Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa lịch sử khi cam kết Net Zero 2050 trở thành kim chỉ nam cho các hành động kinh tế. Trong đó, giai đoạn từ nay đến năm 2030 được xem là cơ hội mang tính quyết định để định hình lại nền tảng năng lượng và công nghệ quốc gia. Một chiến lược toàn diện đang hình thành: Kết hợp chuyển đổi số và chuyển đổi xanh để tạo ra đòn bẩy tối ưu nhất.
Nghe âm thanh bài viết tại đây:
Ông Juhern Kim, Trưởng đại diện Viện Tăng trưởng xanh toàn cầu (GGGI) tại Việt Nam, là một chuyên gia có hơn hai chục năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tăng trưởng xanh và đổi mới khí hậu, lý giải vì sao đây là thời điểm không thể bỏ lỡ đối với Việt Nam về thu hút dòng vốn đầu tư xanh: "Tôi nghĩ đây là giai đoạn rất quan trọng vì lần đầu tiên trong lịch sử kinh tế Việt Nam, hướng chính sách, nhu cầu thị trường và tham vọng đầu tư đang cùng hướng tới chuyển đổi xanh. Năm 2026 có thể là năm thúc đẩy triển khai mạnh mẽ chương trình này. Điều quan trọng hơn là mức độ chuyển đổi này không chỉ về chuyển đổi xanh mà còn về năng lực cạnh tranh quốc gia của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu".
Đây cũng là lúc các thành phố lớn, như: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh điện khí hóa giao thông, còn các khu công nghiệp thì nỗ lực hiện đại hóa để tối ưu hóa tài nguyên. Nhưng để làm được điều đó, chúng ta cần một đòn bẩy đủ mạnh: Đó chính là chuyển đổi số xanh.
Trong bài toán năng lượng, vấn đề ở đây không chỉ là tạo ra nguồn năng lượng sạch, mà còn là việc sử dụng sao cho hiệu quả nhất. Đây là nơi mà các startup công nghệ khí hậu và chuyển đổi số lên ngôi. Là một tổ chức phát triển, không chỉ tư vấn chính sách, GGGI còn là đơn vị trung gian thúc đẩy các công nghệ này đi vào thực tế.
Một ví dụ điển hình mà GGGI đã hỗ trợ là chương trình tăng tốc khởi nghiệp (Accelerating Innovative Startups for Energy Efficiency – AIS4EE) do Liên minh Châu Âu tài trợ, phối hợp cùng Bộ Công Thương. Trong đó, công nghệ số đã chứng minh sức mạnh đáng kinh ngạc trong việc tối ưu hóa năng lượng tại các tòa nhà: "Một startup đã cung cấp dịch vụ quản lý năng lượng dựa trên IoT và AI cho các tòa nhà. Họ đã thử nghiệm tại một chuỗi thức ăn nhanh nổi tiếng và giúp giảm trung bình 20% tiêu thụ năng lượng hằng ngày nhờ phát hiện sớm các rò rỉ và vấn đề tiêu thụ".
20% là một con số không hề nhỏ. Nếu nhân rộng ra hàng ngàn tòa nhà, công xưởng trên cả nước, đó là hàng trăm nghìn tấn carbon được cắt giảm mỗi năm, đồng thời tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng chi phí vận hành.
Từ những thành công ở lĩnh vực năng lượng và công nghiệp, chuyển đổi số xanh đang chuyển vào các lĩnh vực cốt lõi khác của Việt Nam, trong đó có nông nghiệp. Tại các diễn đàn quốc tế gần đây, các chuyên gia đã nhấn mạnh rằng ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đã trở thành "tấm hộ chiếu" để nông sản Việt vươn ra thế giới, tiếp cận các thị trường EU và Mỹ. Những công nghệ, như: AI, IoT và Blockchain giúp tối ưu hóa sản xuất và minh bạch hóa chuỗi cung ứng và tăng giá trị xuất khẩu. Thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao để các hợp tác xã và nông hộ nhỏ cũng tiếp cận được.
Bà Naina Subberwal Batra, Tổng Giám đốc AVPN (Asia Venture Philanthropy Network - Mạng lưới đầu tư xã hội Châu Á) đánh giá Việt Nam có tiềm năng trở thành hình mẫu về nông nghiệp xanh tại Châu Á nếu kết hợp hiệu quả giữa công nghệ và tài chính xanh. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất nằm ở việc hỗ trợ các hợp tác xã và nông hộ nhỏ tiếp cận với các tiêu chuẩn ESG này.
Ông Phạm Hồng Quất, Viện trưởng Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia, cũng đồng tình rằng việc ứng dụng dữ liệu lớn và công nghệ sinh học sẽ giúp nâng cao giá trị gia tăng, đồng thời giải quyết bài toán giảm phát thải trong nông nghiệp. Theo ông Juhern Kim, đây là một phần trong kế hoạch của GGGI nhằm hỗ trợ nông nghiệp Việt Nam thích ứng biến đổi khí hậu, hướng đến mục tiêu thu hút 1 tỷ USD đầu tư xanh cho Việt Nam trong giai đoạn từ 2024 đến 2028.
Bên cạnh đó, thị trường carbon nội địa dự kiến vận hành thí điểm năm 2026 nhắm đến các ngành "khó giảm thải", như: thép, xi măng, nhiệt điện. Ông Kim nhấn mạnh tín chỉ carbon Việt Nam phải đạt chuẩn quốc tế mới tạo ra được giá trị thật: "Thị trường carbon không phải là mục tiêu cuối cùng mà là phương tiện để ngành công nghiệp xanh hóa.. Câu hỏi quan trọng là liệu tín chỉ carbon từ Việt Nam có được coi là chất lượng cao ở thị trường quốc tế hay không? Điều này phụ thuộc vào hệ thống MRV (đo đạc, báo cáo, thẩm định) và tính toàn vẹn của thị trường".
Chuyển đổi xanh và chuyển đổi số đang hòa quyện vào nhau để tạo ra một nền kinh tế Việt Nam hiệu quả hơn, sạch hơn và cạnh tranh hơn. Với sự đồng hành của các tổ chức quốc tế như GGGI và làn sóng startup công nghệ khí hậu đang lên, con đường tới Net Zero 2050 của Việt Nam đang dần trở nên rõ ràng.
