អនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នានេះមានឈ្មោះថា អនុស្សរណៈអ៊ីស្លាម៉ាបាដ (សម្របសម្រួលដោយប៉ាគីស្ថាន ជាមួយនឹងការគាំទ្រពីកាតា អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ទួរគី និងអេហ្ស៊ីប) ត្រូវបានចុះហត្ថលេខាពីចម្ងាយតាមប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិក នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនា រវាងប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោក ដូណាល់ ត្រាំ និងប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ លោក Masoud Pezeshkian។ តាមផែនការ តំណាងមកពីភាគីទាំងពីរ គឺអនុប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក JD Vance និងប្រធានសភាអ៊ីរ៉ង់ លោក Mohammad Bagher Ghalibaf នឹងជួបគ្នាម្តងទៀតនៅប្រទេសស្វីសនៅថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ដើម្បីធ្វើការចរចាបន្ទាប់។
ការបញ្ចប់ជម្លោះទាំងស្រុង
យោងតាមរដ្ឋបាលសហរដ្ឋអាមេរិក ឯកសារដែលទើបចុះហត្ថលេខាដោយមេដឹកនាំសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់រួមមាន ១៤ ចំណុច សំដៅបញ្ចប់ជម្លោះដែលបានផ្ទុះឡើងរវាងភាគីទាំងពីរនៅចុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៦ និងបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹងនៅមជ្ឈិមបូព៌ា។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានសង្កត់ធ្ងន់លើការបញ្ចប់ប្រតិបត្តិការយោធា ការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាស និងជម្លោះលើគ្រប់សមរភូមិទាំងអស់ រួមទាំងប្រទេសលីបង់ផងដែរ។ ភាគីទាំងពីរបានយល់ព្រម ពង្រីកបទឈប់បាញ់រយៈពេល ៦០ ថ្ងៃបន្ថែមតទៀត ដើម្បីជួយសម្រួលដល់ការចរចាបន្ទាប់។
ចំណុចគួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយទៀត គឺអ៊ីរ៉ង់បានយល់ព្រមបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូសឡើងវិញភ្លាមៗ ដើម្បីឲ្យនាវាពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិអាចឆ្លងកាត់ប្រកបដោយសុវត្ថិភាព។ ជាថ្នូរវិញ សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងចាប់ផ្តើមដំណើរការដកបទហ៊ុំព័ទ្ធលើកំពង់ផែនានារបស់អ៊ីរ៉ង់ក្នុងរយៈពេល ៣០ ថ្ងៃ។ ការបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូសឡើងវិញ គឺជាដំណឹងល្អសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ពីព្រោះចាប់តាំងពីជម្លោះបានផ្ទុះឡើង ហើយច្រកសមុទ្រហ័រមូសត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធ ការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលសកលរងការអាក់ខានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់យថាទស្សន៍កំណើនសកល និងជំរុញឲ្យអតិផរណាកើនឡើងខ្ពស់នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន រួមទាំងសហរដ្ឋអាមេរិកផងដែរ។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ ក៏បានទទួលស្គាល់ថា ការព្រួយបារម្ភអំពីផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចបណ្តាលមកពីជម្លោះ គឺជាហេតុផលមួយដែលជំរុញឱ្យលោកបន្តកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយអ៊ីរ៉ង់។
«ប្រការតែមួយគត់ដែលខ្ញុំមិនចង់ឃើញគឺជាគ្រោះសោកនាដកម្មសេដ្ឋកិច្ច។ ប្រសិនបើស្ថានភាពនៅតែបន្ត ប្រការនោះនឹងអាចកើតឡើងទាំងស្រុង។ អ្វីដែលខ្ញុំដឹងនោះគឺ រាល់ពេលដែលយើងពិភាក្សាគ្នាអំពីលទ្ធភាពនៃសន្តិភាព ទីផ្សារភាគហ៊ុនតែងតែហក់ឡើងយ៉ាងខ្លាំងដូចគ្រាប់រ៉ុក្កែត ហើយមិនដែលធ្លាក់ចុះឡើយ»។
