Thỏa thuận này không chỉ tác động mạnh đến thị trường năng lượng, mà còn được xem là động thái địa chính trị quan trọng đối với diễn biến của cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine.
Thông tin về thỏa thuận dầu diesel Mỹ-Nga được Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố ngày 09/10, ngay trong thời điểm các phái đoàn Ukraine và châu Âu đang có mặt tại Miami, bang Florida (Mỹ) để thảo luận về các giải pháp cho xung đột Nga-Ukraine.
Tính toán bầu cử
Theo nội dung thông báo của Tổng thống Mỹ Donald Trump và sau đó được Moscow xác nhận, Mỹ và Nga đạt được thỏa thuận về việc Nga cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel ngay lập tức cho Mỹ, thêm 500.000 tấn trong tháng 11/2026 và 1 triệu tấn trong đợt tiếp theo. Ông Trump cho biết thêm Nga có thể cung cấp thêm 3 triệu tấn dầu diesel trong thời gian ngắn, tùy thuộc vào tình trạng hoạt động của các nhà máy lọc dầu nước này. Như vậy, tổng lượng nhiên liệu được Nga cung cấp ra thị trường có thể vượt 4,8 triệu tấn, nếu toàn bộ các đợt giao hàng được thực hiện.
Thỏa thuận dầu diesel Mỹ-Nga được đưa ra trong bối cảnh giá nhiên liệu tại Mỹ tăng mạnh do những biến động trên thị trường năng lượng quốc tế, trong đó một trong những nguyên nhân chính đến từ việc thiếu hụt nguồn cung từ Nga, khi nhiều nhà máy lọc dầu tại Nga trở thành mục tiêu tấn công của quân đội Ukraine trong những tháng gần đây.
Chuyên gia kinh tế năng lượng Philip Verleger, học giả Nghiên cứu Cấp cao kiêm giảng viên tại Trường Quản lý và Tổ chức thuộc Đại học Yale, đồng thời là nghiên cứu viên khách mời tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE), Mỹ, cho biết:
"Nga từng xuất khẩu khoảng 1 triệu thùng dầu diesel mỗi ngày. Các quốc gia như Brazil và Thổ Nhĩ Kỳ đã cấm nhập khẩu loại nhiên liệu này. Và hệ quả là chúng ta đã mất đi nguồn cung 1 triệu thùng mỗi ngày trên một thị trường toàn bộ có quy mô khoảng 25 triệu thùng mỗi ngày".
Giá dầu diesel cao làm gia tăng chi phí vận tải hàng hóa, đồng thời có nguy cơ tiếp tục gây áp lực lên giá cả và lạm phát tại Mỹ. Đây là những yếu tố có thể khiến Đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump gặp bất lợi tại cuộc bầu cử giữa kỳ rất quan trọng vào ngày 3/11 tới tại Mỹ. Do đó, tính toán bầu cử đóng vai trò lớn trong quyết định của Washington về nối lại quan hệ năng lượng với Nga, bất chấp các lệnh trừng phạt trước đó. Đích thân Tổng thống Mỹ Donald Trump nhấn mạnh thỏa thuận dầu diesel với Nga là điều tốt cho người dân Mỹ và phù hợp với nguyên tắc hành động của ông là “nước Mỹ trên hết”.
Ông cũng bác bỏ các chỉ trích từ các đồng minh châu Âu khi cho rằng các nước châu Âu cũng đã chi hơn 250 tỷ USD để mua các nguồn năng lượng từ Nga (chủ yếu là khí tự nhiên hóa lỏng – LNG) từ khi xung đột Nga-Ukraine bùng phát nên không có quyền chỉ trích Mỹ. Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố: “Trước hết, chúng tôi sẽ thực hiện điều này bằng cách tận dụng mọi thẩm quyền pháp lý mà mình có. Vì vậy, bất kỳ ai tại Quốc hội, dù viện dẫn dự luật cũ hay dự luật hiện hành (đạo luật Lindsey Graham) cho rằng chúng tôi không được phép làm điều này thì đều sai lầm. Tổng thống Donald Trump nhậm chức với sứ mệnh phục vụ người dân Mỹ, và việc hạ giá dầu diesel này mang lại lợi ích cho họ”.
