Nếu có dịp nghe nghệ sĩ Mai Chung hát, quý vị sẽ gặp một giọng ca gắn bó với những làn điệu dân ca Huế, với âm hưởng của vùng đất từng được gọi là Cố đô. Mai Chung hiện là nghệ sĩ của Đoàn Nghệ thuật Huế. Bên cạnh những buổi biểu diễn trực tiếp, chị còn đưa tiếng đàn, lời ca Huế đến với khán giả qua các buổi livestream, một cách làm mới để âm nhạc truyền thống tiếp cận đông đảo công chúng hơn.
Nhưng hôm nay, chúng ta gặp Mai Chung trong một cuộc hẹn âm nhạc có phần khác biệt. Chị vừa cùng nhạc sĩ Trúc Đồng giới thiệu MV Thuyền chèo lơ lửng bên bờ Cố Kinh, một sáng tác mới mang đậm hình ảnh và âm hưởng xứ Huế. Trong ca khúc, tiếng hò trên sông Hương, điệu Hành Vân, Nam Bằng, tiếng chuông chùa Thiên Mụ… cùng hiện lên trong một không gian âm nhạc vừa thân thuộc, vừa có những cách biểu đạt mới. Ca khúc được phát hành trên các nền tảng âm nhạc vào tháng 7 năm 2026.
Từ một nghệ sĩ gắn bó với Ca Huế và dân ca Huế đến cuộc gặp gỡ với một sáng tác tân nhạc mới, Mai Chung đã có những trải nghiệm gì? Và khi bước ra khỏi không gian quen thuộc của những làn điệu truyền thống, chị tìm thấy điều gì trong cách thể hiện của mình?
Nghe âm thanh chương trình tại đây:
BTV Bảo Trang: Thưa NS Mai Chung, khán giả thường biết đến chị qua Ca Huế và những làn điệu dân ca truyền thống. Vì thế, sự kết hợp giữa chị với nhạc sĩ Trúc Đồng trong một ca khúc tân nhạc như Thuyền chèo lơ lửng bên bờ Cố Kinh khá thú vị. Cơ duyên nào đưa chị đến với tác phẩm này? Khi nghe ca khúc lần đầu, điều gì khiến chị muốn tham gia và cùng tác giả đưa bài hát đến với công chúng?
Nghệ sĩ Mai Chung: Mai Chung xin gửi lời chào đến quý vị! Trong một dịp tình cờ, nhạc sĩ Trúc Đồng đã gọi điện cho Mai Chung và kể rằng cách đây ba năm, anh từng có dịp đến Huế, nghe Mai Chung hát tại bến Phu Văn Lâu. Nhạc sĩ cũng thường nghe Mai Chung trình diễn những làn điệu dân ca trên các nền tảng mạng xã hội. Từ ba năm trước, nhạc sĩ Trúc Đồng đã có cảm xúc để viết một ca khúc, nhưng lúc ấy mới chỉ hình thành được một, hai câu hát. Bài hát vẫn chưa được anh hoàn thiện. Mãi đến hôm nay, sau ba năm, nhạc sĩ Trúc Đồng mới chính thức giới thiệu ca khúc Thuyền chèo lơ lửng bên bờ Cố Kinh.
Nhạc sĩ tâm sự rằng anh rất thích giọng hát của Mai Chung khi thể hiện những làn điệu dân ca, chẳng hạn như chầu văn, đặc biệt là những bài vè như Mệ Suốt, bài vè về cô gái nữ sinh Đồng Khánh. Vì vậy, anh quyết tâm tìm đến Mai Chung để mời tôi thể hiện ca khúc này.
Lúc đầu, Mai Chung cũng hơi ngại, bởi tôi ít hát tân nhạc, chủ yếu chuyên về dân ca và Ca Huế. Nhưng nhạc sĩ Trúc Đồng nói: “Chị cứ nghe bài này đi, em sẽ gửi giai điệu. Nếu chị cảm thấy được, cảm thấy thích thì mình sẽ làm việc với nhau”. Mai Chung đồng ý nghe thử. Và điều bất ngờ là khi mở bản giai điệu do nhạc sĩ Trúc Đồng thu âm bằng đàn nhị, tôi đã thực sự rung động. Ngay từ lần đầu tiên nghe, tôi đã cảm thấy bài hát rất thấm. Khi tự ghép lời vào giai điệu, tôi phải thốt lên: “Trời ơi, sao lời bài này hay đến như vậy, mà giai điệu cũng hay nữa!”.
