Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, đối ngoại không chỉ còn là nhiệm vụ giữ vững môi trường hòa bình, ổn định mà phải trở thành lực lượng tiên phong mở đường cho phát triển. Đây cũng là thông điệp xuyên suốt tại Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33 đang diễn ra tại Hà Nội, với yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy và cách làm, biến cơ hội quốc tế thành kết quả cụ thể phục vụ phát triển đất nước.
Từ ứng phó sang chủ động kiến tạo cơ hội
Sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã xây dựng mạng lưới quan hệ với hơn 40 đối tác ở nhiều cấp độ, tham gia sâu rộng vào các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và ngày càng có vị thế trong các cơ chế đa phương.
Tuy nhiên, giá trị của mạng lưới quan hệ ấy không nằm ở số lượng đối tác hay khuôn khổ hợp tác, mà ở khả năng chuyển hóa thành dòng vốn đầu tư chất lượng cao, công nghệ tiên tiến, nhân lực chất lượng cao, thị trường mới và vị thế cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. Chính vì vậy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ tư duy đối ngoại: "Phải nhìn đúng thế giới, hiểu rõ đất nước, xác định đúng lợi ích và khả năng của mình. Phải nhận ra cơ hội sớm và biến cơ hội thành kết quả. Chúng ta không thể ngồi chờ thuận lợi đến, cũng không thể chỉ xử lý khi tình huống đã xảy ra. Mở rộng hợp tác đồng thời củng cố tự chủ chiến lược, nội lực và khả năng chống chịu. Đối ngoại phải phát huy vai trò tiên phong: thấy sớm, tham mưu đúng, hành động kịp thời; góp phần bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; mở đường, kết nối và tranh thủ nguồn lực phát triển".
Theo Đại sứ, nguyên Thứ trưởng Ngoại giao Phạm Quang Vinh, Việt Nam đang hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để hiện thực hóa tư duy mới này: "Chúng ta đang ở vị trí thuận lợi để tranh thủ những cơ hội và ứng phó với thách thức. Chúng ta đã có một loạt những Nghị quyết về phát triển đất nước, tầm nhìn từ nay cho đến năm 2030, năm 2045. Chúng ta cũng có mối quan hệ với một loạt các quốc gia chủ chốt lớn, bao gồm cả các đối tác hàng đầu và láng giềng của Việt Nam. Sau hơn 4 thập kỷ hội nhập quốc tế, Việt Nam cũng có hệ thống các chuỗi cung ứng gắn chặt với sự phát triển của Việt Nam. Ngoài ra, chúng ta có vị thế khi tham gia một loạt hiệp định quốc tế".
Tuy nhiên, những lợi thế đó chỉ trở thành động lực tăng trưởng khi từng hoạt động đối ngoại hướng tới mục tiêu tạo ra giá trị cụ thể cho từng ngành, từng địa phương và từng doanh nghiệp. Đó cũng là định hướng mà Bộ Ngoại giao đang triển khai thông qua kết nối đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, huy động nguồn lực chất lượng cao và tham gia các mạng lưới hợp tác có giá trị gia tăng lớn. Ông Nguyễn Đồng Trung, Phó Cục trưởng Cục ngoại vụ và Ngoại giao Văn hóa, Bộ Ngoại giao, khẳng định: "Chúng tôi luôn xác định phương châm: lấy kết quả làm trung tâm, lấy kết quả cụ thể làm thước đo, lấy địa phương là trung tâm phục vụ, lấy đổi mới sáng tạo làm phương thức hành động. Chúng tôi triển khai các hoạt động kết nối, xúc tiến đầu tư tập trung nhiều vào lĩnh vực công nghệ, tri thức, huy động các nguồn vốn chất lượng cao, xây dựng, phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo, tham gia các mạng lưới hợp tác quốc tế có giá trị gia tăng cao, dựa trên nhu cầu của địa phương và thế mạnh của từng đối tác".
Đối ngoại lấy hiệu quả phát triển làm thước đo
Điểm mới của tư duy đối ngoại hiện nay không chỉ nằm ở việc mở rộng quan hệ, mà còn ở cách đánh giá hiệu quả. Nếu trước đây, thành công chủ yếu được nhìn qua việc thiết lập hay nâng cấp các khuôn khổ hợp tác, thì nay thước đo phải là những kết quả cụ thể đối với phát triển đất nước. Tinh thần đó được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ: "Hội nhập sâu nhưng không phụ thuộc, mở cửa nhưng giữ vững tự chủ, tiếp thu tinh hoa thế giới để làm giàu bản sắc và sức mạnh Việt Nam. Các khuôn khổ quan hệ đã thiết lập, nâng cấp phải được cụ thể hóa bằng chương trình hành động và dự án có kết quả đo đếm được. Trong mọi mối quan hệ, cần coi trọng lòng tin, sự chân thành và lợi ích lâu dài; xử lý thỏa đáng khác biệt, không để một vấn đề riêng lẻ ảnh hưởng toàn bộ quan hệ. Hiệu quả của quan hệ không nằm ở tần suất tiếp xúc hay tên gọi khuôn khổ. Thước đo chính là môi trường hòa bình được củng cố, lợi ích đất nước được bảo vệ, thị trường được mở rộng, dự án được hình thành, công nghệ và nhân lực được nâng lên, Nhân dân được hưởng lợi".
Trong một thế giới nhiều biến động, lợi thế sẽ thuộc về những quốc gia biết nhận diện cơ hội sớm và hành động kịp thời. Với Việt Nam, đổi mới tư duy đối ngoại là chuyển đổi phương thức tạo dựng nguồn lực cho phát triển. Khi mỗi khuôn khổ hợp tác được cụ thể hóa bằng dự án, công nghệ, dòng vốn, thị trường và những lợi ích thiết thực cho người dân, đối ngoại sẽ thực sự trở thành lực lượng tiên phong mở đường, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.
