Cuộc hội đàm thượng đỉnh giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Bắc Kinh (Trung Quốc) hôm 14/05 không chỉ đưa ra những cam kết hợp tác song phương, mà còn phát đi tín hiệu về một giai đoạn điều chỉnh mới trong quan hệ giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược tiếp tục định hình trật tự quốc tế, việc hai bên nhấn mạnh xây dựng “mối quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng” được xem là nỗ lực nhằm kiểm soát bất đồng, duy trì đối thoại và hạn chế nguy cơ đối đầu.
Sau nhiều năm căng thẳng và cạnh tranh chiến lược, Mỹ và Trung Quốc đang phát đi tín hiệu điều chỉnh quan hệ theo hướng ổn định và thực chất hơn. Những thông điệp từ cuộc gặp của lãnh đạo 2 cường quốc được cho là có thể tác động đáng kể tới môi trường an ninh và kinh tế toàn cầu trong thời gian tới.
“Ổn định chiến lược mang tính xây dựng”
Điểm nhấn quan trọng trong các cuộc trao đổi giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình (Xi Jingping) và Tổng thống Mỹ Donald Trump là sự xuất hiện lần đầu tiên của thuật ngữ “quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng” trong phát biểu của nhà lãnh đạo Trung Quốc: “Quan hệ Trung - Mỹ là mối quan hệ song phương quan trọng nhất trên thế giới hiện nay. Mối quan hệ này chỉ có thể được xử lý tốt và tuyệt đối không được phép để xảy ra sai sót. Khi hai nước hợp tác, cả hai cùng có lợi; khi đối đầu, cả hai cùng chịu thiệt hại. Hai bên nên là đối tác thay vì là đối thủ của nhau. Chúng tôi nhất trí xây dựng một mối quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng Trung – Mỹ, thúc đẩy sự phát triển ổn định, lành mạnh và bền vững của các mối quan hệ song phương, đồng thời mang lại hòa bình, thịnh vượng và tiến bộ hơn cho thế giới”.
Việc sử dụng khái niệm “ổn định chiến lược mang tính xây dựng” cho thấy nỗ lực tái định nghĩa mối quan hệ Trung - Mỹ. Thay vì cố gắng xóa bỏ hoàn toàn những khác biệt vốn có, Bắc Kinh đang đề xuất một khung quản trị khủng hoảng mới, nơi các bên chấp nhận sự tồn tại của đối phương như một thực thể tất yếu và tập trung vào việc ngăn chặn những sai lầm chiến lược có thể dẫn đến xung đột vũ trang. Làm rõ hơn về tầm nhìn mới này, Chủ tịch Tập Cận Bình cho biết “quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng” cần bao gồm 4 trụ cột: tăng cường hợp tác, duy trì cạnh tranh trong giới hạn kiểm soát, quản lý bất đồng và cam kết tránh xung đột. Ông Tập Cận Bình hy vọng các nội dung được nhất trí sẽ định ra hải trình, lèo lái con tàu khổng lồ của quan hệ Trung - Mỹ, biến năm 2026 trở thành “một cột mốc lịch sử, mở ra một chương mới trong quan hệ giữa hai nước".
Đáp lại thông điệp của nhà lãnh đạo Trung Quốc, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng nhấn mạnh vào nền tảng của sự tôn trọng và những giá trị chung trong mối quan hệ 2 nước: "Sợi dây liên kết về thương mại và sự tôn trọng kéo dài suốt 250 năm qua chính là nền tảng cho một tương lai có lợi cho cả hai quốc gia. Nhân dân Hoa Kỳ và Trung Quốc có rất nhiều điểm chung. Chúng ta coi trọng sự chăm chỉ. Chúng ta đề cao lòng can đảm và những thành tựu. Chúng ta yêu gia đình và chúng ta yêu đất nước mình. Cùng với nhau, chúng ta có cơ hội dựa trên những giá trị này để tạo dựng một tương lai thịnh vượng, hợp tác, hạnh phúc và hòa bình hơn cho con cái chúng ta. Chúng ta quan tâm đến khu vực này và cả thế giới. Đây là một thế giới đặc biệt khi có hai chúng ta cùng sát cánh”.
Từ đối đầu trực diện sang cạnh tranh có kiểm soát
Dưới góc nhìn của các nhà phân tích quốc tế, tương lai quan hệ Mỹ - Trung đang chuyển dịch từ đối đầu trực diện sang một hình thái cạnh tranh có kiểm soát và thực chất hơn. Điểm đáng chú ý nhất là chu kỳ ổn định hóa đang được rút ngắn đáng kể. Nhận định về sự điều chỉnh chính sách của chính quyền Tổng thống Donald Trump, nhà nghiên cứu Tôn Thành Hạo (Sun Chenghao), tại Trung tâm Chiến lược và An ninh Quốc tế, Đại học Thanh Hoa, Trung Quốc, cho rằng khác với giai đoạn 2017 – 2018 khi Mỹ xác định Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh chiến lược, chính quyền Mỹ hiện nay đã bắt đầu dần điều chỉnh chính sách: “Hiện nay cần phải xác định các ranh giới của sự cạnh tranh và tránh việc mở rộng cạnh tranh quá mức. Nếu ông Trump có thể quản lý thành công quan hệ với Trung Quốc, tôi tin rằng điều đó sẽ gửi đi một tín hiệu tới khu vực châu Á - Thái Bình Dương rằng ông ấy có thể ổn định hóa quan hệ Mỹ - Trung, từ đó cho phép khu vực này duy trì quỹ đạo phát triển tương đối ổn định và hòa bình”.
Từ kết quả của các cuộc thảo luận giữa 2 nhà lãnh đạo, một trong những kỳ vọng thực tế nhất trong ngắn hạn là việc duy trì nhịp độ đối thoại bình thường sau những gián đoạn do đại dịch và căng thẳng địa chính trị. Ông Philip Luck, Giám đốc Chương trình Kinh tế tại Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS), cho rằng: “Tôi nghĩ kết quả tốt nhất ở đây là họ thiết lập được một cơ chế đối thoại. Những cuộc trò chuyện cởi mở là điều tốt. Sẽ có những quyết định xoay quanh việc mua sắm hàng hóa từ cả hai phía và những cam kết tiếp tục thảo luận, cam kết duy trì đối thoại. Tôi nghĩ điều đó sẽ diễn ra mà không có bất kỳ sự nhượng bộ lớn nào về các vấn đề trọng yếu từ cả hai phía. Nếu chúng ta có thể quay trở lại nhịp độ thảo luận bình thường để bàn về các mối quan hệ kinh tế quan trọng, tôi nghĩ đó đã là một thắng lợi lớn”.
Khác biệt chiến lược hiện nay giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn còn sâu sắc, tuy nhiên, việc 2 bên nối lại đối thoại cấp cao và hướng tới cơ chế cạnh tranh có kiểm soát được xem là tín hiệu tích cực đối với ổn định khu vực và kinh tế toàn cầu.