Lời ca có những cách dùng từ rất lạ, chẳng hạn từ “Cố Kinh”. Tôi cảm thấy hình ảnh Cố Kinh chưa từng được nhắc đến trong một ca khúc về Huế theo cách này. Nhạc sĩ còn đưa vào bài hát những chất liệu dân ca như Lý Hoài Nam, Hò Giã gạo và các làn điệu Hành Vân. Đó đều là những làn điệu mà lâu nay Mai Chung vẫn thường hát, nên khi nghe, tôi có cảm giác chúng thấm sâu vào mình. Cả lời ca cũng giống như lời tâm sự của một người nghệ sĩ như Mai Chung, người gắn bó với cây đàn nguyệt và những câu hát truyền thống. Đặc biệt, câu kết với hình ảnh “nguyệt cầm rung thánh thót một mình” khiến tôi cảm thấy bài hát như được viết cho chính mình. Vì vậy, Mai Chung quyết định chắc chắn sẽ hát ca khúc này, bởi tôi cảm nhận được sự đồng điệu giữa tác phẩm với bản thân mình.
BTV Bảo Trang: Ca khúc có nhiều hình ảnh gợi nhắc đến Huế, từ sông Hương, chùa Thiên Mụ đến những âm hưởng dân ca quen thuộc. Khi chuyển ca khúc thành MV, hai anh chị muốn kể câu chuyện gì về vùng đất này? Trong quá trình thực hiện, có chi tiết hay khoảnh khắc nào khiến chị nhớ nhất, hoặc giúp chị cảm nhận sâu hơn về thông điệp mà nhạc sĩ Trúc Đồng muốn gửi gắm?
Nghệ sĩ Mai Chung: Với MV Thuyền chèo lơ lửng bên bờ Cố Kinh, Mai Chung cùng nhạc sĩ Trúc Đồng và đạo diễn Philip Phạm đã làm việc với nhau để xây dựng nội dung, giúp khán giả cảm nhận đúng tinh thần của tác phẩm. Đây là ca khúc được nhạc sĩ Trúc Đồng viết sau một chuyến về thăm Huế. Vì vậy, trong MV, nhạc sĩ muốn dẫn dắt khán giả đi thăm quan Huế bằng thuyền, ngắm nhìn những cảnh đẹp của vùng đất này. Đó cũng là một điểm đặc biệt của MV.
Từ chùa Thiên Mụ, thuyền sẽ trôi về phía Phu Văn Lâu, đi ngang qua cầu Trường Tiền rồi tiếp tục đến những nhánh sông thơ mộng của Huế như sông Ngự Hà và sông Như Ý. Khu vực cầu ngói Thanh Toàn cũng là một địa điểm đẹp, gắn với trải nghiệm du lịch sông nước ở Huế. Khi quay MV, Mai Chung và nhạc sĩ Trúc Đồng đều có những trải nghiệm rất đáng nhớ. Được ngồi trên thuyền, ngắm nhìn cảnh đẹp hai bên bờ sông, rồi nghe câu hát vang lên giữa không gian ấy, tôi cảm thấy nổi da gà. Cảm xúc thực sự rất tuyệt vời. Mai Chung mong muốn có thể truyền tải sự tuyệt vời đó đến khán giả. Khi xem MV và nghe bài hát, tôi hy vọng mọi người cũng cảm thấy như mình đang lơ lửng trên con thuyền giữa sông Hương, được ngắm nhìn vẻ đẹp của Huế và hòa mình vào không gian âm nhạc ấy.
BTV Bảo Trang: Với chị, khi thể hiện tân nhạc, điều khó nhất là gì? Chị có vận dụng cách luyến láy, nhả chữ của Ca Huế vào những ca khúc này không, hay phải tìm một cách thể hiện khác để phù hợp với từng tác phẩm?
Nghệ sĩ Mai Chung: Cả Huế buồn chiều mưa và Thuyền chèo lơ lửng bên bờ Cố Kinh đều là những ca khúc tân nhạc, khác hoàn toàn với Ca Huế và dân ca Huế mà Mai Chung vẫn thường hát từ nhỏ đến lớn. Vì vậy, khi thể hiện những ca khúc này, Mai Chung phải tìm một cách hát khác. Ban đầu, tôi cũng khá bỡ ngỡ, bởi đã quen với cách hát dân ca. Khi hát dân ca, người nghệ sĩ phải lấy hơi theo cách riêng, hát bằng giọng thật, hát to, rõ ràng, mộc mạc và sử dụng hơi từ cổ. Còn khi hát tân nhạc, mình phải điều chỉnh cách thể hiện nhẹ nhàng hơn, lấy hơi từ bụng và vận dụng những kỹ thuật thanh nhạc phù hợp.
