Người neo giữ nếp áo Quan họ Bắc Ninh

Giữa nhịp sống hôm nay, khi những làn điệu dân ca vẫn âm thầm chảy trong đời sống văn hóa, ở vùng Kinh Bắc có một người vẫn bền bỉ nâng niu, gìn giữ từng nét đẹp của quan họ – đó là anh Dương Đức Thắng, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Quan họ Hoài Trung. Không chỉ thuộc hàng trăm làn điệu cổ, anh còn lặng lẽ giữ gìn một giá trị ít được nhắc tới hơn: nếp áo quan họ. Với anh, trước khi cất lên câu hát, người quan họ phải chỉnh tề từ tà áo tứ thân đến chiếc khăn mỏ quạ, bởi đó chính là cốt cách, là gốc rễ của sự thanh lịch Kinh Bắc.

Nghe âm thanh bài viết tại đây:

Trong căn phòng sinh hoạt của Câu lạc bộ Quan họ Hoài Trung, anh Dương Đức Thắng thường đến sớm. Không vội luyện giọng, anh lặng lẽ kiểm tra lại từng bộ trang phục, chiếc khăn, đôi giầy… Bởi với anh, Quan họ không chỉ là những giai điệu, mà còn là lối sống. “Trước khi học hát quan họ, thì phải học làm người quan họ.

Anh Thắng sinh năm 1976, là hậu duệ đời thứ sáu trong một gia đình quan họ gốc, cháu nội của hai nghệ nhân nổi tiếng Dương Văn Quyến và Nguyễn Thị Hạp. Từ lúc mới lên bốn tuổi, những câu hát Quan họ đã đi vào đời sống tinh thần anh như hơi thở. Không chỉ thuộc hàng trăm làn điệu cổ, anh còn “nhặt” cả ký ức Quan họ - những kỷ vật, đặc biệt là trang phục cổ. Với anh, mỗi tà áo, mỗi chiếc khăn không chỉ là vật dụng biểu diễn, mà là phần hồn của một lối chơi thanh lịch cần được gìn giữ trọn vẹn.

Anh Thắng cho biết: "Ý nghĩa của bộ áo tứ thân và 5 thân: 2 thân trước là tượng trưng cho bố mẹ đẻ, 2 thân sau là tượng trưng cho bố mẹ vợ, còn thân con là thân mình. Khi chưa trưởng thành được thì tứ thân phụ mẫu che trở, lo lắng cho mình. Đến khi mình lớn lên rồi thì mình phải có trách nhiệm báo hiếu cha mẹ. Khi mặc trang phục quan họ lên mà mình hiểu được ý nghĩa, tình tứ của bộ trang phục thì mình sẽ tự hào hơn".

Không chỉ giữ cho riêng mình, anh còn lan tỏa tinh thần ấy tới từng thành viên trong câu lạc bộ. Mỗi buổi sinh hoạt, anh đều nhắc mọi người chỉnh tà áo cho phẳng, vấn khăn cho cân, buộc dải yếm cho đúng nếp. Với anh, khi trang phục được trân trọng, người hát tự nhiên sẽ giữ được sự nền nã, chừng mực trong từng câu ca. Chị Nguyễn Thị Hải (xã Tiên Du, Bắc Ninh) chia sẻ rằng, qua thời gian, những lời căn dặn ấy đã trở thành thói quen, ngấm dần vào ý thức của mỗi người trong câu lạc bộ: "Anh Dương Đức Thắng cũng có chia sẻ khi học ca thì phải học làm người quan họ trước. Mình phải đối nhân xử thế, khiêm nhường. Nên khi khoác lên mình bộ trang phục như thế này bọn em tự hào lắm, tự hào vì được gìn giữ và bảo tồn các nét đẹp cũng như là di sản của quê hương Kinh Bắc".

Cũng chính nhờ sự kỹ lưỡng ấy của anh Dương Đức Thắng đã tạo nên dấu ấn riêng cho Câu lạc bộ Quan họ Hoài Trung trong các cuộc giao lưu. Từ lớp nghệ nhân cao tuổi đến các thành viên trẻ, tất cả đều xuất hiện với trang phục đúng quy cách, không tuỳ tiện cách tân. Nhiều khán giả nhận xét, chỉ cần nhìn dáng áo, cách đội khăn cũng có thể nhận ra “chất” Hoài Trung.

Giữa nhịp sống hiện đại, anh Dương Đức Thắng vẫn lặng lẽ neo giữ từng nếp gấp của tà áo quan họ. Bởi với anh, câu hát có thể ngân lên rồi tan vào gió, nhưng nếp áo - nếu buông lơi - sẽ là điều khó tìm lại nhất trong hành trình gìn giữ hồn quan họ mỗi độ xuân về.