Bộ chính trị vừa ban hành Kết luận 51-KL/TW về đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới. Điều này cho thấy sở hữu trí tuệ (SHTT) không còn là câu chuyện kỹ thuật thuần túy của ngành khoa học công nghệ, mà đã trở thành công cụ quan trọng để bảo vệ và phát triển đất nước trong bối cảnh mới.
Kết luận của Bộ Chính trị yêu cầu đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ, coi đây là nguồn lực chiến lược nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển bền vững; là yếu tố cốt lõi để tự chủ chiến lược và cạnh tranh thương mại quốc tế, góp phần bảo vệ an ninh và nâng cao vị thế quốc gia.
Yêu cầu sống còn về "Tự chủ chiến lược" trong kỷ nguyên công nghệ mới
Bước vào kỷ nguyên của trí tuệ nhân tạo (AI), một quốc gia không sở hữu công nghệ gốc hoặc thiếu năng lực bảo hộ tài sản trí tuệ thì quốc gia đó sẽ mãi đi sau, phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài và chịu những tác động tiêu cực trước các biến động địa chính trị. Trong bối cảnh đó, Kết luận 51-KL/TW đã nâng tầm sở hữu trí tuệ thành một mặt trận an ninh cốt lõi, gắn liền với "tự chủ chiến lược" nhằm bảo vệ dữ liệu lớn, bí mật kinh doanh và các phát minh trong nước từ sớm, từ xa.
Đồng thời, đây cũng là "tấm hộ chiếu" bắt buộc để nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam hội nhập sâu rộng. Khi tham gia các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) hay Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Liên minh Châu Âu (EVFTA), hàng hóa Việt muốn đi xa mà không vướng rủi ro pháp lý, hay muốn đón dòng vốn FDI chất lượng cao từ các "đại bàng" công nghệ, thì hệ thống luật pháp trong nước phải tiệm cận các chuẩn mực quốc tế khắt khe nhất. Việc chủ động kiến tạo một môi trường SHTT an toàn là cách Việt Nam khẳng định vị thế và năng lực cạnh tranh trên trường quốc tế.
Để công tác sở hữu trí tuệ phục vụ hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong tình hình mới, Bộ Chính trị thống nhất nhận thức về vai trò chiến lược của sở hữu trí tuệ, quán triệt quan điểm quyền sở hữu trí tuệ là nguồn lực quan trọng của quốc gia. Khăng định việc tạo lập, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là để nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo động lực tăng trưởng bền vững và bảo vệ tương lai phát triển của đất nước.
Đáng chú ý, nhiều năm qua, SHTT tại Việt Nam thường bị bó hẹp trong tư duy quản lý hành chính. Kết luận số 51-KL/TW đã tạo ra một bước đột phá lớn khi yêu cầu dịch chuyển hoàn toàn sang tư duy kiến tạo hệ sinh thái, đưa SHTT trở thành một loại tài sản kinh tế đặc biệt. Tài sản trí tuệ giờ đây phải được định giá chính xác để doanh nghiệp dùng huy động vốn, góp vốn liên doanh, đồng thời thúc đẩy thị trường công nghệ phát triển nhằm biến các đề tài nghiên cứu khoa học trở thành của cải vật chất thực tế, gắn chặt với nhu cầu của thị trường.
Chế tài liên ngành mạnh mẽ
Bộ Chính trị yêu cầu khẩn trương sửa đổi pháp luật để thích ứng, kết hợp với các chế tài liên ngành mạnh mẽ. Quyết tâm ngăn chặn nạn xâm phạm bản quyền, vi phạm trên không gian mạng không chỉ nhằm bảo vệ giới sáng tạo, mà cốt lõi là để xây dựng một "văn hóa tôn trọng chất xám" trong toàn xã hội.
Thực tế, những tháng qua, các bộ, ngành địa phương của Việt Nam đã tăng cường đấu tranh xử lý hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Chánh Văn phòng, Người phát ngôn Bộ Công an, Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản cho biết lực lượng công an vừa tham mưu hoàn thiện pháp luật về tăng cường công tác đấu tranh với các hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Bộ Công an cũng đang phối hợp với Bộ Tư pháp xây dựng hồ sơ liên quan đến Luật Xử lý vi phạm hành chính và sửa đổi Bộ luật Hình sự; triển khai các biện pháp phát hiện và đấu tranh xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, tập trung vào các hành vi liên quan đến quyền tác giả, vi phạm những quyền sở hữu công nghiệp: “1 tháng qua đã triển khai ngăn chặn đối với 194 trang mạng, trong đó có 8 trang mạng chiếu phim, 27 trang mạng bán hàng vi phạm quyền sở hữu công nghiệp và 159 trang mạng phát trực tiếp bóng đá vi phạm quyền sở hữu trí tuệ; phối hợp các lực lượng trong công tác kiểm tra, phát hiện và đấu tranh xử lý các hành vi vi phạm. Trong đó, lực lượng công an cả nước đã khởi tố 56 vụ và 98 bị can về các tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp và tội sản xuất buôn bán hàng giả”.
Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Hoàng Long cho biết: “Chúng tôi sẽ hướng tới việc ứng dụng công nghệ số là cốt lõi, xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông và thắt chặt trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử. Về kiến nghị, Thủ tướng cho phép nghiên cứu triển khai thí điểm hệ thống phần mềm tầm soát và quét dữ liệu tự động, ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để sớm phát hiện các tọa độ đang bán hàng trực tuyến hoặc kinh doanh hàng giả, chủ động cung cấp dữ liệu cảnh báo sớm cho lực lượng thực thi xử lý tận gốc”.
Kết luận số 51-KL/TW không thuần túy là một văn bản định hướng ngành khoa học công nghệ, mà là sự khẳng định về vai trò quan trọng của công tác sở hữu trí tuệ đối với mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam. Đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ chính là 1 trong những tấm vé quyết định để quốc gia tự tin phát triển bền vững, tự chủ kinh tế và bảo vệ quốc gia từ sớm, từ xa trên không gian số và công nghệ.
