Mùa hè này ở nhiều bản làng tại tỉnh Quảng Ninh, thiếu nhi không chỉ có sân chơi, các em còn có những lớp học rất đặc biệt: học hát, học thêu, tìm hiểu chính bộ quần áo truyền thống mình đang mặc. Tiết mục Sắc màu dân tộc hôm nay, Trường Giang, Phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam, mời quý vị và các bạn tham gia một mùa hè ý nghĩa của những thiếu nhi người Dao ở Quảng Ninh.
Nghe âm thanh tại đây:
Mới qua vài buổi học, câu hát Pả dung của Dường Thị Thu Uyên (10 tuổi, nhà ở thôn Khe Tiền, xã Hoành Mô, tỉnh Quảng Ninh), đã dần tròn vành rõ chữ. Mỗi buổi có lớp, em háo hức đi bộ từ nhà trước đó nửa tiếng, đều đặn không bỏ buổi nào:
Ảnh: CTV La Nhung/VOV-Đông Bắc
Hoành Mô là xã vùng cao biên giới của tỉnh Quảng Ninh, phần lớn dân số là người Dao Thanh Phán. Từ đầu tháng 7, xã phối hợp với Ban Chỉ đạo hoạt động hè mở lớp thêu truyền thống và hát Pả Dung dành cho thanh thiếu nhi kéo dài đến hết tháng 8. Ở lớp học thêu, các em bắt đầu từ những mũi kim cơ bản, rồi đến cách tạo hoa văn, họa tiết. Quan trọng hơn kỹ thuật, đó là hiểu vì sao trên bộ trang phục của bà, của mẹ lại có những hình ảnh tỉ mỉ, cầu kỳ đến như vậy. Tại lớp học hát Pá Dung, có hơn 40 em theo học. Nghệ nhân Lý Thị Hạnh, người đứng lớp dạy hát, chia sẻ với các em các làn điệu Pả Dung, làn điệu dân ca mà người Dao Thanh Phán hát trong ngày vui, ngày hội, khi tỏ lòng với nhau.
Khi thuộc làn điệu Pả Dung, các cháu sẽ tự tin khi đứng lên hát trước đám đông. Các cháu có thể đi hát phục vụ du khách khi họ có nhu cầu tìm hiểu về những làn điệu Pả Dung của người Dao.
Rời xã biên giới Hoành Mô, xuôi về phía Tây, dưới chân dãy Yên Tử, có một lớp học khác. Đó là buổi sinh hoạt hè đặc biệt ở khu Khe Sú, phường Yên Tử, nơi có cộng đồng người Dao Thanh Y đông nhất phường. Vào các buổi tối Chủ nhật, tại Nhà trưng bày văn hóa dân tộc Dao ở khu sáng đèn, Đoàn thanh niên tổ chức và hướng dẫn buổi sinh hoạt hè chuyên đề, nhiều em tham gia rất hào hứng đến trong bộ trang phục dân tộc của chính mình.
Buổi sinh hoạt bắt đầu từ những thứ các em vẫn nhìn thấy hàng ngày nhưng có khi chưa hiểu hết ý nghĩa của nó, như: chiếc mũ đính khuy bạc, theo quan niệm của người Dao, là để trừ tà và bảo vệ sức khỏe; chiếc yếm, chiếc đai lưng dệt thủ công với hoa văn chim muông, cỏ cây. Các anh chị Đoàn viên sẽ ra những câu đố vui về nghi lễ, các em thi nhau trả lời, phân biệt cô dâu với phù dâu, học ba bước dạm ngõ, ăn hỏi, lễ cưới, nghe kể về lễ Cấp sắc của người Dao Thanh Y. Xen giữa là câu đố bằng tiếng dân tộc mình và những trò chơi có thưởng.
Bạn Trương Hồng Diệp, học sinh lớp 9, tham gia buổi sinh hoạt giúp em nhận ra bộ trang phục của dân tộc mình đẹp như thế nào: Em rất thích trang phục truyền thống của dân tộc mình vì nó có một nét đẹp riêng, không bị trùng lặp. Em rất vui vì được phổ biến những nét truyền thống về trang phục, các nghi lễ truyền thống, giúp em hiểu hơn về văn hoá của dân tộc mình.
Điều thú vị là ở Khe Sú, lớp học không chỉ có các em người dân tộc Dao tham gia. Bùi Duy Phúc, học sinh lớp 11, là người dân tộc Kinh, buổi học nào cũng đều đặn có mặt: "Học hỏi các nét văn hoá của người Dao. Em cũng tham gia Câu lạc bộ với các bạn người Dao, để học hỏi và tiếp thu các kiến thức từ các bạn. Văn hoá của các bạn rất đặc sắc và thú vị. Không chỉ có các em nhỏ, các bậc phụ huynh cũng hào hứng tham gia."
Chị Phạm Thị Thúy Linh, một phụ huynh ở khu Khe Sú, chia sẻ: "Các bạn nhỏ rất hào hứng, đến sớm, mong chờ đến ngày sinh hoạt để mình được đi gặp gỡ các bạn. Như thế là rất tốt để cho các bạn nhỏ hiểu hơn về bản sắc dân tộc của mình hơn, hiểu hơn về cái phong tục của mình, khi lớn hơn thì có thể giới thiệu ra với bên ngoài, giới thiệu với các bạn bè cùng lớp học của mình."
Anh Đặng Văn Khởi, Phó Bí thư Đoàn phường Yên Tử, cho biết cách làm của chi đoàn Khe Sú đang được khuyến khích nhân rộng, nhất là khi Yên Tử đã trở thành Di sản văn hóa thế giới: Đoàn phường có kế hoạch khuyến khích các chi đoàn tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề, đặc biệt liên quan đến văn hoá, qua đó cũng giúp được các em có thể hiểu rõ, sâu hơn về cội nguồn cũng như phát huy những giá trị văn hóa nổi bật của Yên Tử.
Mùa hè này, với thiếu nhi Quảng Ninh, tình yêu với bản sắc văn hoá của các em được bắt đầu từ những điều giản dị, từ niềm háo hức khi đưa những mũi kim, hát những câu hát mà các bà, các mẹ đã từng gìn giữ.
