Lễ đặt bát hội là nghi thức cúng dường truyền thống quan trọng của đồng bào dân tộc Khmer theo Phật giáo Nam tông. Tại chùa Somrong Ek, phường Nguyệt Hóa, tỉnh Vĩnh Long, lễ đặt bát hội 15 ngày, để thể hiện đạo hiếu, góp phần thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng.
Nghe âm thanh tại đây:
“Đối với Phật giáo, nghi lễ cúng dường bát hội có từ hàng ngàn năm, từ thời Đức Phật tại thế. Thực hiện lời dạy của Đức Phật, khi có điều kiện thì nên tổ chức cúng dường bát hội. Thời điểm thuận lợi nhất là dịp lễ, Tết, dịp lễ Sene Dolta. Dịp lễ Sene Dolta có chùa tổ chức cả tháng, nhưng chùa Somrong Ek chỉ tổ chức trong 15 ngày. Mục đích là hồi hướng đến bậc sinh thành, tổ tiên của mình.”
Đó là chia sẻ của ông Thạch Chịa, một Achar ở phường Nguyệt Hóa. Theo ông, nghi thức đặt bát hội diễn ra trong không khí trang nghiêm, thành kính với các nghi thức, lễ Phật quy y Tam Bảo, phe Pháp thoại, tụng kinh cầu an và cầu siêu.
Hòa thượng Kim Ba, sư cả chùa Somrong Ek, cho biết: “Theo truyền thống của đồng bào Khmer, dịp Tết Chôl Chnăm Thmây, lễ Ok Om Bok, dâng y Kathina…, phật tử luôn tổ chức cúng dường bát hội. Riêng dịp Sene Dolta, việc tổ chức kéo dài từ ngày 16 đến 30 tháng tháng 8 âm lịch. Việc thực hiện kéo dài là vì trong dịp Sene Dolta những người đã khuất được trở về nhà, về chùa để đón hưởng phước báu của con cháu mình.”
Nguồn gốc Lễ đặt bát hội bắt nguồn từ tích truyện khi Đức Phật cùng chư Tăng đi khất thực, người dân phát tâm dâng cúng thực phẩm. Xét trong chiều sâu của Phật giáo Nam Tông, khất thực là một pháp tu quan trọng. Chư Tăng đi khất thực không phải xuất phát từ nghèo đói, mà chính là họ đang thực hành hạnh “xả ly” đối với vật chất và tạo cơ hội để gieo duyên lành cho chúng sinh. Khi người dân thành tâm đặt một muỗng cơm hay một gói bánh vào bát của chư Tăng, họ không chỉ đơn thuần là đang san sẻ vật chất. Quan trọng hơn, đó là cơ hội để họ thực tập “xả bỏ lòng tham” của bản thân và gieo trồng phước báu cho chính mình và gia đình.
Theo quan niệm truyền thống của đồng bào Khmer, trong dịp Sene Dolta, linh hồn những người đã khuất được tưởng nhớ, đón nhận phước báu do con cháu tạo lập. Vì vậy, việc dâng cơm, cúng dường chư tăng, nghe kinh và tham gia các nghi thức tại chùa trở thành một phần quan trọng trong đời sống tinh thần của nhiều gia đình. Để chuẩn bị cho mùa lễ, bà con thường chủ động thu xếp lễ vật và kinh phí từ trước. Có gia đình phân công các thành viên thay phiên nhau đến chùa, duy trì việc cúng dường trong suốt những ngày hành lễ.
Ông Thạch Sươn, người dân tộc Khmer ở phường Nguyệt Hóa, chia sẻ: “Nửa tháng nay, chúng tôi đều đến chùa đặt bát. Nếu không đến được thì cho con cháu thay mình đến. Về vật thực, gia đình chuẩn bị từ trước nên không khó khăn gì, vì đây là nghi lễ diễn ra hằng năm nên đã trở thành thói quen. Theo phong tục, các vong hồn người đã khuất trở về cõi trần trong dịp này. Nghi thức đặt bát hội là một trong những cách thức để nhà sư hồi hướng phước báu đến với ông bà cha mẹ.”
Sau khi Phật tử dâng cúng vật thực, chư Tăng tập trung tại trai đường thực hiện nghi thức tụng kinh chúc nguyện, cầu bình an cho người đang sống và hồi hướng công đức đến những người đã khuất.
Sau nghi thức dâng cúng, các phần cơm được chia đều, không phân biệt người đóng góp nhiều hay ít. Bà con cùng quây quần dùng bữa, thăm hỏi sức khỏe, chia sẻ niềm vui và những câu chuyện trong cuộc sống. Từ đó, lễ đặt bát hội không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn tạo sự gắn bó, sẻ chia giữa các gia đình trong phum sóc. Dù bận rộn mưu sinh, đông đảo phật tử vẫn duy trì việc đến chùa, góp phần gìn giữ phong tục truyền thống.
Ông Thạch Chịa, một Achar ở phường Nguyệt Hóa, cho biết: “Tôi rất vui mừng vì hằng ngày bà con phật tử xa gần đều đến đặt bát đông đủ. Đặc biệt thể hiện tinh thần đoàn kết dân tộc. Đặt bát hội ngoài ý nghĩa báo hiếu cha mẹ, cũng là dịp gặp nhau, thăm hỏi, chúc nhau sức khỏe, vạn sự như ý. Qua đó, tình đoàn kết cộng đồng thêm thắt chặt.”
Lễ đặt bát hội tại chùa Somrong Ek thể hiện nét đẹp văn hóa, phong tục truyền thống của đồng bào Khmer Nam Bộ. Qua nghi thức dâng cúng và những bữa cơm sẻ chia, đạo lý uống nước nhớ nguồn, lòng hiếu kính với tổ tiên cùng tinh thần đoàn kết cộng đồng tiếp tục được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.
