Cuối tuần, khi nhiều người có thời gian nghỉ ngơi sau những ngày làm việc bận rộn, tại một số lớp học tiếng Việt ở Osaka, Nhật Bản, vẫn có những người thầy, người cô đều đặn đến trường. Họ chuẩn bị bài giảng, hướng dẫn học sinh đọc, viết, tập hát và tham gia các hoạt động văn hóa Việt Nam. Điều đặc biệt là phần lớn những giờ đứng lớp ấy không có thù lao. Người làm công việc văn phòng, người kinh doanh, người đã nghỉ hưu, nhưng cùng gặp nhau ở một điểm chung: tình yêu nghề giáo và mong muốn đóng góp cho cộng đồng người Việt nơi đất khách. Công việc ấy không phải lúc nào cũng dễ dàng, nhưng đã được duy trì nhiều năm bằng sự kiên trì của những người thầy, người cô như thế.
Nghe âm thanh bài viết tại đây:
Tại Osaka, Trường Việt ngữ Cây Tre là một trong những địa chỉ duy trì hoạt động dạy tiếng Việt cho trẻ em trong cộng đồng người Việt Nam. Khởi đầu từ những lớp học nhỏ năm 2015, đến tháng 7/2024, trường chính thức được thành lập, từng bước mở rộng các điểm học trực tiếp tại khu vực Kansai và các lớp học trực tuyến.
Để có được những giờ học đều đặn ấy là sự chung tay của nhiều người. Trong đó, chị Lê Thương, người sáng lập và hiện là Hiệu trưởng nhà trường, đảm nhiệm việc kết nối giáo viên, phụ huynh, xây dựng chương trình và tổ chức hoạt động. Cùng với chị là những giáo viên tình nguyện, những người trực tiếp đứng lớp, chuẩn bị bài giảng và đồng hành với học sinh qua từng buổi học. Với họ, việc giảng dạy ở Nhật Bản có những đặc thù riêng. Không phải em nhỏ nào cũng thành thạo tiếng Việt; điều kiện học tập, độ tuổi và khả năng tiếp nhận của các em cũng khác nhau. Người giáo viên vì thế phải linh hoạt trong cách truyền đạt, kiên nhẫn với từng học trò.
Hiệu trưởng nhà trường, chị Lê Thương chia sẻ: "Thực sự thì chúng tôi gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình gây dựng và phát triển. Tôi là một trong những người sáng lập ra ngôi trường, tôi hiểu rõ hơn ai hết những khó khăn đó. Thế nhưng tình yêu quê hương, tình yêu với ngôn ngữ mẹ đẻ chính là động lực giúp chúng tôi vượt qua những khó khăn để phát triển trường Việt ngữ. Chúng tôi tạo ra một môi trường cho các gia đình Việt Nam giao lưu, không chỉ về ngôn ngữ mà còn về văn hóa, về kinh nghiệm sống của người Việt Nam khi sống ở nước ngoài. Có một điều đặc biệt là chúng tôi không thu phí, mà chúng tôi mong muốn mỗi cá nhân, mỗi phụ huynh sẽ là một viên gạch xây nên một môi trường mang tên Việt Nam tại xứ sở mặt trời mọc".
Trong số những người đang gắn bó với Trường Việt ngữ Cây Tre có cô Ngô Thị Dần. Từng có 10 năm kinh nghiệm giảng dạy bậc tiểu học tại Việt Nam, khi sang Nhật Bản sinh sống, cô vẫn lựa chọn tiếp tục công việc quen thuộc của mình, dù môi trường và điều kiện giảng dạy đã thay đổi. Nếu ở Việt Nam, giáo viên có thể theo sát học sinh trong suốt tuần học thì tại Nhật Bản, những giờ dạy tiếng Việt thường chỉ diễn ra vào cuối tuần. Sau công việc thường ngày và những lo toan của cuộc sống gia đình, các cô lại dành thời gian chuẩn bị giáo án, đến lớp và hướng dẫn từng học sinh.
Có những bài học phải giải thích nhiều lần, có những em cần được kèm cặp riêng. Người giáo viên không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải tìm cách tạo hứng thú, khích lệ học trò và kiên nhẫn với những tiến bộ đôi khi rất chậm. Cô Ngô Thị Dần cho biết: "Việc dạy học có không ít khó khăn. Các em sống rải rác ở nhiều nơi, cuối tuần mới có thể đến lớp, nhưng nhiều gia đình ở xa hoặc gặp mưa gió thì các em lại phải nghỉ học. Vì phần lớn các em chưa sử dụng tiếng Việt thành thạo nên giáo án cũng cần điều chỉnh cho phù hợp. Chúng tôi sử dụng nhiều hình ảnh trực quan, bắt đầu từ những từ đơn giản, rồi ghép thành câu ngắn, sau đó mới hướng dẫn các em nói thành một đoạn hoàn chỉnh. Quan trọng nhất là giúp các em tự tin sử dụng tiếng Việt trong giao tiếp".
