớm, định hướng được mối quan tâm cũng như tổ hợp về tính cách, kỹ năng của con để cùng con thảo luận những hướng đi phù hợp.

PV: Khi các học sinh của trường bước ra môi trường quốc tế, cô kỳ vọng các em sẽ mang theo bản sắc và năng lực gì để không chỉ hòa nhập mà còn có thể đóng vai trò dẫn dắt trong cộng đồng công dân toàn cầu, thưa cô.?

Ths Phạm Cúc Hà: Với các lứa học sinh đã ra trường và rất nhiều em lựa chọn đi du học ở nhiều nước khác nhau cũng như học ở Việt nam, các con thực sự tự hào là người Việt Nam và sẵn sàng cho thế giới vì các con được học cả chương trình Việt Nam lẫn chương trình quốc tế, am hiểu văn hoá Việt Nam, nói Tiếng Việt tốt (một điều mà chúng ta cũng thấy không phải là không đáng lo ngại với giới trẻ hiện nay ở các thành phố lớn) và đương nhiên các con có các kỹ năng của công dân toàn cầu qua chương trình đào tạo quốc tế nữa. Tôi luôn mong muốn các con luôn biết đưa ra các lựa chọn đúng đắn, bước qua khỏi vùng an toàn của mình, học hỏi từ bạn bè quốc tế và trở về xây dựng đất nước với nguồn gốc của mình và một tâm thế tư duy toàn cầu.

Xin trân trọng cảm ơn Ths Phạm Thị Cúc Hà