Tiến sĩ Nguyễn Phan Kiên, Phó Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ sức khỏe, Đại học Bách Khoa Hà Nội, là một trong những người đầu tiên xây dựng ngành Kỹ thuật Y sinh tại Đại học Bách Khoa Hà Nội cũng như ở Việt Nam. Nhà khoa học 50 tuổi này đã có hơn 40 sáng chế hữu ích được thương mại hóa và đặc biệt là 10 sản phẩm hỗ trợ đắc lực trong cuộc chiến chống dịch COVID-19… Không chỉ nghiên cứu, Tiến sĩ Nguyễn Phan Kiên còn là người thầy truyền cảm hứng đam mê và sáng tạo khoa học cho nhiều thế hệ sinh viên.
Nằm sâu trong con ngõ nhỏ trên phố Trần Khát Chân, Hà Nội, có một ngôi nhà đặc biệt, là nơi ra đời của nhiều nghiên cứu, sáng chế có tính ứng dụng cao. Chủ nhân của ngôi nhà là Tiến sĩ Nguyễn Phan Kiên, Phó Viện trưởng Viện Khoa học và Cộng nghệ sức khỏe, Đại học Bách Khoa Hà Nội. Suốt 20 năm qua, ngôi nhà của tiến sĩ là "xưởng sáng chế" đặc biệt dành cho nhiều thế hệ sinh viên. Ông kể: "Năm 2003 - 2004, trường có khoa sinh viên y sinh đầu tiên, thầy trò làm việc với nhau, cứ làm sản phẩm xong thì cung cấp cho các đơn vị thông qua Trung tâm Điện tử Y sinh mà bây giờ là Viện Khoa học Công nghệ Sức khỏe. Sau khi bán sản phẩm cũng có được doanh thu, thầy trò mua thêm trang thiết bị. Từ đó có nhiều máy đo, đồ dùng cho sáng chế. Trang thiết bị, linh kiện có sẵn thì sinh viên thích đến, thích học. Dám sáng tạo thì thầy dạy, hướng dẫn".
Tầng một căn nhà được thầy Kiên cải tạo thành khu vực thực hành với máy móc hiện đại để sinh viên tự tay lắp ráp, thử nghiệm sản phẩm và vận hành mô hình. Tầng 2 là phòng họp luôn rộn ràng với nhiều nhóm sinh viên thuyết trình ý tưởng, cập nhật tiến độ dự án, giới thiệu mô hình khoa học tự sáng chế. Ông cho biết: "Sinh viên năm thứ nhất, năm thứ hai đến bao giờ thầy cũng hỏi học môn này, môn kia chưa. Nếu chưa biết thì bắt buộc phải có phương án đào tạo để trong thời gian ngắn phải nắm được. Lý thuyết ở trường học rất nhiều nhưng không có liên hệ thực tế nên các bạn không hiểu. Và từ việc tổng hợp kiến thức ở trường thầy yêu cầu báo cáo tổng hợp sau 1 tuần, tuần sau làm thực tế. Từ đó, câu chuyện biến từ lý thuyết sang thực tế đơn giản hơn, rồi nâng cấp dần, có sinh viên thích phát triển phần cứng, sinh viên thích phát triển phần mền".
Từ lớp học đến xưởng sáng chế, các nhóm nghiên cứu do thầy phụ trách được chia bài bản theo chuyên môn: người làm mạch, người viết phần mềm, người đo lường tín hiệu, người thiết kế phần cứng... Mô hình này không chỉ giúp sinh viên rèn kỹ năng mà còn tập tư duy hệ thống ngay từ khi còn ngồi trên ghế giảng đường.
Em Bùi Phương Duy, sinh viên năm thứ 3, Khoa kỹ thuật Y sinh trường Đại học Bách khoa Hà Nội, chia sẻ: "Lần đầu tiên tôi đến nhà thầy làm là phải học cách làm mạch thủ công tại nhà. Sau đó biết cách rải mạch, cách đi dây, làm việc với các module, các vi điều khiển khác nhau. Phần lớn thầy dạy lý thuyết trên lớp và để thực hành chắc chắn thì sang nhà thầy làm. Bởi vì nhà thầy mới có các dụng cụ, công cụ để làm ra các sản phẩm mà mình muốn. Đến nhà, thầy chỉ cách áp dụng lý thuyết thầy dạy vào các sản phẩm mà mình muốn làm".
Không chỉ truyền cảm hứng sáng tạo khoa học cho thế hệ trẻ, Tiến sĩ Nguyễn Phan Kiên là tác giả của hơn 40 sáng chế hữu ích thuộc lĩnh vực y sinh đã được thương mại hóa cùng với 10 sản phẩm hỗ trợ đắc lực cho bác sĩ, bệnh nhân trong cuộc chiến chống dịch COVID-19,… Gần đây nhất, Tiến sĩ Nguyễn Phan Kiên còn cùng PGS.TS Trần Thượng Quảng, trường Đại học Bách Khoa Hà Nội, phát triển thành công một sản phẩm gel bôi khớp, giúp kích thích tế bào phục hồi, tăng sinh mao mạch, hỗ trợ tái tạo mô sụn và giảm viêm hiệu quả. Hiện, nhóm nghiên cứu của Tiến sĩ Nguyễn Phan Kiên tập trung phát triển dự án công nghệ mới nhằm mục tiêu phục hồi chức năng cho bệnh nhân, phù hợp với điều kiện người dùng tại Việt Nam.
Tiến sĩ Nguyễn Phan Kiên cho biết: "Đến bây giờ có nhiều sản phẩm đã bán ra thị trường rồi. Bây giờ đang thực hiện hệ thống phục hồi chức năng, trong tháng 6 có khoảng 36 đề tài, dự án liên quan đến lĩnh vực phục hồi chức năng và thiết bị theo dõi hỗ trợ vận động viên tập luyện. Tôi hi vọng doanh nghiệp đầu tư vào sản phẩm để thầy trò triển khai sớm đưa sảm phẩm ra thị trường".
Tham gia nghiên cứu phát triển dự án công nghệ phục hồi chức năng cùng Tiến sĩ Nguyễn Phan Kiên, em Trần Việt Bách, sinh viên năm thứ 3, Khoa kỹ thuật Y sinh, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết: "Tôi đã làm việc với thầy Kiên được 3 năm rồi. Tham gia phòng lab của thầy, tôi học được nhiều kỹ năng chuyên ngành hơn, được thực hành những thứ mà lúc mình tự học mình không thể làm được và được sửa những lỗi sai mà nếu không có thầy chưa chắc mình đã phát hiện ra. Hiện tại, tôi tham gia làm sản phẩm găng tay phục hồi chức năng, muốn phát triển một sản phẩm mới mà trên thị trường chưa có và dễ tiếp cận đối với người bệnh".
Ngoài những sáng tạo và góc nhìn mới trong lĩnh vực kỹ thuật y sinh, nhóm nghiên cứu của Tiến sĩ Nguyễn Phan Kiên còn hướng tới phát triển các hệ thống kiểm tra nhanh chất lượng thực phẩm; thiết bị điện tử chẩn đoán và hỗ trợ điều trị bệnh nhân… mang thương hiệu Việt Nam được các tổ chức, cơ quan thẩm định, nhà khoa học đánh giá cao.