ទាក់ទងនឹងកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ ភាគីទាំងពីរបានឯកភាពគ្នាថា ក្នុងអំឡុងពេលរង់ចាំកិច្ចព្រមព្រៀងចុងក្រោយ អ៊ីរ៉ង់នឹងប្តេជ្ញាបង្កក និងរក្សាស្ថានភាពដដែលនៃកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន ហើយនឹងមិនចម្រាញ់សារធាតុអ៊ុយរ៉ាញ៉ូមដល់កម្រិតខ្ពស់ជាងនោះទេ។ ជាថ្នូរវិញ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្តេជ្ញាមិនដាក់ទណ្ឌកម្មថ្មី និងមិនដាក់ពង្រាយកងទ័ពបន្ថែមទៅកាន់តំបន់។
បញ្ហាសាកល្បង
ការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់ ដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះនៅមជ្ឈិមបូព៌ា ទទួលបានការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មជ្ឈដ្ឋានអ្នកសង្កេតការណ៍ជឿជាក់ថា កិច្ចព្រមព្រៀងនេះគ្រាន់តែមានដំណើរការពោរពេញទៅដោយបញ្ហាសាកល្បងក្នុងរយៈពេល ៦០ ថ្ងៃខាងមុខ។ បញ្ហាសាកល្បងដំបូងគឺអ៊ីស្រាអែល និងសមរភូមិលីបង់។ អ៊ីស្រាអែលបានចូលរួមជាមួយអាមេរិកក្នុងជម្លោះប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់ ប៉ុន្តែមិនមែនបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងនេះទេ។ ដូច្នេះ សកម្មភាពយោធារបស់អ៊ីស្រាអែលនៅប្រទេសលីបង់ មានហានិភ័យផ្ទុះអំពើហិង្សាម្តងទៀត ដែលធ្វើឲ្យខូចដល់ការសន្យា "បញ្ចប់អរិភាពនៅសមរភូមិទាំងអស់"។
បញ្ហាសាកល្បងមួយទៀតគឺបញ្ហានុយក្លេអ៊ែរ។ រយៈពេល ៦០ថ្ងៃប្រហែលជាមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ភាគីទាំងពីរ ដើម្បីឈានដល់ការឯកភាពគ្នាលើបញ្ហាដ៏លំបាកដែលអូសបន្លាយរយៈពេលជាងមួយទសវត្សរ៍កន្លងទៅ។ លោកសាស្ត្រាចារ្យ Andreas Krieg មកពីសកលវិទ្យាល័យ King's College ក្នុងទីក្រុងឡុងដ៍(អង់គ្លេស) បានធ្វើអត្ថាធិប្បាយថា៖ «បញ្ហាប្រឈមធំបំផុតចំពោះកិច្ចព្រមព្រៀងនុយក្លេអ៊ែរ គឺស្ថិតនៅលើព័ត៌មានលម្អិត មិនមែនលើគោលបំណងជាទូទៅនោះឡើយ។ ភាគីទាំងពីរបានយល់ស្របថា អ៊ីរ៉ង់នឹងមិនក្លាយជាម្ចាស់កម្មវត្ថុអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនោះទេ។ ហាក់ដូចជាភាគីទាំងពីរ សុទ្ធតែមានការប្តេជ្ញាចិត្តយ៉ាងមុតមាំ។ អ្វីដែលខ្ញុំគិតថា នៅតែត្រូវការពិភាក្សា គឺកម្រិតនៃការចម្រាញ់សារធាតុអ៊ុយរ៉ាញ៉ូមដែលអាចទទួលយកបាន។ បន្ទាប់មក គឺបញ្ហានៃការត្រួតពិនិត្យនិងតាមដានកិច្ចព្រមព្រៀង ព្រមទាំងការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀង។ ជាទីបំផុតគឺជាបញ្ហាថា តើសារធាតុអ៊ុយរ៉ាញ៉ូមរបស់អ៊ីរ៉ង់នឹងត្រូវចាត់ចែងយ៉ាងដូចម្តេច? តើនរណានឹងជាអ្នកត្រួតពិនិត្យ? តើអ៊ីរ៉ង់អាចរក្សាទុកបានប៉ុន្មាន? ប្រសិនបើអ៊ីរ៉ង់មិនអាចរក្សាទុកបាននោះទេ តើអ៊ុយរ៉ាញ៉ូមនឹងទៅដល់ទីណា?»។
សម្រាប់រដ្ឋបាលរបស់លោកប្រធានាធិបតី ដូណាល ត្រាំ សម្ពាធនយោបាយផ្ទៃក្នុងក៏ជាបញ្ហាសាកល្បងដ៏ធំមួយផងដែរ។ អ្នកនយោបាយអាមេរិកជាច្រើនបានរិះគន់លក្ខខណ្ឌហិរញ្ញវត្ថុ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថា មានអំណោយផលសម្រាប់អ៊ីរ៉ង់ ហើយបានទាមទារឱ្យលោកប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ នាំយកកិច្ចព្រមព្រៀងនេះទៅបោះឆ្នោតអនុម័តនៅសភាសហរដ្ឋអាមេរិក។
ក្រៅពីបញ្ហាទាំងនោះ ឧបសគ្គបច្ចេកទេសនៅក្នុងច្រកសមុទ្រហ័រមូស ដូចជាការបោសសម្អាតគ្រាប់បែកមីន និងការសម្អាតឧបសគ្គដែលកើតចេញពីជម្លោះ ក៏បង្កបញ្ហាប្រឈមយ៉ាងសំខាន់ផងដែរ។ ជាទីបំផុត កង្វះយន្តការត្រួតពិនិត្យដ៏រឹងមាំក៏ជាបញ្ហាមួយផងដែរ។ អនុស្សរណៈនេះបង្កើតយន្តការប្រតិបត្តិការរួម ប៉ុន្តែខ្វះវិធានការផ្លូវច្បាប់ ដ៏រឹងមាំគ្រប់គ្រាន់ ប្រសិនបើភាគីណាមួយមានការរំលោភបំពាន។ ក្នុងបរិបទនៃការមន្ទិលសង្សាយរវាងទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន និងទីក្រុងតេអេរ៉ង់ រាល់ការប៉ះទង្គិចគ្នានៅលើសមុទ្រ ឬការរំលោភបំពានតូចតាច់ ក៏អាចបណ្តាលឱ្យកិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានលុបចោលភ្លាមមួយរំពិចផងដែរ៕