Để làm được điều đó, Mai Chung đã có một thời gian theo học thanh nhạc, nhằm bảo đảm cách hát tân nhạc đáp ứng đầy đủ yêu cầu về kỹ thuật. Bên cạnh đó, tôi cũng vận dụng những cách luyến láy của Ca Huế vào các tác phẩm tân nhạc, để bài hát vừa có kỹ thuật, vừa mang được cái hồn của Huế. Khi nghe Mai Chung hát, khán giả có thể nhận ra chất Huế trong cách nhả chữ, luyến láy. Đó cũng là một nét riêng, góp phần tạo nên dấu ấn trong giọng hát của tôi. Tuy nhiên, việc vận dụng như thế nào để khéo léo, không khiến cách hát trở nên nặng nề như khi trình diễn dân ca, là điều Mai Chung luôn chú trọng. Mỗi khi hát một ca khúc, tôi đều phải tập luyện kỹ lưỡng, tìm cách dung hòa giữa kỹ thuật tân nhạc và lối luyến láy của dân ca Huế.
Một điều nữa là việc lựa chọn học đàn nguyệt đã hỗ trợ Mai Chung rất nhiều trong quá trình biểu diễn. Khi vừa đàn vừa hát, người nghệ sĩ phải có sự phối hợp và phân tâm nhất định. Nhưng qua quá trình học tập, rèn luyện, Mai Chung đã dần khắc phục được khó khăn ấy, để tiếng đàn và giọng hát hòa quyện với nhau. Khi chơi đàn nguyệt, tôi có thể chủ động điều khiển tiếng đàn theo cảm xúc và câu hát của mình. Đến đoạn cần ngừng đàn để hát một mình, tôi có thể dừng lại; khi tiếng đàn cất lên, tôi lại tiếp tục kết hợp với giọng hát. Sự chủ động ấy giúp Mai Chung thể hiện tác phẩm tự nhiên hơn, đồng thời tạo nên những cảm xúc rất riêng trong quá trình trình diễn.
BTV Bảo Trang: Theo chị, đâu là những nét riêng cần được chú ý khi thể hiện chầu văn trong không gian văn hóa Huế? Và chị đã phải rèn luyện những gì để có thể gắn bó với loại hình nghệ thuật này?
Nghệ sĩ Mai Chung: Chầu văn Huế là một loại hình nghệ thuật ca hát cổ truyền gắn liền với nghi thức hầu đồng của tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ. Loại hình này mang đậm sự giao thoa giữa âm nhạc dân gian, Ca Huế và âm hưởng nhã nhạc cung đình. Với lối hát sử dụng những nhịp điệu đặc trưng, chầu văn có phong cách biểu diễn độc đáo. Nhịp điệu thường bắt đầu chậm rãi, thong thả, rồi dần trở nên sôi nổi, cuốn hút hơn và kết thúc bằng một cao trào thúc giục. Đó là đặc điểm của những làn điệu chầu văn mà chúng ta thường nghe.
Mai Chung cũng sử dụng những làn điệu này trong các tiết mục biểu diễn trên sân khấu. Tuy nhiên, cách hát chầu văn trong nghi lễ hầu đồng và cách hát phục vụ biểu diễn có những điểm khác nhau. Trong nghi lễ, âm nhạc mang tính chất huyền bí, gắn với không gian tâm linh và lối hát hầu đồng. Còn khi biểu diễn trên sân khấu, nghệ sĩ có thể sử dụng cách hát giản lược hơn, nhưng vẫn phải giữ được tinh thần và đặc trưng của chầu văn. Điều quan trọng là làm sao để giọng hát hòa quyện với nhịp điệu sôi nổi, cuộn hút của làn điệu, giúp khán giả cảm nhận được sức hấp dẫn của loại hình nghệ thuật truyền thống này.
BTV Bảo Trang: Bên cạnh biểu diễn, chị còn giao lưu với khán giả qua các nền tảng trực tuyến. Với những làn điệu truyền thống vốn đòi hỏi người nghe có thời gian cảm nhận, chị thấy hình thức này mở ra cơ hội gì? Chị có nhận được những phản hồi đáng nhớ từ khán giả trẻ hoặc người Việt ở nước ngoài, những người muốn tìm lại tiếng đàn, câu hát quê nhà qua các buổi biểu diễn của chị không?
Nghệ sĩ Mai Chung: Bên cạnh biểu diễn trên sân khấu và công tác tại Nhà hát Nghệ thuật Ca kịch Huế, Mai Chung còn có một công việc nữa là livestream trên TikTok. Mai Chung lựa chọn hình thức này bởi tôi nghĩ rằng Ca Huế, dân ca Huế rất hay, rất tuyệt vời, xứng đáng được bảo tồn, gìn giữ và phát triển đến muôn đời sau.
