Những ngày tháng 8 Âm lịch, làng nghề Xuân Đỉnh lại hối hả sản xuất những chiếc bánh phục vụ Tết Trung thu, món bánh yêu thích của nhiều gia đình mỗi dịp Thu về.
“Mỗi năm cứ dịp Trung thu hoặc gần Tết, tôi đều xuống Xuân Đỉnh tìm mua các loại bánh. Gia đình tôi thích ăn bánh ở đây vì chất lượng luôn đảm bảo. Nhân bánh ngon, đậm vị, rất hợp.”
“Tôi đi gần 20km từ Hoàng Mai xuống đây mua bánh. Mỗi lần mua 4-5 cái bánh nướng và bánh dẻo. Thường thì tôi hay lấy bánh nướng có nhân truyền thống nhưng giờ gia đình có trẻ con nên sẽ lấy thêm nhân và đậu xanh về thưởng thức.”
Những ngày giáp Tết Trung thu, những con đường, con ngõ trong làng, luôn tấp nập người mua. Không khí cũng rộn ràng của những nhà sản xuất bánh.
Bà Đỗ Thị Nhuận, người làm bánh Trung thu ở Phường Xuân Đỉnh, chia sẻ: “Mùa Trung thu từ đầu tháng 7 Âm lịch đã có người mua rồi. Cách Trung thu khoảng 10-15 ngày, rất đông khách bởi lúc đó nhu cầu cao. Thời điểm đó chung tôi rất bận, vừa chuẩn bị nguyên liệu vừa làm bánh.”
Thoăn thoắt đảo các loại nhân, rồi nhanh nhào bột rồi chia đều bột để cán thành vỏ bánh, ông Phạm Huy Dũng, người làm bánh Trung thu ở Phường Xuân Đỉnh, cho biết công đoạn làm nhân bánh là quan trọng nhất, mỗi chiếc bánh có trọng lượng khác nhau sẽ có lượng nhân quy định: “Làm thủ công thì trộn tay vì vậy yêu cầu sức khỏe. Trộn bằng máy sau này bánh ra không ngon bằng. Ngày xưa làm thế nào thì giờ chúng tôi làm như vậy. Trộn một lúc cho đều các nguyên liệu.”
Sau khi cho nhân vào vỏ bánh, người thợ tiếp tục ép bánh vào khuôn để thành hình. Trước khi đưa vào lò, bánh sẽ được xịt một lớp lòng đỏ trứng lên bề mặt để tạo độ thơm và màu bánh đẹp tự nhiên. Tiếp đến là nướng bánh và cuối cùng là công đoạn đóng gói: “Làm sớm quá thì khi đến tay người mua sẽ không ngon, hương vị không đảm bảo. Tất cả các loại bánh đều không có chất bảo quản nên chỉ để được 15 ngày, bánh dẻo thì giữ được 5-7 ngày.”
Theo thời gian, với đôi bàn tay khéo léo và bí quyết gia truyền, các gia đình đã biến những nguyên liệu quen thuộc, như: mỡ heo, gạo nếp, đậu xanh, vừng, lạc, gừng, dừa, lạp sườn… thành những sản phẩm tinh tế, ngon miệng và mang đậm hương vị truyền thống. Điều đặc biệt làm nên vị thơm ngon của bánh Trung thu ở Xuân Đỉnh chính là ở khẩu chuẩn bị nguyên liệu. Từ nước hoa bưởi để tạo mùi thơm cho bánh dẻo phải chưng cất từ đầu năm khi hoa bưởi nở rộ; hay như Mứt quất trong nhân Bánh nướng cũng phải nấu từ đầu mùa Xuân; hay như thịt mỡ phải thái bằng tay chứ không được thái bằng máy để tránh bị nát miếng thịt… Mỗi cơ sở sản xuất sẽ có một công thức bí truyền khác nhau để tạo nên sự khác biệt cho hương vị sản phẩm.
Ông Phạm Huy Dũng cho biết thêm: “Bánh Trung thu truyền thống thì có mỡ heo, hạt sen, lá chanh, hạt dưa, vừng, bí, lạp sườn, bột và gia vị gia truyền mà thế hệ đi trước để lại.”
Làng nghề Xuân Đỉnh giờ đây là sự hòa quyện giữa truyền thống và đổi mới. Bên cạnh những sản phẩm cổ truyền, các nghệ nhân và cơ sở sản xuất đã sáng tạo thêm nhiều hương vị mới phù hợp với thị hiếu hiện đại, như: mứt hoa quả sấy dẻo, kẹo dẻo trái cây hay các loại bánh kẹo ít đường, tốt cho sức khỏe. Các sản phẩm của làng không chỉ được tiêu thụ rộng rãi khắp cả nước mà còn xuất khẩu sang nhiều thị trường, như: Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu…
Bà Đỗ Thị Nhuận cho biết thêm ngoài Bánh Trung thu, các hộ gia đình còn làm thêm bánh cốm, bánh khảo, bánh tổ, kẹo lạc, kẹo vừng, mứt sen, mứt dừa, mứt bí… mỗi loại đều có hương vị riêng, khiến thực khách khó quên: “Nhà tôi sản xuất bánh truyền thống theo ông, cha đã truyền lại… Giờ đây, chúng tôi sản xuất thêm các loại bánh phục vụ nhu cầu của người dân với nhiều hương vị, màu sắc khác nhau.”
Làng nghề phát triển đã tạo việc làm ổn định cho hàng trăm lao động tại địa phương và các vùng lân cận. Thu nhập ổn định giúp đời sống người dân ngày càng cải thiện, đồng thời góp phần giữ gìn nét văn hóa ẩm thực truyền thống của Thăng Long – Hà Nội. Ngoài ra, chính quyền địa phương cũng chú trọng đầu tư phát triển làng nghề theo hướng bền vững, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo tồn các giá trị văn hóa và xây dựng thương hiệu “Bánh mứt kẹo Xuân Đỉnh” ngày càng khởi sắc.
