Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) lần thứ ba với chủ đề "Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng và Phát triển lấy người dân làm trung tâm" diễn ra từ ngày 9/6 - 10/6, tại Thủ đô Hà Nội, Việt Nam. Đây là sự kiện đối ngoại đa phương cấp cao do Việt Nam chủ trì, nhằm thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và phản ánh ưu tiên hợp tác của ASEAN trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là kinh tế.
Hơn ba thập niên kể từ khi chính thức gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) năm 1995, Việt Nam đã có sự thay đổi mạnh mẽ trong quan hệ kinh tế - thương mại với khu vực. Theo Cục Hải quan, Bộ Tài chính, từ mức trao đổi thương mại chỉ hơn 3 tỷ USD vào những năm đầu gia nhập ASEAN (1995), đến năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và ASEAN đạt gần 91 tỷ USD, tăng gần 30 lần.
Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam sang ASEAN đạt 38,4 tỷ USD, tăng 3,8%; nhập khẩu từ ASEAN đạt 52,5 tỷ USD, tăng 12%. Việt Nam nhập siêu từ ASEAN 14,19 tỷ USD, tăng khoảng 4 tỷ USD so với năm 2024. Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong những tháng đầu năm 2026. Chỉ trong 5 tháng đầu năm, Việt Nam đã xuất khẩu sang thị trường ASEAN 18,5 tỷ USD, tăng 16,9%; đồng thời nhập khẩu từ khu vực này đạt 27,1 tỷ USD, tăng 21,6%.
Tiến sĩ Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Hiện nay chúng ta có rất nhiều mặt hàng xuất khẩu sang ASEAN, như: điện tử, điện thoại, sắt thép, dệt may, vật liệu xây dựng…; nông sản thì có gạo, thủy sản, cà phê. Chúng ta tham gia nhiều hiệp định, như: Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA), Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA), Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và các Hiệp định thương mại tự do (FTA) ASEAN+, nên nhiều dòng thuế quan giữa Việt Nam và các nước ASEAN đã giảm xuống mức rất thấp, phổ biến khoảng 0-5%. Đây là yếu tố quan trọng giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường ASEAN thuận lợi; giúp cho các doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi cung ứng khu vực.
Bên cạnh thương mại, đầu tư cũng là một trụ cột quan trọng trong quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và ASEAN. Theo Tiến sĩ Lê Quốc Phương, ASEAN hiện là một trong những khu vực đầu tư lớn nhất vào Việt Nam. Trong đó, Singapore luôn nằm trong nhóm nhà đầu tư hàng đầu, còn Malaysia và Thái Lan cũng có nhiều dự án đầu tư quy mô lớn tại Việt Nam.
ASEAN là thị trường đầu tư lớn nhất của chúng ta đầu tư ra nước ngoài. Doanh nghiệp của Việt Nam đầu tư vào Lào, Campuchia, Philippines, Indonesia… ASEAN hiện nay được xem là “bàn đạp” để chúng ta tham gia vào các Hiệp định thương mại tự do (FTA) lớn, như hiệp định RCEP (trước đó là CPTPP). Qua đó, tăng cường vị thế của chúng ta, giúp chúng ta tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.
Cũng theo chuyên gia, ASEAN là nguồn cung lớn về máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu đầu vào phục vụ sản xuất của Việt Nam. Năm 2025, nhập siêu từ ASEAN vượt 14 tỷ USD. Các nhóm hàng nhập khẩu chủ lực gồm máy vi tính, linh kiện điện tử, máy móc thiết bị, phụ tùng và xăng dầu.
