Sau 3 năm xung đột bùng phát, dải Gaza vẫn đang đối mặt với tương lai khó khăn, khi hạ tầng bị tàn phá nặng nề, khủng hoảng nhân đạo chưa được giải quyết và lộ trình xây dựng tương lai chính trị cho vùng đất này vẫn còn đối mặt nhiều thách thức.
Ngày 7/10/2023, phong trào Hồi giáo Hamas tiến hành cuộc tấn công bất ngờ vào miền Nam Israel, châm ngòi cho cuộc xung đột tàn khốc giữa Israel và Hamas tại dải Gaza. Dù lệnh ngừng bắn được thực thi từ tháng 10/2025 nhưng bạo lực tại vùng đất này vẫn chưa khi nào thực sự chấm dứt.
Các hệ thống sụp đổ
3 năm sau sự kiện ngày 7/10/2023, Dải Gaza vẫn đang đối mặt với thiệt hại nhân mạng to lớn cùng sự sụp đổ của các hệ thống. Số liệu được Cơ quan Y tế Gaza công bố cuối tháng 9/2026 cho thấy ít nhất hơn 74.000 người Palestine đã thiệt mạng, hơn 175.000 người bị thương vì xung đột tại Gaza trong 3 năm qua. Bên cạnh đó, tổn thất vật chất nghiêm trọng cũng đã làm tê liệt các hệ thống hỗ trợ sự sống cơ bản của Gaza.
Cuộc khủng hoảng diễn ra gay gắt nhất đối với cơ sở hạ tầng nước và vệ sinh của lãnh thổ. Theo Văn phòng điều phối các hoạt động nhân đạo của Liên hợp quốc (OCHA), hiện tại khoảng 91% số hộ gia đình tại Gaza được đánh giá phải chịu cảnh thiếu nước ở mức độ từ trung bình đến nghiêm trọng. Toàn bộ 6 nhà máy xử lý nước thải của Gaza hiện không hoạt động, và 70% các trạm bơm nước thải đã ngừng phục vụ. Hậu quả là hơn 150.000 mét khối nước thải chưa qua xử lý bị xả thẳng ra môi trường mỗi ngày, làm tăng đáng kể nguy cơ mắc các bệnh lây truyền.
Ông Ramiz Alakbarov, Phó Điều phối viên Đặc biệt về Tiến trình Hòa bình Trung Đông, kiêm Điều phối viên Thường trú và Điều phối viên Nhân đạo của Liên Hợp Quốc, cho biết: “Tình hình nhân đạo tại Gaza trong lúc này vẫn vô cùng nghiêm trọng. Mặc dù nguồn cung thực phẩm và các vật dụng vệ sinh đã tăng lên trong những tháng gần đây, tình trạng y tế vẫn ở mức báo động. Các bệnh truyền nhiễm tiếp tục lây lan rộng trong bối cảnh các khu vực sơ tán quá tải cùng điều kiện về nước sạch, vệ sinh và điều kiện vệ sinh cá nhân không đảm bảo; đồng thời, tình trạng thiếu hụt vật tư y tế, nhiên liệu và những hạn chế trong công tác ứng phó nhân đạo tổng thể càng trở nên trầm trọng hơn do thiếu hụt nguồn tài chính”.
Sự sụp đổ tiếp theo là hạ tầng kiến trúc. Bản đồ cập nhật của Google Maps vào cuối tháng 9/2026 cho thấy 82% công trình kiến trúc ở Gaza bị hư hại, 54% bị phá hủy hoàn toàn. Thực tế này khiến cho nguy cơ xảy ra thảm họa luôn treo trên đầu các cư dân Gaza, khi các tòa nhà không đảm bảo an toàn để cư trú và có thể sụp đổ bất kỳ lúc nào, giống như thảm kịch đã xảy ra hôm 16/09 khiến hơn 20 người thiệt mạng. Nỗi lo này càng nghiêm trọng hơn khi theo OCHA, do các hoạt động quân sự vẫn tiếp diễn trên khắp Gaza, với các vụ không kích, pháo kích, nổ súng và tấn công từ phía hải quân diễn ra hàng ngày, chủ yếu ở khu vực phía tây của tuyến triển khai đã được thống nhất (được gọi là "Đường Vàng"), gần như toàn bộ dân số 2,1 triệu người của Gaza đang phải tập trung sinh sống vô cùng chật chội trong chưa đầy một nửa diện tích dải đất này. Việc giải quyết các thách thức này không đơn giản, bởi theo một báo cáo được Ngân hàng Thế giới và Liên Hợp Quốc công bố vào tháng 4 năm nay, để sửa chữa cơ sở hạ tầng thiết yếu tại Gaza, số tiền phải chi ra ước tính vào khoảng 18,5 tỷ USD. Con số này tương đương với 97% tổng GDP của Bờ Tây và Gaza cộng lại trong năm 2022.