Trong thời điểm hiện nay, số người biết đến loại hình nghệ thuật này chưa nhiều. Vì vậy, việc hát trực tiếp trên mạng xã hội là một cách giúp âm nhạc truyền thống tiếp cận được nhiều người nghe hơn. Khán giả của Mai Chung có người ở Huế, có người ở nhiều tỉnh thành trên cả nước, cũng có đông đảo bà con kiều bào ở nước ngoài. Tôi nhận thấy đây là cách tiếp cận gần gũi, giúp nghệ sĩ đến với nhiều đối tượng khán giả hơn. Đặc biệt, những người xa Huế, không có điều kiện trở về quê nhà để nghe Ca Huế trực tiếp, vẫn có thể thưởng thức âm nhạc ngay trên mạng xã hội. Qua những buổi livestream, Mai Chung cũng muốn giúp khán giả hiểu hơn về văn hóa, tín ngưỡng và các loại hình âm nhạc cổ truyền của xứ Huế.
Tôi đã nhận được rất nhiều tình cảm và phản hồi tích cực. Khán giả trẻ có, người ở xa Huế có, bà con ở nước ngoài cũng có. Đặc biệt, những người sống xa quê hương rất xúc động khi nghe những làn điệu dân ca Huế. Mọi người chia sẻ rằng khi nghe Mai Chung hát, nhìn hình ảnh tôi mặc áo dài tím Huế, hình ảnh cầu Trường Tiền xuất hiện trong các buổi livestream, họ có cảm giác như đang được hòa mình vào không gian Huế, được ngắm nhìn Huế thực sự. Đối với Mai Chung, đó là niềm vui rất lớn, bởi âm nhạc không chỉ mang đến những giai điệu hay mà còn có thể kết nối những người xa quê với nơi mình luôn nhớ về.
BTV Bảo Trang: Từ một ca khúc tân nhạc mới như Thuyền chèo lơ lửng bên bờ Cố Kinh đến những làn điệu chầu văn và dân ca, chị đang gặp gỡ khán giả qua nhiều không gian âm nhạc khác nhau. Nhìn về chặng đường phía trước, chị muốn tiếp tục phát triển theo hướng nào? Và nếu gửi một lời đến những người trẻ chưa có nhiều cơ hội tiếp xúc với Ca Huế, chị muốn họ bắt đầu khám phá âm nhạc quê hương mình từ đâu?
Nghệ sĩ Mai Chung: Từ trước đến nay, Mai Chung luôn theo đuổi dân ca, Ca Huế và gần đây có thêm những ca khúc tân nhạc như Thuyền chèo lơ lửng bên bờ Cố Kinh hay Huế buồn chiều mưa, được khán giả đón nhận và yêu thích. Trong thời gian tới, Mai Chung mong muốn tiếp tục gìn giữ và phát huy âm nhạc truyền thống, tiếp tục hát dân ca, Ca Huế, đồng thời thể hiện thêm những ca khúc tân nhạc hay về Huế.
Bên cạnh đó, tôi còn mong muốn phát triển thêm việc hòa âm, phối khí cho những làn điệu dân ca, để âm nhạc truyền thống trở nên phong phú hơn, gần gũi hơn với người nghe hôm nay. Mai Chung muốn thử nghiệm sự kết hợp giữa cách hát dân ca với những bản phối mới, trẻ trung và hiện đại hơn, qua đó thu hút thêm khán giả trẻ đến với âm nhạc truyền thống. Chẳng hạn, các bạn có thể bắt đầu làm quen với những điệu lý quen thuộc như Lý Mười Thương hay Lý Ngựa Ô. Sau đó, khi nghe những làn điệu ấy trong các bản phối mới, có sự kết hợp với âm nhạc điện tử, các bạn sẽ có thêm cách tiếp cận khác, nhẹ nhàng và dễ tiếp nhận hơn. Từ đó, tôi hy vọng các bạn sẽ dần cảm nhận được vẻ đẹp của dân ca, rồi tìm về những làn điệu cổ truyền sâu sắc hơn.
Bởi dân ca Huế là âm nhạc của chiều sâu và sự tinh tế, đòi hỏi người nghe có thời gian cảm nhận. Tôi mong khán giả có thể đi từng bước, từ những làn điệu đơn giản, dễ nghe đến những làn điệu Ca Huế mang tính chất bài bản, bác học hơn. Khi đã yêu thích và hiểu được vẻ đẹp của những câu hát ấy, mọi người sẽ càng cảm nhận sâu sắc hơn sự tuyệt vời của âm nhạc cổ truyền Huế cũng như âm nhạc truyền thống Việt Nam.
BTV Bảo Trang: Cảm ơn nghệ sĩ Mai Chung!
Qua câu chuyện của Mai Chung, chúng ta thấy hành trình của một nghệ sĩ không nhất thiết chỉ gắn với một thể loại âm nhạc. Điều quan trọng là dù đứng trước một sáng tác mới hay trở về với làn điệu truyền thống, người nghệ sĩ vẫn tìm thấy mối liên hệ của mình với âm nhạc và với vùng đất đã nuôi dưỡng tâm hồn mình!
