Văn học đương đại Ba Lan vừa trở lại với bạn đọc Việt, qua tiểu thuyết “Tối đen, gần như đêm”, một tác phẩm nổi tiếng thuộc thể loại “trinh thám đen”, do dịch giả Nguyễn Văn Thái – người Việt ở Ba Lan chuyển ngữ, NXB Phụ nữ Việt Nam ấn hành.
“Tối đen, gần như đêm” của nhà văn Joanna Bator là tác phẩm đoạt Giải Văn học Nike danh giá của Ba Lan năm 2013. Đan xen giữa kinh dị và trinh thám, tác giả Joanna Bator sử dụng ngôn ngữ trau chuốt, tinh tế và nhiều ẩn dụ được nhận xét là “đẹp đến rợn người” để khám phá bóng tối trong tâm hồn con người.
Nguyễn Văn Thái là Chủ tịch đầu tiên của Hội Người Việt Nam tại Ba Lan. Ông cũng là dịch giả chuyển ngữ tiếng Việt nhiều tác phẩm nổi tiếng của văn học Ba Lan như “Chàng Tadeusz” của Adam Mickiewicz, "Trên sa mạc và trong rừng thẳm" của Henryk Sienkiewicz, bộ tiểu thuyết “Nông dân” của Władysław Reymont, "Bieguni Những người không ngừng chuyển động” của Olga Tokarczuk.
Trong những năm qua, nhiều tác phẩm văn học kinh điển hoặc đương đại của Ba Lan đã lần lượt được giới thiệu tại Việt Nam, qua những nỗ lực bền bỉ của một số ít những dịch giả người Việt.
Dịch giả Nguyễn Văn Thái cho biết, năm 2022, ngay sau khi ra mắt bản dịch cuốn “Bieguni Những người không ngừng chuyển động” của Olga Tokarczuk - nhà văn thứ năm của Ba Lan được giải thưởng Nobel, ông đã rất vui khi đọc được một phong cách khác trong “Tối đen gần như đêm” của Joanna Bator, và bắt tay vào dịch.
Tiểu thuyết đã đoạt Giải Văn học Nike 2013, Giải Gwarancje Kultury, được đề cử Giải Gryfia và lọt bán kết Giải Văn học Trung Âu Angelus, đồng thời được chuyển thể thành phim điện ảnh năm 2019, khẳng định sức ảnh hưởng rộng lớn của Joanna Bator trong văn học đương đại Ba Lan.
“Tác giả được giải thưởng Nike năm 2013 của báo Gazeta Wyborcza - tờ báo nhật báo lớn nhất Ba Lan. Đây là giải thưởng lớn hàng năm của tờ báo dành cho một tác giả của văn học Ba Lan. Sau khi tìm hiểu cuốn sách này, tôi thấy nó tương đối thú vị, vì miêu tả sự thật ít người biết đến là sự tăm tối của xã hội Ba Lan thời hậu chiến. Mảng “tối đen gần như đêm” của xã hội Ba Lan thời hậu chiến được miêu tả khá rõ nét trong tác phẩm.” - Dịch giả Nguyễn Văn Thái nói.
Trong “Tối đen, gần như đêm”, Joanna Bator dẫn dắt độc giả vào thế giới vừa hiện thực đau đớn, vừa huyền ảo, vừa đẹp đẽ mà tàn nhẫn. Câu chuyện xoay quanh Alicja Tabor, một nữ nhà báo trở về Valbrych để viết phóng sự về ba đứa trẻ mất tích. Tại đây, Alicja đối mặt với những “con quỷ” trong chính mình, từ bi kịch gia đình đến mê tín tôn giáo cực đoan, và cả hiện tượng siêu nhiên ám ảnh.
"Trải qua một quá trình phỏng vấn, gặp gỡ rất nhiều nhân vật, rất nhiều người ai cũng muốn nói để cho phóng viên tin là sự miêu tả của mình là đúng, là hoàn toàn sự thật. Nhưng để tìm hiểu rõ, nhân vật thấy phải đi sâu tìm hiểu từ quá khứ của thành phố, quá khứ của gia đình mình và của những người láng giềng. Đây là một câu chuyện rất là thú vị vì miêu tả tương đối tỉ mỉ, rõ nét những góc khuất của của đời sống xã hội Ba Lan thời hậu chiến. Quyển sách này năm 2019 đã được dựng thành phim và bộ phim cũng thu hút được sự quan tâm của khá nhiều khán giả Ba Lan." - Dịch giả Nguyễn Văn Thái cho biết.
Những bí mật được che giấu dưới bóng tối, cái ác xuất hiện bất ngờ và chỉ có thể tạm thời vô hiệu hóa. Hình ảnh các “thú ăn thịt mèo” trở thành ẩn dụ cho những kẻ độc ác, trong khi những người phụ nữ yêu mèo và chăm sóc lũ mèo là biểu tượng của hy vọng và nỗ lực “sửa chữa thế giới”.
Biên tập viên Ngọc Châm, người biên tập cuốn sách cho biết, đây là một cuốn tiểu thuyết đặc biệt bởi nó vượt ra khỏi khuôn khổ của một tác phẩm trinh thám thông thường. Bắt đầu từ những vụ trẻ em mất tích bí ẩn, câu chuyện dần mở ra những lớp sâu hơn về ký ức, nỗi sợ hãi, định kiến và những tổn thương mà con người cũng như cộng đồng phải mang theo qua nhiều thế hệ. Điều khiến tác phẩm có sức ám ảnh lâu dài là tác giả không chỉ đặt ra câu hỏi ai là hung thủ mà còn đặt ra câu hỏi, điều gì đã tạo nên cái ác và sự thờ ơ trong xã hội. Qua đó, người đọc nhận ra rằng những bi kịch lớn thường không xuất hiện một cách đột ngột mà được hình thành từ những vết thương bị che giấu, những định kiến và cả những nỗi sợ hãi không được đối diện.
“Điều tôi thích nhất ở tác phẩm Tối đen gần như đêm là cuốn sách mở ra như một câu chuyện trinh thám, nhưng càng đọc càng thấy đây là một tác phẩm về con người. Joanna Bator không chỉ đi tìm thủ phạm của một vụ án mà còn đi tìm nguồn gốc của nỗi sợ hãi, định kiến và cái ác trong xã hội. Không khí gô tích đặc trưng của Đông Âu cùng lối kể chuyện nhiều tầng lớp khiến cuốn sách trở thành một trải nghiệm đọc rất đặc biệt và đáng nhớ.”
Với lối kể đan xen nhiều lớp truyện, Bator tạo ra bầu không khí ám ảnh, đòi hỏi độc giả kiên nhẫn và nhạy cảm. “Tối đen, gần như đêm” không phải tiểu thuyết trinh thám dễ đọc mà là tác phẩm khám phá sâu bóng tối trong mỗi con người, bằng ngôn ngữ u tối nhưng đầy sức gợi, cho bạn đọc thấy một góc nhìn khác về sự đa dạng của văn học Ba Lan đương đại.
