Nghệ sĩ Ưu tú Nguyễn Sĩ Tiến, Giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam chia sẻ với VOVWORLD.VN về công tác chuẩn bị cũng như những tâm huyết đằng sau chuyến lưu diễn mang tầm vóc quốc tế này.
Đưa Việt Nam tới công chúng Pháp
Phóng viên: Thưa ông, tham gia Tuần Sân khấu Việt Nam tại Pháp lần này, Nhà hát Tuổi trẻ đã chuẩn bị như thế nào và mục tiêu hướng đến là gì?
NS. Nguyễn Sĩ Tiến: Thực ra thì chúng tôi đã nhận được thông tin về Tuần sân khấu Việt Nam tại Paris vào khoảng tháng 5, tháng 6 năm nay. Nhà hát Tuổi trẻ tham gia vở diễn “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” của tác giả Lưu Quang Vũ. Các diễn viên thuộc Nhà hát chính thức bắt đầu luyện tập từ khoảng đầu tháng 8 đến cuối tháng 9 mới hoàn thiện và mới tổng duyệt. Đơn vị đang nỗ lực hoàn thiện một phiên bản tốt nhất vì đây là cơ hội hiếm có, lần đầu tiên giới thiệu sân khấu Việt Nam ra nước ngoài.
Phóng viên: Vở diễn giới thiệu bên Pháp sẽ có những điểm gì khác so với khi diễn ở trong nước? Là người đứng đầu Nhà hát, ông cần đặc biệt quan tâm đến những khâu nào?
NS. Nguyễn Sĩ Tiến: “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” là vở diễn đã rất quen thuộc với khán giả Việt Nam. Vở diễn này trước đây đã được Nhà hát Kịch Việt Nam biểu diễn giới thiệu vài lần ở Mỹ, ở Nga. Sau nhiều thập niên, Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam mới dựng vở diễn này. Ở đây có thể nói là một cách nhìn mới đặc biệt, tại vì câu chuyện tưởng như đã cũ nhưng nói về triết lý sống mà tác giả gửi gắm. Chúng tôi mong muốn sẽ có một phiên bản mới, tạo ra sự khác biệt, kết nối với những giá trị đương đại ngày hôm nay.
Phóng viên: Khi mang một tác phẩm từ Việt Nam sang biểu diễn trước công chúng Pháp, Nhà hát mong muốn truyền tải thông điệp của tác giả như thế nào để phù hợp với khán giả?
NS. Nguyễn Sĩ Tiến: Đây là một câu chuyện rất là độc đáo, đặc biệt, nó đậm chất văn hóa Việt Nam. Nhưng mà đối với kịch nói, khi ra nước ngoài là một vấn đề rất quan trọng, đấy là bất đồng ngôn ngữ mà chúng ta phải tính cách giải quyết.
Hiện nay, với công nghệ thì chúng ta có thể có phụ đề rồi. Nhưng điều quan trọng hơn, tức là chúng ta có thể kết nối cái câu chuyện của mình với không gian văn hóa của không chỉ Paris, mà sẽ là một câu chuyện giới thiệu về nét đặc trưng của văn hóa Việt Nam. Khán giả quốc tế sẽ có cơ hội chiêm ngưỡng vẻ đẹp của ngôn ngữ tiếng Việt, tất nhiên thông qua phụ đề, nhưng qua đó, khán giả quốc tế biết được tư tưởng, ảnh hưởng và suy ngẫm của người Việt. Và điều đó thật sự là niềm vinh hạnh và sự hạnh phúc đối với những người nghệ sĩ làm nghề như chúng tôi. Đây là một chiến dịch truyền thông rất là tốt để nâng tầm giá trị văn hóa Việt Nam, giới thiệu văn hóa Việt Nam ra nước ngoài, là chủ trương rất táo bạo góp phần giới thiệu những nét đẹp của người Việt Nam với công chúng quốc tế.