Cùng với cô Dần, tại điểm trường Sakai, cô Sao Khuê và các thầy cô cũng đang đảm nhiệm công việc giảng dạy, tổ chức các hoạt động học tập và trải nghiệm văn hóa cho học sinh. Công việc của họ không chỉ gói gọn trong những giờ học chữ. Mỗi dịp Tết Nguyên đán, Tết Trung thu hay các chương trình văn hóa cộng đồng, họ lại cùng nhau chuẩn bị hoạt động, hướng dẫn học sinh múa hát, làm đồ thủ công và tìm hiểu phong tục truyền thống. Có người soạn bài, người chuẩn bị đạo cụ, người tập văn nghệ, người tổ chức các hoạt động trải nghiệm. Những công việc tưởng như nhỏ bé ấy đòi hỏi không ít thời gian và sự phối hợp. Trong nhiều trường hợp, các thầy cô còn đảm nhận cả việc chăm sóc, động viên học sinh, trở thành những người thân quen của các em trong những buổi sinh hoạt cuối tuần.
Phần lớn những đóng góp ấy được thực hiện trên tinh thần tự nguyện. Không có khoản thù lao tương xứng với thời gian và công sức bỏ ra, nhưng các thầy cô vẫn duy trì công việc bởi niềm vui khi nhìn thấy học trò tiến bộ, bởi sự gắn bó với cộng đồng và tình cảm dành cho tiếng Việt, văn hóa Việt Nam. Và điều mà họ nhận lại là những kỉ niệm thật ấm áp, như lời kể của cô giáo Dần: "Tôi nhớ nhất là một em nhỏ có bố mẹ đều là người Việt nhưng gần như không nói được tiếng Việt vì từ nhỏ chỉ sử dụng tiếng Nhật. Sau một thời gian đến lớp, em đã mạnh dạn hơn, thích giao tiếp với các bạn người Việt và luôn háo hức mỗi cuối tuần được đi học. Cũng có những hôm, các em mang đến tặng cô bó rau thơm, mớ rau muống hay vài loại quả mẹ tự trồng. Những món quà giản dị ấy khiến tôi rất xúc động và tiếp thêm động lực để tiếp tục công việc mình yêu quý".
Hoạt động của các lớp học cộng đồng cũng nhận được sự quan tâm, ghi nhận từ cơ quan đại diện Việt Nam tại Nhật Bản. Đây không chỉ là sự động viên đối với các nhà trường, hội đoàn mà còn là sự trân trọng dành cho những cá nhân trực tiếp đóng góp, đặc biệt là đội ngũ giáo viên tình nguyện. Ông Nguyễn Trường Sơn, Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Osaka cho biết: “Chúng tôi luôn dành sự trân trọng đặc biệt đối với đội ngũ các thầy cô giáo tình nguyện dạy tiếng Việt cho con em của bà con trong cộng đồng người Việt tại Nhật. Giữa nhịp sống bận rộn, việc các thầy cô vẫn dành thời gian quý báu mỗi dịp cuối tuần để đứng lớp là một nghĩa cử vô cùng cao đẹp. Các thầy cô không chỉ đơn thuần truyền dạy ngôn ngữ mà quan trọng hơn, họ đóng vai trò là những sứ giả văn hóa, bền bỉ giữ gìn hồn cốt dân tộc và bồi đắp tình yêu quê hương cho thế hệ trẻ VN tại Nhật Bản. Tôi hiểu rằng, phía sau những lớp dạy tiếng Việt là biết bao tâm huyết và hy sinh thầm lặng của các thầy cô, với những nỗ lực không thể đo đếm bằng thành tích hay những con số, nhưng mang lại ý nghĩa to lớn đối với cộng đồng".
Giữa cuộc sống còn nhiều bộn bề nơi đất khách, những lớp học tiếng Việt vẫn được duy trì nhờ sự góp sức của những người như cô Lê Thương, cô Ngô Thị Dần, cô Sao Khuê cùng các giáo viên tình nguyện khác tại Trường Việt ngữ Cây Tre. Mỗi người một công việc, một hoàn cảnh, nhưng đều dành thời gian và tâm huyết để tiếp tục công việc giảng dạy. Họ có thể không nhận được thù lao cho những giờ đứng lớp cuối tuần, nhưng niềm vui khi thấy học trò tiến bộ, khi những bài học được tiếp nối qua từng thế hệ chính là sự động viên để họ gắn bó với công việc này.
Những người thầy không lương trên đất Nhật – họ đang tiếp tục công việc của người làm giáo dục theo một cách rất riêng, lặng lẽ nhưng bền bỉ!
