Sự xuất hiện của các ca nhiễm biến thể Andes của virus Hanta liên quan đến tàu du lịch quốc tế MV Hondius đã đặt hệ thống y tế toàn cầu vào trạng thái cảnh giác cao. Dù Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đánh giá nguy cơ bùng phát đại dịch ở mức thấp, nhưng nhiều quốc gia vẫn đồng loạt kích hoạt cơ chế giám sát, truy vết và cách ly, hình thành một “lá chắn y tế” mới dựa trên kinh nghiệm từ đại dịch COVID-19.
Trong bối cảnh thế giới chưa hoàn toàn thoát khỏi dư âm của COVID-19, các ca bệnh liên quan đến biến thể Andes của virus Hanta trên tàu MV Hondius tiếp tục thử thách khả năng ứng phó của hệ thống y tế toàn cầu. Theo WHO, đã có các nhiễm virus và tử vong được ghi nhận, nhưng nguy cơ virus này lan rộng trên phạm vi toàn cầu vẫn được đánh giá ở mức thấp. Tuy nhiên, đặc điểm nguy hiểm của virus, đặc biệt là tỷ lệ tử vong cao và khả năng lây truyền trong điều kiện tiếp xúc gần, khiến các quốc gia không thể chủ quan.
Giáo sư Arnaud Fontanet, Trưởng khoa Dịch tễ học các Bệnh mới nổi tại Viện Pasteur (Pháp), nhận định: "Tôi không tiên lượng về một đợt dịch bùng phát trên diện rộng, mà thiên về khả năng chỉ có vài chục ca bệnh. Dù vậy, dịch có thể kéo dài trong nhiều tháng do thời gian ủ bệnh lâu, trung bình từ 2 đến 3 tuần, và có thể lên tới 6 tuần. Vì thế, khoảng cách giữa các chuỗi ca bệnh có thể lên tới một tháng. Sẽ có lúc chúng ta có cảm giác dịch đã chấm dứt, nhưng rồi một ca bệnh khác lại xuất hiện sau đó 1 tháng, và khi ấy chúng ta lại phải bắt đầu lại toàn bộ quy trình cách ly ca nhiễm cũng như phong tỏa các trường hợp tiếp xúc".
Ở góc nhìn khác, nhiều chuyên gia vẫn nhấn mạnh tính nguy hiểm của virus. Một số nghiên cứu y tế quốc tế ghi nhận tỷ lệ tử vong của các chủng Hanta nặng có thể dao động từ 30% đến 50%, đặc biệt khi gây hội chứng phổi – tim, khiến bệnh tiến triển nhanh và khó kiểm soát nếu không can thiệp sớm.
Tuy nhiên, dù virus Hanta lây lan và ảnh hưởng tới mức nào thì điểm đáng chú ý trong đợt bùng phát lần này là cách các quốc gia phản ứng nhanh hơn, bài bản hơn so với giai đoạn đầu ứng phó với đại dịch COVID-19. Tại châu Âu, các quốc gia đã triển khai các biện pháp cách ly quy mô lớn. Hà Lan, Đức, Pháp, Tây Ban Nha và Anh đều kích hoạt hệ thống giám sát hành khách trở về từ tàu MV Hondius, bao gồm cách ly tập trung, theo dõi y tế hằng ngày và xét nghiệm định kỳ.
Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez cho biết nước này đã triển khai các quy trình xét nghiệm nghiêm ngặt với những người có liên quan đến tàu MV Hondius: "Các quy trình mà chúng tôi thiết lập tại Tây Ban Nha bao gồm hai lượt xét nghiệm PCR: một lượt vừa được tiến hành và nếu tôi nhớ không lầm, thưa Bộ trưởng, lượt tiếp theo sẽ diễn ra sau bảy hoặc tám ngày nữa. Dựa trên kết quả đó, các chuyên gia sẽ tư vấn chính xác cho chúng tôi về những biện pháp cần thực hiện dưới góc độ y tế công cộng nhằm bảo vệ sức khỏe của chính họ và hiển nhiên là cả sức khỏe của toàn xã hội Tây Ban Nha”.
Cách tiếp cận thận trọng này phản ánh sự thay đổi căn bản trong tư duy quản lý dịch bệnh sau COVID-19. Thay vì phản ứng chậm và thiếu đồng bộ như trước đây, nhiều quốc gia hiện áp dụng chiến lược phát hiện sớm – cách ly nhanh – kiểm soát chuỗi lây nhiễm. Đáng chú ý, nhiều quốc gia đã áp dụng mô hình cách ly linh hoạt hơn so với giai đoạn COVID-19. Thay vì phong tỏa kéo dài trên tàu như trước đây, hành khách trên tàu MV Hondius được phân tán về các cơ sở y tế hoặc khu cách ly chuyên biệt để giảm áp lực tâm lý và bảo đảm điều kiện sinh hoạt cơ bản.
Trưởng Trung tâm Điều phối Quốc gia về Kiểm soát Bệnh truyền nhiễm thuộc Cơ quan Y tế Công cộng Hà Lan, ông Tjalling Leenstra cho biết: "Trong vài tuần tới, các trường hợp này sẽ được đưa vào diện theo dõi y tế. Điều này đồng nghĩa với việc cơ quan y tế công cộng sẽ tiến hành kiểm tra tình trạng sức khỏe của họ hàng ngày. Hoạt động này sẽ được thực hiện trong khu cách ly, bởi lẽ nếu họ khởi phát bệnh, họ sẽ có khả năng lây nhiễm, và chúng tôi muốn ngăn chặn triệt để mọi sự lây lan trên diện rộng".
Bên cạnh châu Âu, nhiều nước châu Á, như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Indonesia cũng tăng cường giám sát hành khách nhập cảnh, đặc biệt là từ khu vực Nam Mỹ. Nhật Bản tuyên bố sẽ “triển khai mọi biện pháp cần thiết để kiểm soát nguy cơ lây nhiễm”, trong khi Hàn Quốc duy trì hệ thống chia sẻ dữ liệu y tế theo thời gian thực giữa sân bay và bệnh viện.
WHO đánh giá đây là những hướng tiếp cận hợp lý, vừa kiểm soát dịch bệnh, vừa hạn chế tác động xã hội không cần thiết. Theo WHO, chính sự phối hợp này giúp giảm đáng kể nguy cơ hình thành đại dịch, ngay cả khi xuất hiện các ổ dịch phức tạp như trên tàu MV Hondius. Báo cáo đánh giá nhanh của tổ chức này cũng cho rằng nguy cơ lan rộng toàn cầu vẫn ở mức thấp nếu các biện pháp kiểm soát tiếp tục được duy trì hiệu quả.
Nếu COVID-19 là phép thử bộc lộ sự bị động của y tế thế giới trước đại dịch, thì những gì đang diễn ra với virus Hanta cho thấy một giai đoạn mới: chủ động hơn, phối hợp chặt chẽ hơn và bình tĩnh hơn trước các mối đe dọa dịch bệnh mới nổi. Dù nguy cơ đại dịch vẫn không thể loại trừ, nhưng năng lực ứng phó của hệ thống y tế toàn cầu hiện nay đã tiến thêm một bước trong việc thiết lập “lá chắn y tế” vững chắc hơn cho sức khỏe nhân loại.