Phóng viên: Khi làm việc với nghệ sĩ Pháp trên một tác phẩm vốn được viết về bối cảnh văn hóa Việt Nam, hai bên đã trao đổi như thế nào để thống nhất cách hiểu về nhân vật, ngôn ngữ sân khấu và tinh thần của tác phẩm?
NS. Nguyễn Sĩ Tiến: Thực ra đây là một quá trình rất là khó khăn, phức tạp, bởi vì cho dù đọc nhiều, biết nhiều về văn hóa Việt Nam, nhưng khi làm việc với các nghệ sĩ Việt Nam thì cách truyền tải của hai bên cũng cần khoảng thời gian nhất định.
Khoảng thời gian mà trong nghề gọi là vỡ hoang đấy để tìm hiểu về vở, phân tích về vai, về nhân vật. Đấy là một quá trình tranh luận rất là lâu dài và phải từ đó mới đưa ra những kết luận mà nó có thể giúp cho các chương trình vở diễn và đặc biệt, đối với “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” là một vở diễn, nếu mà nói ở góc nhìn người nước ngoài thì rất khó.
Nhưng cuối cùng chúng ta đã tìm ra, bởi vì câu chuyện có hay đến đâu nhưng mà khi mà giới thiệu ra gọi là chuẩn hóa quốc tế thì phải có những cái thông điệp nó mang cái tính quy chuẩn, thì rất là may là với vở Hồn Trương Ba, da hàng thịt, đây là một vở có thể nói là mang sự ảnh hưởng rất là lớn lao về giá trị về mặt triết học cũng như là triết lý sống. Các nghệ sĩ có thể lấy đó như một cơ hội để có thể từ đó khám phá và đặt thêm nhiều góc nhìn khác để giúp cho khán giả cùng có những chiêm ngưỡng, thưởng lãm mà nó không bị rơi vào những tình huống là một câu chuyện đã cũ rồi.
Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam vốn là một đơn vị chuyên có chức năng biểu diễn cho thanh thiếu nhi, thì chúng tôi luôn luôn định hướng mình là một phân khúc biểu diễn cho khán giả trẻ. Và khán giả trẻ thì luôn luôn đòi hỏi sự đổi mới, luôn luôn đòi hỏi sự thay đổi, và thông qua các hoạt động như vậy thì chúng tôi đã có nhiều những cái trải nghiệm khác nhau. Đây là một bài học rất là có giá trị.
Phóng viên: Quá trình hợp tác với ê-kíp Pháp đã khiến ông cùng các nghệ sĩ Nhà hát thay đổi cách thức làm việc như thế nào để phù hợp với tính chất văn hoá 2 nước?
NS. Nguyễn Sĩ Tiến: Nhà hát Tuổi trẻ có rất nhiều kinh nghiệm khi làm việc với các đạo diễn nước ngoài. Gần như mỗi năm chúng tôi lại có một đạo diễn hoặc ekip nước ngoài đến đây để làm việc. Qua đó, nghệ sĩ chúng tôi sẽ được lớn lên cùng với những tác phẩm, với góc nhìn khác nhau, nó không bị lối mòn, không bị xưa cũ.
Thực ra văn hóa Việt Nam và văn hóa Pháp có sự giao thoa, ảnh hưởng và tác động với nhau. Khi mời một đạo diễn Pháp đến Hà Nội để dàn dựng một tác phẩm thì sự trình diễn, thể hiện của các nghệ sĩ Việt Nam cũng cho thấy sự tiếp biến văn hóa, đặc biệt là văn hóa biểu diễn như kịch nói, nó có những nét tương đồng với văn hóa kịch của Pháp.
Nhưng điều quan trọng nữa là khán giả sẽ được thụ hưởng tinh thần của vở diễn theo theo một cách thức mà nó không bị rơi vào những cái ấn định trong tiềm thức, bởi vì cách nhìn của các đạo diễn nước ngoài khi đến Việt Nam cùng với sự hợp tác của các nghệ sĩ của nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam sẽ tạo ra những phong vị mới và người thụ hưởng chính là khán giả. Khán giả sẽ nhìn thấy một tác phẩm tưởng như xưa cũ ấy nhưng bằng góc nhìn mới, bằng con mắt mới, bằng cách tư duy kiểu khác và sẽ giúp cho vở diễn đi xa hơn và có cái nhìn bao quát, tổng quan hơn.
