Văn học không chỉ kể những câu chuyện mà còn lưu giữ tâm hồn và bản sắc của một dân tộc. Từ những giáo trình được biên soạn bởi các chuyên gia Việt Nam đến phương pháp giảng dạy dành riêng cho người nói tiếng Pháp, việc học tiếng Việt đang được tiếp cận theo hướng sáng tạo, giúp người học chinh phục một trong những ngôn ngữ khó trên thế giới.
Những thông tin đáng chú ý này được các giảng viên đưa ra tại tọa đàm tiếng Việt diễn ra tại Pháp vừa qua do Diễn đàn Gìn giữ tiếng Việt và Văn hóa Việt ở nước ngoài tổ chức.
Chuyên gia, giảng viên Tiến sĩ Trần Thị Mai Nhân, Đại học Khoa học xã hội và nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Phó Giáo sư trao đổi - Đại học chính trị NCCU, Đài Loan (Trung Quốc) chia sẻ về cuốn "Học tiếng Việt qua văn học Việt Nam". Đây là một giáo trình được tuyển chọn tâm huyết qua nhiều năm, nhằm dạy tiếng Việt cho người nước ngoài thông qua các tác phẩm văn học Việt Nam, kết hợp giữa việc học ngôn ngữ và hiểu biết về văn hóa, lịch sử Việt Nam, cuốn sách từng được đánh giá như mở một cửa sổ đi vào tâm hồn Việt: "Nói chung dạy tiếng Việt qua văn học Việt Nam là một môn học rất là thú vị. Bởi vì thông qua văn học sẽ thể hiện rất nhiều vấn đề về lịch sử, văn hóa, về đời sống tâm hồn con người Việt Nam hoặc là khơi gợi nhiều khả năng đồng sáng tạo của sinh viên trong quá trình học tác phẩm. Tuy nhiên, nó rất là khó."
“Học tiếng Việt qua văn học Việt Nam” có cấu trúc gồm 14 bài học được chia thành 4 phần: văn học dân gian, văn học cổ điển, văn học trung đại, và văn học hiện đại; trong đó mỗi bài học đều bao gồm mục tiêu, giới thiệu tác giả, văn bản, câu hỏi hiểu biết, ghi chú ngữ pháp, và bài tập thực hành.
Theo Tiến sĩ Trần Thị Mai Nhân, giáo trình được xây dựng theo ba hướng tiếp cận: tích hợp ngôn ngữ và văn hóa thông qua các tác phẩm văn học; theo tiến trình lịch sử và tâm lý; theo chủ điểm và cảm xúc: "Tiếp cận tích hợp về ngôn ngữ và văn hóa, nghĩa là chọn những tác phẩm văn học chứ không phải là chính luận hoặc báo chí, thông qua ngôn ngữ văn học giúp cho người nước ngoài có thể hiểu được đời sống tâm hồn, tình cảm, văn hóa của con người Việt Nam.
Hướng tiếp cận thứ 2 theo tiến trình lịch sử và tâm lý, nghĩa là theo quá trình lịch sử từ văn học dân gian qua văn học trung đại đến văn học hiện đại…, đi từ dễ đến khó, từ những tác phẩm đơn giản nhất trong văn học dân gian, đến những tác phẩm viết theo kỹ thuật hiện đại...
Hướng tiếp cận thứ ba theo chủ điểm và cảm xúc, nghĩa là ưu tiên chọn những tác phẩm tiêu biểu, thể hiện những tình cảm mang tính phổ quát trong đời sống tâm hồn con người Việt Nam: tình yêu quê hương, đất nước, tình cảm gia đình và tình bạn, tình yêu với môi trường tự nhiên vân vân…" - TS Trần Thị Mai Nhân nói.
Theo tiến sĩ Trần Thị Mai Nhân, để có phương pháp giảng dạy hiệu quả với giáo trình này, giáo viên cần sử dụng đa dạng phương pháp: thuyết trình, thảo luận nhóm, chuyển thể kịch bản, kết hợp với các hình thức hỗ trợ như xem phim chuyển thể, tổ chức cuộc thi văn học; cũng như khuyến khích sinh viên viết cảm nhận cá nhân về tác phẩm. Theo Tiến sĩ Nhân, việc dạy tiếng Việt qua văn học là một phương pháp toàn diện, vừa phát triển kỹ năng ngôn ngữ vừa nuôi dưỡng sự hiểu biết văn hóa.
Nicolas Leymonerie, sáng lập viên Trung tâm Pháp ngữ ở Lâm Đồng, tác giả sách du lịch văn hóa ở Việt Nam, giáo viên dạy tiếng Việt cho người thuộc khối Pháp ngữ, cũng chia sẻ những tâm huyết về chương trình Antenne, một phương pháp dạy tiếng Việt độc đáo được phát triển dành riêng cho người lớn nói tiếng Pháp.
Chương trình này ra đời dựa trên 20 năm kinh nghiệm học và giảng dạy tiếng Việt của tác giả.
Về những thách thức trong học tiếng Việt với người nước ngoài, thầy Nicolas Leymonerie cho biết:
"Hóa ra tiếng Việt nằm trong số 11 ngôn ngữ khó học nhất đối với người phương Tây. Khó khăn chính nằm ở tones (thanh điệu) và từ vựng, không phải do thiếu quy tắc ngữ pháp, chủ yếu nằm ở việc phải được phát âm riêng biệt, cũng như vốn từ vựng rất khác so với các ngôn ngữ Ấn - Âu. Việc ghi nhớ từ vựng và dấu phụ là một thách thức lớn. Tuy nhiên, người nói tiếng Pháp có lợi thế là có thể học khoảng 2000 từ tiếng Việt có nguồn gốc từ tiếng Pháp. Đây là một lợi thế."
Nicolas Leymonerie cho biết, Antenne có phương pháp giảng dạy đặc biệt: sử dụng kỹ thuật thị giác, cử chỉ và âm thanh, phát triển công cụ hỗ trợ chứa 1500 từ tiếng Việt và 150 thành ngữ, tập trung vào phát triển khả năng nghe và nói trước. Sau 3 tháng học (mỗi tuần 2 buổi, 72 phút/buổi), học viên có thể nói tiếng Việt trôi chảy với 100% khả năng phát âm chính xác:
"Học viên của tôi đến từ Pháp, Bỉ và Quebec (Canada), từ 20 đến 70 tuổi. Cũng có một số Việt kiều gồm hai học viên đã được gia đình Pháp nhận làm con nuôi. Một trong những học viên của tôi đã học tiếng Việt trong vòng một năm tại Đại học ở Thành phố Hồ Chí Minh và đã sống ở Việt Nam được 10 năm rồi. Sau ba tháng học theo giáo trình Anttene thì học viên đó có thể nói tiếng Việt trôi chảy." - Nicolas Leymonerie chia sẻ.
Thầy Nicolas khẳng định giáo trình này có hiệu quả cao, đặc biệt cho người nói tiếng Pháp, và mong muốn áp dụng những kỹ thuật từ phương pháp này trong giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài, góp một phần trong phát triển quan hệ hữu nghị, sự hiểu biết giữa Việt Nam và thế giới.
Không chỉ học phát âm hay ngữ pháp, người nước ngoài ngày nay còn có thể học tiếng Việt qua những tác phẩm văn học, từ ca dao, truyện cổ đến văn học hiện đại. Những giáo trình được xây dựng công phu đang mở ra cách tiếp cận mới, giúp người học vừa thành thạo ngôn ngữ, vừa hiểu sâu hơn về văn hóa, lịch sử và con người Việt Nam.
