Hôm nay (09/06), Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026 chính thức khai mạc tại Hà Nội, quy tụ hơn 500 đại biểu là lãnh đạo, quan chức, học giả, doanh nghiệp và đại diện nhiều tổ chức quốc tế trong và ngoài khu vực. Trong bối cảnh Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) bước vào năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Diễn đàn tiếp tục khẳng định vai trò là không gian đối thoại mở để cùng kiến tạo các ý tưởng, sáng kiến và giải pháp cho tương lai khu vực, đồng thời phản ánh vai trò ngày càng chủ động của Việt Nam trong các tiến trình hợp tác ASEAN.
Khi môi trường chiến lược khu vực và quốc tế tiếp tục biến động nhanh chóng, nhu cầu củng cố đồng thuận, tăng cường năng lực thích ứng và tìm kiếm các động lực phát triển mới đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với ASEAN. Đây cũng là những trọng tâm được đặt ra tại AFF 2026.
Đồng kiến tạo tương lai ASEAN tự cường
Năm 2026 mang ý nghĩa đặc biệt đối với ASEAN khi vừa đánh dấu 50 năm Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC), vừa là năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Trong bối cảnh khu vực và quốc tế tiếp tục biến động nhanh chóng, các thách thức truyền thống và phi truyền thống đan xen, yêu cầu tăng cường đối thoại, củng cố đồng thuận và tìm kiếm các giải pháp mới cho phát triển trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Chủ đề của AFF năm nay “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, lấy Người dân làm trung tâm” có sự tương đồng và cộng hưởng với chủ đề Năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines là "Cùng chèo lái tương lai chung" (Navigating Our Shared Future). Điều này cho thấy nỗ lực của Diễn đàn trong việc bổ trợ cho các ưu tiên chung của ASEAN, đồng thời đóng góp thêm các ý tưởng và sáng kiến cho quá trình hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Trên tinh thần đó, AFF 2026 được thiết kế như một không gian đối thoại mở, nơi các nhà lãnh đạo, nhà hoạch định chính sách, học giả, doanh nghiệp, thanh niên và các tổ chức xã hội cùng tham gia thảo luận về những vấn đề đang định hình tương lai ASEAN.
Phát biểu tại phiên khai mạc AFF 2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh: "Nếu gần 6 thập kỷ qua là hành trình xây dựng bản sắc của ASEAN thì những thập kỷ tới đây sẽ là hành trình định hình tương lai của ASEAN trong một thế giới mà những quy tắc nền tảng của kinh tế, công nghệ và quyền lực toàn cầu đang được viết lại. Công nghệ đang tái định nghĩa năng lực cạnh tranh, trí tuệ nhân tạo đang tái định nghĩa năng suất, dữ liệu đang tái định nghĩa quyền lực và chuyển đổi xanh đang tái định nghĩa mô hình phát triển. ASEAN cần tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, tự cường và thống nhất trong đa dạng, những giá trị làm nên thành công của mình, nhưng với cách tiếp cận sáng tạo hơn; đồng thuận về giá trị nhưng năng động trong hành động; kiên định về nguyên tắc nhưng đổi mới về phương thức; giữ vững bản sắc nhưng chủ động tạo thời cơ trước những thay đổi của thời đại mới."
Tinh thần đó cũng được thể hiện qua chương trình nghị sự của AFF 2026 với nhiều chủ đề đang định hình tương lai khu vực, như: quản trị trí tuệ nhân tạo, công nghệ tài chính, an ninh năng lượng, phát triển bền vững hay tăng cường khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài… Tất cả đều hướng tới nâng cao năng lực tự cường, khả năng thích ứng và vai trò kiến tạo của ASEAN. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, trong đó ASEAN không chỉ thích ứng với các xu thế mới mà còn chủ động tham gia định hình các xu thế đó.
Từ sáng kiến đến hành động
Từ một sáng kiến được Việt Nam công bố tại Hội nghị cấp cao ASEAN năm 2023, Diễn đàn Tương lai ASEAN được duy trì tổ chức từ năm 2024 đến nay đang từng bước khẳng định vị thế là một không gian đối thoại chiến lược của khu vực.
Trong bối cảnh ASEAN bắt đầu triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 cùng các kế hoạch chiến lược mới, AFF cho thấy một bước phát triển mới trong đóng góp của Việt Nam đối với hợp tác khu vực: không chỉ tham gia các cơ chế sẵn có mà còn chủ động đề xuất sáng kiến, kiến tạo không gian đối thoại và kết nối các nguồn lực nhằm bổ trợ cho các tiến trình chính thức của ASEAN.
Thực tế, sau hai kỳ tổ chức vào các năm 2024 và 2025, nhiều ý tưởng, khuyến nghị và nội dung thảo luận tại AFF đã được phản ánh trong các văn kiện của ASEAN. Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn đánh giá: "Diễn đàn Tương lai ASEAN là một sáng kiến quan trọng của Việt Nam nhằm thúc đẩy ngoại giao ASEAN ở bình diện khu vực và toàn cầu. Tôi nghĩ đây là một đóng góp tích cực cho ASEAN. Chúng ta phải đưa ASEAN lên bản đồ toàn cầu. Diễn đàn đặc biệt này là một trong những diễn đàn quan trọng, nơi tôi nghĩ rằng Việt Nam đang đóng vai trò mang tính kiến tạo của mình để định hình lại các thông điệp chiến lược của ASEAN. Chúng ta phải đảm bảo rằng có tiếng nói mạnh mẽ của ASEAN trong các vấn đề toàn cầu."
Sức hút ngày càng lớn của diễn đàn còn thể hiện qua sự tham gia của các nhà lãnh đạo, học giả, doanh nghiệp và đối tác quốc tế. Hơn 500 đại biểu trong và ngoài khu vực tham dự AFF 2026 tại Hà Nội là minh chứng cho nhận định này. Ông Alex Strugnell, Phó Đại sứ Anh tại Việt Nam, cho rằng: "Điều tuyệt vời về Diễn đàn đó là trong một thế giới toàn cầu hóa, nơi chúng ta nhận ra sự cần thiết phải kết nối hợp tác quan trọng hơn bao giờ hết. Diễn đàn, dưới sự chủ trì của Việt Nam, sẽ thúc đẩy hợp tác giữa ASEAN với các đối tác, trong đó có Vương quốc Anh để cùng nhau giải quyết các thách thức chung hiện nay."
Trong một thế giới nhiều biến động, sức mạnh của ASEAN không chỉ nằm ở khả năng thích ứng mà còn ở năng lực cùng nhau định hình tương lai. Với những sáng kiến đối thoại ngày càng bao trùm và thực chất, AFF 2026 tiếp tục khẳng định giá trị của hợp tác, đồng thuận và tầm nhìn dài hạn, những nền tảng đã làm nên bản sắc và sức sống của Cộng đồng ASEAN.