Chúng tôi đã có những đêm diễn ở Hà Nội. Chúng tôi tin rằng vở diễn đã chạm được vào không gian đương đại và vẫn giữ được hồn cốt của câu chuyện Hồn Trương Ba, da hàng thịt mà tác giả Lưu Quang Vũ gửi gắm.
Phóng viên: Giá trị nào của tác phẩm mà ông muốn khán giả Pháp nhớ tới nhất sau khi thưởng thức vở diễn?
NS. Nguyễn Sĩ Tiến: “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” là một câu chuyện nói thiên nhiều về một sự suy nghĩ, bản sắc độc đáo của người Việt. Khắc họa chân dung hay giá trị văn hóa nó chính là tâm hồn người Việt, một đất nước mà chúng ta vốn quen sống trong tình làng nghĩa xóm, kính trên nhường dưới, yêu quý lẫn nhau, tình nghĩa gia đình, cha con, vợ chồng. Thì những cái nét văn hóa ấy so với phương tây nó có sự khác biệt. Êkip thực hiện đều mong muốn gửi đến khán giả quốc tế cũng như khán giả Việt Nam một câu chuyện về bản sắc văn hóa của người châu Á, bản sắc văn hóa của người Việt luôn luôn hiện hữu và không khác biệt quá nhiều so với phương tây, nhưng chất châu Á, chất Phương Đông và cái riêng có của người Việt, cái tình yêu máu mủ ruột rà, tình làng nghĩa xóm là những điều mà chúng ta luôn luôn tôn trọng, luôn luôn dẫn dẫn khán giả đến những sự hiểu biết khác nhau, nhưng cuối cùng vẫn là tôn vinh mối quan hệ con người với con người.
Và thông qua vở diễn này, chúng ta sẽ mong muốn là làm đậm nét hơn tư duy của người Việt, mong muốn của người Việt, chân dung con người qua vở “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”, cũng chính là một bức chân dung của sự tranh đấu trong chính mỗi con người. Sự tranh đấu giữa cái tốt và cái xấu trong chính mỗi con người sẽ làm nên một cái tác phẩm thể hiện đậm nét suy tư, vượt lên trên thực tại trong tâm hồn của mỗi người Việt.
Phóng viên: Có mặt tại sự kiện lần này, ông nhìn nhận được những khả năng hợp tác mới nào sẽ mở ra cho hai nước?
NS. Nguyễn Sĩ Tiến: Tại đêm biểu diễn báo cáo tại Nhà hát Hồ Gươm hôm 7/10 có rất nhiều khách quốc tế đến xem. Cuối buổi biểu diễn, ngài đại sứ Pháp rồi rất nhiều các sỹ quan đã lên sân khấu chia sẻ rằng thông qua vở diễn này họ hiểu hơn về Việt Nam, biết hơn về con người Việt Nam. Họ cho rằng, trước đây, khi xem các chương trình khác thì họ chưa hiểu được, nhưng lần này họ hiểu thêm và cái kỳ vọng rằng sẽ cùng nhau nhìn nhận, đánh giá, chia sẻ, vở diễn sẽ tạo ra cái môi trường để kết nối sự hợp tác sau này.
Đưa văn hoá đến gần hơn với giới trẻ trong thời đại ngày nay
Phóng viên: Từ một người trực tiếp đứng trên sân khấu đến thực hiện công tác quản lý, ông cảm thấy vai trò của mình đã có những thay đổi như thế nào?