Động thái chấn động
Trong bối cảnh xung đột Nga-Ukraine có dấu hiệu leo thang đáng kể trong thời gian gần đây, không chỉ trong việc hai bên gia tăng các chiến dịch tấn công vào hạ tầng dân sự của nhau mà còn ở đối đầu ngày càng trực diện giữa Nga với các nước châu Âu, thỏa thuận dầu diesel Mỹ- Nga là động thái gây chấn động, có thể tác động lớn đến các diễn biến tiếp theo của xung đột. Về phía Ukraine, thỏa thuận này mang đến nhiều lo ngại bởi đánh dấu sự thay đổi lớn trong quan điểm của Washington với Moscow và nhiều khả năng sẽ vô hiệu hóa đạo luật về trừng phạt Nga và Iran mang tên cố Thượng nghị sĩ Mỹ Lindsey Graham, vốn dự kiến có hiệu lực từ ngày 19/10 và cho phép áp thuế quan lên tới 500% đối với hàng hóa Nga, đồng thời áp dụng các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với những quốc gia mua nhiên liệu của Nga.
Đáng lo ngại hơn với Kiev, đi cùng với thỏa thuận dầu diesel, Tổng thống Mỹ Donald Trump (và đồng minh là tỷ phú Elon Musk) còn công khai cho rằng Ukraine cần có 1 lãnh đạo mới. Các diễn biến này đang tạo ra sức ép lớn với Ukraine và các đồng minh châu Âu của nước này, bởi Mỹ hiện vẫn là bên cung cấp thông tin tình báo và hỗ trợ quân sự mang tính sống còn với Ukraine. Ông Ian Kelly, chuyên gia nghiên cứu Quốc tế và Ngôn ngữ & Văn học Slav tại Đại học Northwestern (Mỹ), cho rằng trong ngắn hạn thỏa thuận dầu diesel Mỹ-Nga sẽ không gây ảnh hưởng quá lớn đến quan hệ Mỹ - châu Âu, bởi phía châu Âu đã không còn trông cậy vào Mỹ như một đối tác trong nỗ lực duy trì sức ép lên Nga. Tuy nhiên, đây lại là một đòn giáng nữa vào sự đoàn kết của phương Tây trong khi mang lại động lực lớn hơn cho phía Nga, ít nhất về mặt chính trị.
“Tôi thực sự không nghĩ rằng khối lượng giao dịch mà chúng ta đang bàn tới là đủ lớn để lấp đầy ngân khố của Nga theo đúng mức họ mong muốn. Tuy nhiên, xét về mặt chính trị, tôi cho rằng điều này lại rất có lợi cho Tổng thống Nga Vladimir Putin. Lý do là vì nó truyền đi thông điệp rằng họ (phía Nga) sẽ trụ vững lâu hơn đối phương”.
Đối với Moscow, thỏa thuận dầu diesel với Mỹ là một thắng lợi về nhiều mặt. Xét trên khía cạnh kinh tế, thỏa thuận này giải tỏa nhiều áp lực đối với ngành năng lượng vốn đang chịu nhiều trừng phạt của Nga, mang lại nguồn thu đáng kể cho ngân sách.
Quan trọng hơn, về mặt chính trị, thỏa thuận này cho thấy Moscow vẫn có những “lá bài” hữu dụng trong quan hệ với Washington để điều chỉnh các chính sách của Mỹ trong một cuộc chơi địa chính trị dài hơi hơn, bao gồm hợp tác trong giải quyết nhiều điểm nóng khác trên thế giới chứ không chỉ xoay quanh cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine.
