Hơn 10 năm qua, một kiến trúc sư đã lặng lẽ đi khắp các di tích cổ ở nhiều địa phương trên cả nước để tìm lại từng hoa văn, từng họa tiết cổ để số hóa, lưu giữ và đưa vào sản xuất hiện đại. Đó là câu chuyện của kiến trúc sư Nguyễn Văn Giang và dự án “Ươm mầm di sản”.
Nghe âm thanh bài viết tại đây:
Sinh ra tại Làng nghề mộc Chàng Sơn (xã Tây Phương, Hà Nội), nơi có lịch sử hàng nghìn năm làm nghề mộc truyền thống, kiến trúc sư Nguyễn Văn Giang, sinh năm 1981, lớn lên, tiếng đục, tiếng cưa và những giá trị kiến trúc cổ truyền Việt Nam. Nhưng điều khiến anh trăn trở nhiều năm qua là việc những hoa văn cổ truyền đang dần mai một theo thời gian. Không muốn những giá trị ấy chỉ còn trong ký ức, anh bắt đầu một hành trình đặc biệt đi đến các đình, đền, chùa, nhà cổ ở nhiều vùng miền trong cả nước để nghiên cứu, phục dựng, số hóa từng họa tiết truyền thống. Hơn 10 năm, hàng nghìn họa tiết truyền thống đã được lưu giữ dưới dạng dữ liệu số, từ những đường nét chạm khắc cổ, anh cùng cộng sự tạo nên thư viện hoa văn để phục vụ cho thiết kế, sản xuất và phục dựng kiến trúc gỗ truyền thống.
Kiến trúc sư Nguyễn Văn Giang chia sẻ: “Tôi chứng kiến các hoa văn hay kỹ thuật mộc cổ truyền độc đáo bị mai một theo thời gian. Nhiều họa tiết hoa văn chạm khắc chỉ còn tồn tại trong ký ức của các bậc cao niên trong làng. Nếu chỉ bảo tồn theo cách truyền thống thì sợ rằng không kịp.”
Nếu trước đây, nghề mộc truyền thống phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm truyền nghề thì giờ đây, công nghệ số đang mở ra một hướng đi mới. Những bản vẽ số hóa giúp lưu giữ chính xác các hoa văn và kỹ thuật cổ truyền. Việc thiết kế sản xuất cũng nhanh hơn đồng thời vẫn giữ được nét thủ công truyền thống. Kiến trúc sư Nguyễn Văn Giang bày tỏ: “Là một kiến trúc sư, tôi hiểu rằng công nghệ là giải pháp tối ưu để nối dài mạch sống cho di sản. Việc đưa các họa tiết, hoa văn của không gian kiến trúc di sản truyền thống lên không gian số, có thể tạo ra một bản sao bền vững và lâu dài hơn. Khi đưa lên không gian số, các giá trị di sản của cha ông không còn bị giới hạn bởi thời gian, không gian vật lý hay sự khắc nghiệt của thời tiết. Qua đó, các họa tiết, hoa văn có thể tiếp tục đồng hành cùng thế hệ trẻ trong mạch sống hiện đại ngày nay.”
Từ những dữ liệu số hóa, kiến trúc sư Nguyễn Văn Giang xây dựng dự án “Ươm mầm di sản”, một hành trình kết nối giữa bảo tồn truyền thống và công nghệ hiện đại. Không chỉ là lưu giữ hoa văn cổ, dự án còn hướng tới việc truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ hiểu hơn về văn hóa dân tộc, về giá trị của nghề truyền thống trong đời sống hôm nay.
Cộng tác cùng kiến trúc sư Nguyễn Văn Giang trong lĩnh vực kiến trúc, anh Nguyễn Trần Thế Hiệp, Công ty cổ phần giải pháp công nghệ Connect Vietnam, chia sẻ: “Kiến trúc sư Nguyễn Văn Giang rất yêu các hoa văn cổ, những chi tiết trong đình làng cổ. Anh đã đi rất nhiều nơi để nghiên cứu. Việc anh Giang đưa các họa tiết, hoa văn cổ lên không gian số đã góp phần chia sẻ đam mê của mình với những người yêu di sản. Việc anh Giang lưu giữ các hoa văn cổ thực sự rất đáng quý bởi qua mỗi năm, di tích bị mai một dần.”
Mong muốn lớn nhất của kiến trúc sư Nguyễn Văn Giang là có thể xây dựng được một thư viện số bài bản và có hệ thống về kiến trúc truyền thống Việt Nam. Ở đó, các bạn trẻ và các kiến trúc sư có thể dễ dàng tra cứu. Nhà thiết kế nội thất Phạm Ngọc ở Hà Nội cho biết: “Kiến trúc sư Giang là người có tâm huyết với các giá trị di sản truyền thống, đặc biệt là các họa tiết, hoa văn cổ trong nhà truyền thống. Các họa tiết, hoa văn được số hóa để cộng đồng kiến trúc sư, nhà thiết kế hoặc các bạn trẻ có quan tâm đến các nền tảng về văn hóa truyền thống có thể nghiên cứu. Những việc kiến trúc sư Giang đang làm góp phần lan tỏa và trao đi giá trị tốt đẹp. Tôi rất trân trọng.”
Những giá trị cổ truyền Việt Nam đang từng bước được đánh thức bằng công nghệ số và ở đó những người như kiến trúc sư Nguyễn Văn Giang đang trở thành những người lưu giữ di sản bằng dữ liệu, công nghệ với khát vọng đưa di sản Việt tiếp tục sống cùng tương lai.