NS. Nguyễn Sĩ Tiến: Thật sự là rất thay đổi, bởi vì trước đây thì chỉ làm một nghệ sĩ với vai trò là nghệ sĩ biểu diễn, lúc đầu chỉ lo cho vai diễn của mình thôi. Sau đó thì tôi học đạo diễn và chuyển thành vai trò đạo diễn thì lo cho cả một vở diễn thì môi trường đã phải khác hơn rất nhiều, cách nhìn nhận nó khác đi rất nhiều. Công việc bận hơn, nhiều các hoạt động khác nhau nó trải dài suốt nhiều năm và giúp cho làm sao hoạt động của đơn vị vẫn đồng bộ, vẫn có những hoạt động về bề nổi, tức là các hoạt động biểu diễn nó vẫn được thu hút sự chú ý của khán giả, cũng như ở trong thì chúng tôi lại xây dựng những chương trình tiết mục làm sao nó có chất lượng, có giá trị để gửi đến khán giả những thông điệp mà khán giả trẻ của nhà hát chúng tôi mong muốn được xem, được chiêm ngưỡng.
Phóng viên: Trải qua 30 năm gắn bó với Nhà hát, giai đoạn nào đã khiến ông thay đổi cách nhìn của mình về nghề sân khấu nhất?
NS. Nguyễn Sĩ Tiến: Không, tôi không thay đổi gì cả. Tôi luôn luôn học hỏi và luôn luôn củng cố để làm sao đấy đơn vị Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam vẫn giữ được cái thương hiệu, tức là diễn phục vụ khán giả trẻ.
Và cái thay đổi chính là cái giàu kinh nghiệm hơn, cái được học hỏi nhiều hơn và cái tiếp cận được lượng lớn khán giả hơn."
Phóng viên: Theo ông, Nhà hát nên đổi mới đến đâu để vừa quảng bá được tác phẩm, vừa phù hợp với thị hiếu và cách tiếp nhận của thế hệ trẻ? Trong thời đại ngày nay, Nhà hát đã ứng dụng truyền thông để thu hút khán giả trên mạng xã hội như thế nào?
NS. Nguyễn Sĩ Tiến: Nghị quyết 80 là sự khích lệ đối với nghệ sĩ chúng tôi ngày hôm nay và sự thay đổi là cần thiết, sự thay đổi là phải có, bởi vì chúng ta không thể mãi trì trệ, chúng ta không thể ngồi mãi trong sân khấu hộp.
Chúng tôi muốn đưa khán giả đến những không gian khác nhau, vẫn trong sân khấu ấy thôi nhưng mà cách tiếp cận phải khác, cách biểu diễn phải khác, rồi những giá trị khác trong cái đời sống ngày hôm nay chúng tôi cần phải được đưa vào.
Rồi chúng tôi sử dụng truyền thông, sử dụng công nghệ để khán giả có thể biết nhiều hơn về nhà hát, nhiều hơn về tác phẩm, nhiều hơn về nghệ sĩ. Và đó chính là một cái mong muốn bởi vì công nghiệp văn hóa hay công nghiệp giải trí trong thời điểm hiện tại là những vấn đề cực kỳ có giá trị và có trách nhiệm với xã hội.
Phóng viên: Nếu nhìn về 5–10 năm tới, ông mong muốn thế hệ trẻ sẽ nhìn nhận sân khấu Việt Nam như thế nào? Nhà hát Tuổi trẻ cần làm gì để tiếp tục giữ được vị trí của mình trong lòng công chúng?
NS. Nguyễn Sĩ Tiến: Chúng tôi vẫn đi theo con đường của mình, chúng tôi kỳ vọng sẽ là một đơn vị có sự phát triển, sự đồng hành cùng với khán giả trong những năm tiếp theo.
Nhà hát Tuổi trẻ phải giữ vững thương hiệu là một đơn vị có chức năng biểu diễn phục vụ thanh thiếu nhi, nhưng chúng tôi muốn vươn tầm, có thể là một trong những nhà hát lớn nhất quốc gia hoặc là vươn tầm ở khu vực. Đây sẽ là một địa điểm biểu diễn, là điểm đến cho du khách và có thể làm một đơn vị sẽ gây được sự cảm tình lớn đối với khán giả trẻ trong tương lai.
Phóng viên: Xin cảm ơn Nghệ sĩ ưu tú Nguyễn Sĩ Tiến.
