Nghe âm thanh bài tại đây:

Bộ phim không chỉ kể lại chuyện trong quá khứ về “số phận” thăng trầm của Ca Trù, một loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian đã góp phần quan trọng kiến tạo nên bản sắc văn hóa dân tộc, mà còn vẽ nên bức tranh toàn cảnh của Ca Trù trong bối cảnh hiện tại, cần sự chung tay bảo tồn, phát triển.

Nghệ sĩ nhân dân Việt Hương, đạo diễn bộ phim tài liệu nghệ thuật “Ngàn năm sênh phách”. Ảnh: Kim Liễu/VOV5

Sau khi giáo sư Trần Văn Khê về nước đã gặp cụ Quách Thị Hồ, đã đến ghi âm lại và đưa ra Hội đồng âm nhạc quốc tế. Ca Trù đã được công nhận là di sản phi vật thể thì lúc đó Ca Trù mới bắt đầu được phục hồi thì nghệ nhân đã già quá rồi. Khi cụ Đẹ nói một câu: 60 năm rồi bây giờ mới được cầm cây đàn nhưng đàn cho ai nghe, ai biết nghe mà hát. Nghe câu nói của cụ mà mình cũng rớt nước mắt. Mình mong muốn xã hội cùng chung tay bảo tồn và phát triển nghệ thuật Ca Trù, một bộ môn nghệ thuật quý báu mà cha ông ta để lại. Đây là thông điệp mà nghệ sĩ nhân dân, Đạo diễn Việt Hương muốn truyền tải tới khán thính giả khi thực hiện bộ phim tài liệu nghệ thuật “Ngàn năm Sênh phách”.

Quá trình quay phục dựng những chầu hát Ca Trù. Ảnh: Kim Liễu/VOV5

“Ngàn năm Sênh phách” là một hành trình khám phá lịch sử, giá trị của Ca Trù, một loại hình âm nhạc dân gian đặc sắc của Việt Nam. Bộ phim dài 70 phút đưa khán giả đi qua những thăng trầm của Ca Trù, từ thời kỳ hoàng kim đến những giai đoạn suy thoái và nỗ lực phục hồi. Không chỉ tái hiện lịch sử, “Ngàn năm Sênh phách” còn đi sâu phân tích các yếu tố cấu thành nghệ thuật ca trù, cho khán giả thấy được vẻ đẹp của Ca Trù qua các thể cách hát, như: hát thờ, hát nói trong cung vua phủ chúa, hát cửa đình, hát chơi.

Nghệ sĩ nhân dân, Đạo diễn Việt Hương cho biết: "Đây là bộ phim tài liệu lịch sử từ xa xưa nên có những trường đoạn tôi phải phục dựng như : về sự ra đời của chiếc đàn Đáy, trường đoạn này thì tôi phải phục dựng. Còn yếu tố mang tính hiện thực thì tôi phải dựa vào chất liệu văn hóa của cha ông ta để lại bằng sách Hán Nôm cổ xưa, hay thông qua chất liệu mỹ thuật cổ đó là những bức điêu khắc còn lưu lại được trên các phù điêu trong chùa, đình làng đã được chụp ảnh lại vẫn còn lưu giữ đến nay. Ngày nay đến đình làng Vân Đình bây giờ vẫn còn những hình người đánh đàn đáy, cách đây 300 năm đây cũng là một nơi Ca trù được phát triển rực rỡ.”

Những chầu hát Ca trù được tái hiện trong không gian diễn xướng xưa, như: ở đình, đền, miếu, hay ở các ca quán… Ảnh: Kim Liễu/VOV5

Trong phim, những chầu hát Ca trù được tái hiện trong không gian diễn xướng xưa, như: ở đình, đền, miếu, hay ở các ca quán…

Tiếng hát ngân vang hòa cùng với tiếng đàn Đáy, phách và trống chầu tạo nên không gian nghệ thuật vừa thâm trầm, vừa cổ kính. Nghệ sĩ nhân dân, Đạo diễn Việt Hương chia sẻ: "Để thế hệ trẻ tiếp nhận nghệ thuật Ca Trù thì mình phải làm hay, hấp dẫn. Mình đã phải phục dựng canh hát chơi đầu thế kỷ XX. Hai ca nương là người hát thật và họ hát trực tiếp tại canh hát đó chứ không phải dàn dựng. Mình chỉ dàn dựng khách nghe, những ông quan, những ông đồ ngày xưa thì những cái gật gù những cái thưởng thức của ông ấy chính là điểm nhấn của chầu hát."

Qua những câu chuyện của nghệ nhân Ca Trù Quách Thị Hồ, Lê Thị Liệu, nghệ sĩ ưu tú Bạch Vân hay kép đàn như cụ Nguyễn Phú Đẹ trong bộ phim, khán giả hiểu rõ hơn về cuộc sống và tâm huyết của những người đã dành cả đời để gìn giữ nghệ thuật này.

Bộ phim “Ngàn năm sênh phách” đã truyền đi thông điệp sâu sắc về giá trị di sản. Ảnh: Kim Liễu/VOV5

Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn và phát triển nghệ thuật truyền thống, chia sẻ: "Với “Ngàn năm sênh phách”, Ca Trù được nhìn nhận trong các chiều không gian, thời gian khác nhau. Đặt Ca Trù trong không gian đa văn hóa và đặc biệt là qua gương mặt của các nhà nghiên cứu văn hóa cũng như các nghệ nhân là những bảo tàng sống đạo diễn cho thấy bức tranh toàn cảnh cũng như “số phận của Ca Trù". Mình là người giữ di sản nhưng mình chưa thể bao quát được hết tất cả. Nhưng qua bộ phim này thì mình thấy được sống thực sự với những gì mà cha ông mình từng được sống."

Với sự đầu tư kỹ lưỡng về nội dung, hình ảnh và âm thanh, bộ phim góp phần quan trọng vào việc bảo tồn, quảng bá và lan tỏa giá trị của Ca Trù đến với công chúng. Đạo diễn Nguyễn Khắc Hải Hà nhận định: "Đây không chỉ đơn giản là bộ phim ca nhạc mà bộ phim lịch sử, bộ phim có chiều sâu văn hóa. Bộ phim kết hợp âm nhạc với những tư liệu lịch sử với phỏng vấn, phê bình của nhiều học giả. Tôi nghĩ đó là một thể loại phim hiếm có trong điện ảnh và truyền hình. Ngoài vẻ đẹp của Ca Trù, của âm nhạc thì còn là những dàn dựng công phu của đạo diễn, và đặc biệt rất nhiều tư liệu quý của những con người đáng kính trong nghệ thuật Ca Trù. Đây là một bộ phim rất hay, rất đáng khuyến khích."

Hành trình của các nghệ nhân và những người tâm huyết với Ca Trù đã minh chứng dù trải qua bao thăng trầm của thời gian, giá trị truyền thống vẫn có thể được hồi sinh khi có sự trân trọng và chung tay bảo tồn.