Tương lai chính trị
Hy vọng vào một tương lai tươi sáng hơn của Gaza giờ đây đặt vào một lộ trình chính trị đang được thúc đẩy (dù tương đối chậm chạp) bởi “Hội đồng hòa bình Gaza”, một sáng kiến do Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra cuối năm ngoái và đã thu hút được sự tham gia của nhiều quốc gia. Một trong những kết quả đáng chú ý nhất kể từ khi “Hội đồng hòa bình Gaza” đi vào hoạt động là việc vào tháng 07/2026, phong trào Hamas đã chính thức đồng ý với một lộ trình giải giáp vũ khí có điều kiện trong thời gian 200-300 ngày. Theo lộ trình này, Hamas sẽ giải giáp vũ khí tại các khu vực được chỉ định, đổi lại là sự rút quân theo từng giai đoạn của lực lượng quân đội Israel. Tiếp đến, tất cả thẩm quyền quản lý, dân sự và an ninh ở Dải Gaza sẽ được chuyển giao cho một cơ quan kỹ trị được gọi là Ủy ban Quốc gia về Quản trị Gaza (NCAG) và không có sự tham gia của Hamas. Cuối cùng, để ngăn chặn khoảng trống an ninh và giảm bớt các va chạm trong quá trình chuyển giao, một Lực lượng Ổn định Quốc tế (ISF) được lên kế hoạch để hỗ trợ các nỗ lực giữ gìn trật tự dân sự của NCAG.
Vấn đề đặt ra hiện nay là liệu các bên tham gia vào cam kết này, bao gồm cả Hamas và phía Israel, có thực sự tin tưởng vào việc thực thi cam kết từ phía bên kia hay không. Ông Neil Quilliam, chuyên gia về Trung Đông tại viện nghiên cứu Chatham House (London, Anh), nhận định: "Tôi rất khó tin rằng Hamas lại muốn đầu hàng, và tôi cũng không nghĩ là họ muốn vậy, hay muốn giao nộp toàn bộ vũ khí của mình; vấn đề còn nằm ở cách dùng từ ngữ nữa. Hamas đã tỏ ý sẵn sàng bàn giao vũ khí, nhưng là bàn giao cho phía Palestine chứ không phải phía Israel. Họ có thể giao nộp phần lớn kho vũ khí, nhưng lại không sẵn sàng phi quân sự hóa hoàn toàn. Trong khi đó, một phần điều kiện của Israel lại là Gaza phải phi quân sự hóa, một khái niệm khác biệt so với việc chỉ đơn thuần là giải giáp vũ khí."
Tuy nhiên, dù còn rất nhiều thách thức, Gaza cũng đang ghi nhận một số tiến triển tích cực. Hôm 23/9, bên lề Tuần lễ cấp cao của Kỳ họp thứ 81 Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thứ (UNGA-81), Hội đồng Hòa bình đã công bố kế hoạch trị giá 2,45 tỷ USD kéo dài 6 tháng, được phân bổ cho 66 chương trình, nhằm bắt đầu công cuộc tái thiết cơ sở hạ tầng và nền kinh tế Gaza. Về mặt quản trị, lộ trình của Hội đồng hòa bình cũng đã tiếp thêm sinh lực cho đấu trường chính trị rộng lớn hơn của Palestine, với các bước chuẩn bị đang được tiến hành cho cuộc bầu cử Hội đồng Lập pháp Palestine dự kiến vào tháng 11 tới, bao gồm ở cả vùng lãnh thổ Gaza. Đó có thể là bước khởi đầu mới tích cực hơn cho Gaza sau 3 năm chìm trong khói lửa.
