Nghe âm thanh phóng sự tại đây:
Tại Làng Lò, phường Hòa Hiệp (tỉnh Đắk Lắk), một dự án cộng đồng mang tên “Vẽ lại di sản” được các kiến trúc sư trẻ từ nhiều địa phương triển khai nhằm ghi lại và lan tỏa giá trị kiến trúc nhà ở truyền thống của làng biển, trước nguy cơ mai một.
Hàng ngàn mái ngói đỏ san sát nhau nằm kề bên biển. Bến thuyền nhộn nhịp cá tôm mỗi sáng sớm và chiều tối. Bãi biển cát vàng ươm cùng làn nước màu ngọc bích. Đó là Làng Lò, một ngôi làng ven biển lâu đời thuộc phường Hòa Hiệp, tỉnh Đắk Lắk.
Những ngày gần đây, Làng Lò trở nên nhộn nhịp khi đón nhiều kiến trúc sư trẻ từ khắp nơi tìm đến. Họ mang theo sổ vẽ, bút ký họa và tình yêu với di sản kiến trúc để tham gia dự án cộng đồng “Vẽ lại di sản”.
Qua những bức ký họa trực tiếp, hình ảnh quen thuộc của Làng Lò, như: các con ngõ nhỏ, mái ngói đỏ, nhà ba gian, hiên nhà, giếng nước hay bến thuyền… được tái hiện sống động trên trang giấy. Không chỉ là những bức tranh, đó còn là cách lưu giữ ký ức về làng biển đã hình thành từ hàng chục năm trước.
Kiến trúc sư Lê Ngọc Tùng, người khởi xướng dự án “Vẽ lại di sản”, cho biết: "Quan trọng nhất, tôi muốn biến nó thành những tấm bưu thiếp (postcard) cho khách du lịch có thể mua được. Tôi sẽ giới thiệu trong tất cả các homestay, các villa du lịch, sẽ in ra thành ấn phẩm để mỗi một ngôi nhà sẽ có câu chuyện, có trạng thái để người ta đọc và hiểu biết về ngôi làng này."
Với nhiều kiến trúc sư trẻ, Làng Lò không chỉ là điểm đến du lịch mà còn là một không gian kiến trúc đặc biệt hiếm. Từng nhiều lần đến thăm Làng Lò, kiến trúc sư Phan Đình Trung (Thành phố Hồ Chí Minh), chia sẻ: "Đến làng, đầu tiên tôi thấy những công trình còn lại hầu như là nguyên bản các mái ngói. Những đường đi, ngõ hẻm rất sạch sẽ, văn minh. Cộng với những giá trị di sản, ngôi làng mang lịch sử, tính nhận diện rất cao như thế này có lợi thế lớn về du lịch".
Cùng với những kiến trúc sư từ xa đến, dự án còn có sự tham gia của những người con quê hương. Kiến trúc sư Lê Quang Hiếu, quê ở vùng Hòa Tân (Phú Yên cũ), nay là tỉnh Đắk Lắk, cho biết: "Tôi muốn góp một phần công sức để thu hút sự chú ý. Nếu như khai thác một cách triệt để, vội vàng đưa những nhà cao tầng vào hoặc tối đa diện tích sử dụng một cách quá đà thì sẽ làm mất đi nét đặc trưng của Làng Lò. Phải cân nhắc và tinh tế trong việc sử dụng không gian dành cho du lịch".
Không chỉ dừng lại ở việc ghi chép, dự án “Vẽ lại di sản” còn tạo cầu nối giữa cộng đồng sáng tạo và người dân địa phương. Qua đó, góp phần khơi dậy tình yêu, niềm tự hào về giá trị di sản trong mỗi người dân, đặt nền tảng cho định hướng bảo tồn gắn với phát triển du lịch bền vững tại làng biển.
Kiến trúc sư Vũ Đức Chiến (Thành phố Hồ Chí Minh), trưởng nhóm kiến trúc sư tham gia dự án, chia sẻ: "Bức đầu tiên khi tôi vẽ, tôi đã gặp chủ nhân của một ngôi nhà rất cũ. Sau khi chúng tôi vẽ xong, họ cảm thấy rất hạnh phúc. Tôi tin là chúng tôi đã gửi gắm tình yêu về di sản đến chính người dân sống ở đây. Hy vọng đây là nền móng cho trẻ em, cho người dân, cho chính những chủ nhân những ngôi nhà họ thấy được tình yêu về di sản".
Những hoạt động này cũng tạo ấn tượng với nhiều du khách khi đến lưu trú tại Làng Lò. Ông Đình DZũ, một người làm nghệ thuật đến từ Đà Lạt, cho rằng: "Những ngôi làng có kiến trúc gần gũi như thế này ngày một ít đi. Khi có những hoạt động lưu giữ kiến trúc, tôi nghĩ đó là điều nên làm, vì những hình ảnh ghi lại đó sẽ còn lưu giữ mãi".
Làng Lò tại phường Hòa Hiệp, tỉnh Đắk Lắk hiện có khoảng 1.500 hộ dân, trong đó nhiều gia đình sinh sống trong những ngôi nhà truyền thống ba gian, mái ngói đỏ, được xây dựng từ thập niên 60 - 70 của thế kỷ trước. Kiến trúc này được thiết kế phù hợp với khí hậu vùng biển và tạo nên nét đặc trưng riêng của ngôi làng.
Dự án “Vẽ lại di sản” như món quà tinh thần đối với người dân của Làng Lò. Bởi, những ngôi nhà cổ là nơi thân thương nhất, ở đó có ký ức tuổi thơ, có hình ảnh của cha mẹ, ông bà, những người người thân yêu.
