Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam nhiệm kỳ 2026 - 2031 diễn ra từ ngày 3 đến 5/6 tại Hà Nội, mang theo thông điệp hành động mạnh mẽ: “Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đổi mới - Phát triển”. Đây là bước ngoặt thay đổi căn bản tư duy hoạt động: từ chăm lo, bảo vệ truyền thống sang chủ động chuyển đổi số, nâng cao năng suất và xây dựng một tổ chức linh hoạt, hướng mạnh về cơ sở.
Dấu ấn lớn nhất của nhiệm kỳ này gắn liền với Điều 10 Hiến pháp 2013 (sửa đổi, bổ sung có hiệu lực từ ngày 16-6-2025). Quy định mới khẳng định: “Công đoàn Việt Nam là đại diện duy nhất của người lao động ở cấp quốc gia trong quan hệ lao động và quan hệ quốc tế về công đoàn”. Vị thế pháp lý này không chỉ nâng cao vai trò của tổ chức, mà còn đặt ra yêu cầu cấp bách phải đổi mới để đáp ứng bối cảnh hội nhập sâu rộng.
Lực lượng đại diện đủ năng lực, đủ bản lĩnh để bảo vệ người lao động
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, tổ chức Công đoàn Việt Nam đứng trước những yêu cầu chưa từng có. Cơ cấu lao động thay đổi nhanh; lao động trong khu vực doanh nghiệp tư nhân, khu vực phi chính thức ngày càng tăng; tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số tác động sâu rộng đến việc làm, thu nhập, kỹ năng nghề nghiệp của người lao động. Cùng với đó, quan hệ lao động vận hành ngày càng đầy đủ hơn theo cơ chế thị trường.
Những thực tế này đòi hỏi tổ chức Công đoàn không chỉ làm tốt vai trò chăm lo mà còn phải trở thành lực lượng đại diện đủ năng lực, đủ bản lĩnh và đủ phương thức hiện đại để bảo vệ người lao động trong môi trường mới.
Thay vì chỉ dựa vào các phong trào vận động truyền thống, Công đoàn nhiệm kỳ 2026 - 2031 chuyển dịch sang cách tiếp cận toàn diện: Lấy người lao động làm trung tâm, lấy cơ sở làm địa bàn hành động. Tổ chức sẽ sử dụng đối thoại, thương lượng tập thể thực chất để bảo vệ người lao động từ sớm, từ xa - ngay từ khâu tham gia xây dựng chính sách và giám sát thực thi pháp luật. Đồng thời lấy chuyển đổi số, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực nâng cao hiệu quả hoạt động.
Kỷ nguyên mới đối với tổ chức Công đoàn, trước hết phải là kỷ nguyên mới của công đoàn cơ sở. Tư duy này đòi hỏi cán bộ công đoàn phải đi sâu vào đời sống người lao động. Phó chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam Ngọ Duy Hiểu cho biết một số vấn đề trọng tâm nhận được hàng vạn ý kiến, kiến nghị của người lao động trên cả nước gửi về đại hội là: "Các vấn đề người lao động rất quan tâm ví dụ như lương tối thiểu thành lương đủ sống, đấy là mong muốn rất chính đáng của người lao động. Lương đủ sống đặt ra các vấn đề là người lao động phải có tích luỹ để khi gặp bất trắc thì họ có thêm nguồn tài chính để giải quyết được vấn đề trong cuộc sống. Vấn đề thứ 2 là giảm giờ làm đã được thể hiện trong Nghị quyết Quốc hội từ năm 2019. Vấn đề tiếp theo là giảm tuổi nghỉ hưu cho một số đối tượng lao động, nhất là lao động khu vực nặng nhọc, độc hại. Một vấn đề nữa là ngày nghỉ lễ".
Phát triển đoàn viên
Dự thảo của Ban Chấp hành Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam khóa XIII tại Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam, nhiệm kỳ 2026-2031, sau khi ghi nhận các ý kiến đóng góp đã đặt mục tiêu “phát triển thực tăng ít nhất 4 triệu đoàn viên công đoàn”, cao hơn 1 triệu đoàn viên công đoàn so với dự thảo trước khi lấy ý kiến.
Để đạt được con số đầy thách thức này, Công đoàn hiện đại xác định hai mũi nhọn đột phá. Thứ nhất là chinh phục không gian số. Khi công nhân sử dụng internet ngày càng nhiều để tìm kiếm thông tin và bày tỏ tâm tư, Công đoàn phải chủ động hiện diện trên không gian mạng. Việc "gần không gian số" không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà là nhiệm vụ chiến lược để kịp thời hỗ trợ, định hướng thông tin và bảo vệ người lao động trước các luồng tin sai lệch.
Thứ hai là thúc đẩy năng suất để nâng cao phúc lợi. Công đoàn không còn bó hẹp ở tư duy "chăm lo thụ động" mà đồng hành cùng sự phát triển lực lượng sản xuất. Tổ chức sẽ khuyến khích người lao động học tập, làm chủ công nghệ để trở thành "công nhân số". Chăm lo bền vững nhất chính là giúp người lao động nâng cao trình độ, bảo đảm việc làm lâu dài và thích ứng với dòng chảy công nghệ. Các phong trào thi đua sẽ được nâng tầm, gắn liền "lao động giỏi" với "năng suất cao" và "thu nhập tốt".
Những tư duy mới của tổ chức Công đoàn trong nhiệm kỳ 2026-2031 đều hội tụ ở một điểm: Xây dựng công đoàn hiện đại, thực chất, gần người lao động hơn và có năng lực thích ứng cao hơn. Đó là công đoàn vừa kiên định vai trò chính trị - xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng, vừa năng động trong cơ chế thị trường; vừa chăm lo đời sống trước mắt, vừa đồng hành nâng cao năng lực lâu dài của người lao động; vừa bảo vệ quyền lợi, vừa khơi dậy sáng tạo, cống hiến và trách nhiệm xây dựng đất nước.
