Đất đai vừa là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế, vừa gắn trực tiếp với tài sản, sinh kế và cuộc sống của mỗi người dân. Vì vậy, sửa đổi Luật Đất đai không chỉ nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong quản lý, sử dụng đất, mà còn phải giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa phát triển kinh tế, hiệu quả quản lý nhà nước và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất. Đây cũng là những nội dung được đặt ra trong quá trình Quốc hội thảo luận dự án Luật Đất đai sửa đổi tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.
Thực tiễn triển khai Luật Đất đai năm 2024 cho thấy vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện, từ cơ chế định giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đến thủ tục thực hiện các dự án đầu tư. Đất đai có mối liên hệ chặt chẽ với nhiều lĩnh vực như quy hoạch, đầu tư, xây dựng, nhà ở và kinh doanh bất động sản. Vì thế, nếu các quy định pháp luật thiếu thống nhất, những vướng mắc trong quá trình thực hiện không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ dự án, chi phí của doanh nghiệp, mà còn có thể tác động trực tiếp đến quyền lợi của người dân.
Đồng bộ chính sách, bảo đảm quyền lợi người dân
Yêu cầu đặt ra là sửa đổi Luật Đất đai phải gắn với việc rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật có liên quan, bảo đảm thống nhất từ nguyên tắc đến cơ chế thực hiện. Trong đó, định giá đất là một vấn đề then chốt, bởi giá đất ảnh hưởng trực tiếp đến nghĩa vụ tài chính của người sử dụng đất, chi phí đầu tư, nguồn thu ngân sách và mức bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.
Tại phiên họp ngày 22/10, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu cân đối lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư; đồng thời hoàn thiện cơ chế định giá đất theo hướng minh bạch, có cơ sở dữ liệu và phương pháp phù hợp: "Bổ sung nguyên tắc cân đối lợi ích Nhà nước, người sử dụng đất, nhà đầu tư; có hệ số điều chỉnh vùng giá trị thửa đất chuẩn rõ ràng. Bảng giá đất thì chu kỳ 5 năm hoặc linh hoạt hơn là công bố sớm cơ chế điều chỉnh trong kỳ khi biến động lớn. Bắt buộc kiểm tra là phải độc lập, công khai phương pháp và dữ liệu đầu vào. Làm rõ áp dụng bảng giá, rồi hệ số cho bồi thường, tiền sử dụng, thuê đất, tránh giá đuổi giá. Xây dựng cơ sở dữ liệu giá đất quốc gia liên thông, cập nhật thời gian thực. Mục tiêu dài hạn là giảm gánh nặng cho doanh nghiệp, người dân".
Đồng bộ chính sách không chỉ dừng ở việc thống nhất quy định về giá đất, mà còn phải bảo đảm các quy định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được triển khai nhất quán, công khai. Nếu đồng bộ chính sách là điều kiện để pháp luật được thực thi thông suốt, thì bảo vệ quyền lợi người dân phải là nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình thực hiện. Từ góc độ thực thi, đơn giản hóa thủ tục, phân cấp, phân quyền hợp lý và minh bạch hóa quy trình quản lý cũng là những yêu cầu quan trọng.
Đại biểu Nguyễn Đình Xuân, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh, nêu ý kiến: "Đơn giản hóa các thủ tục về đất đai. Thứ hai là phân cấp phân quyền. Thứ ba là minh bạch và có thể chúng ta giảm bớt việc phân chia quá nhiều loại đất như vậy, đặc biệt là các loại đất trong cùng một nhóm, ví dụ như đất hàng năm, đất trồng cây lâu năm, đất nông nghiệp khác giá trị tương đương nhau… để giúp thuận lợi hơn cho công tác quản lý".
Nâng cao hiệu quả thực thi, củng cố niềm tin
Một chính sách dù được thiết kế đầy đủ cũng khó phát huy hiệu quả nếu thiếu hướng dẫn cụ thể, sự phối hợp giữa các cơ quan và trách nhiệm rõ ràng của chính quyền các cấp. Do đó, cùng với việc hoàn thiện luật, cần bảo đảm các điều kiện tổ chức thực hiện, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý kịp thời những vướng mắc phát sinh.
Đặc biệt, việc công khai thông tin về quy hoạch, giá đất, phương án bồi thường và tái định cư cần đi đôi với cơ chế tiếp nhận, giải quyết kiến nghị của người dân. Khi các quyết định liên quan đến đất đai được giải thích rõ ràng, thực hiện nhất quán và có trách nhiệm giải trình, sự đồng thuận xã hội sẽ được củng cố. Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện dự án luật, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng: "Luật Đất đai này phải làm chặt, làm kỹ. Chúng ta phải đặt việc hoàn thiện để thông qua Luật Đất đai tại kỳ họp này là nhiệm vụ hết sức trọng tâm, vì Luật Đất đai liên quan tới toàn bộ nền kinh tế, liên quan đến đời sống của người dân".
Sửa đổi Luật Đất đai là yêu cầu quan trọng nhằm khơi thông nguồn lực cho phát triển và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Nhưng để nguồn lực ấy thực sự trở thành động lực phát triển, chính sách phải được thực thi đồng bộ, minh bạch và công bằng; trong đó, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân cần được bảo đảm bằng những quy định cụ thể và cơ chế thực hiện hiệu quả. Đồng bộ chính sách là điều kiện để tháo gỡ điểm nghẽn; bảo đảm quyền lợi người dân là nền tảng để tạo dựng sự đồng thuận. Kết hợp được hai yêu cầu này sẽ giúp đất đai được khai thác hiệu quả hơn, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững.
