Nghệ nhân Ưu tú, nhà nghiên cứu văn hóa Bùi Huy Vọng là một chuyên gia rất am hiểu văn hóa dân tộc Mường. Là một người con đất Mường (xã Hương Nhượng, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình), ông đã lưu giữ, sưu tầm rất nhiều hiện vật, hình ảnh, tài liệu, biên soạn sách về văn hóa dân tộc Mường.
Nghệ nhân Ưu tú, Nhà nghiên cứu văn hóa Bùi Huy Vọng cho biết trong số 54 dân tộc Việt Nam, dân tộc Mường là dân tộc thiểu số, sinh sống chủ yếu ở tỉnh Hòa Bình (miền Bắc Việt Nam) và tỉnh Thanh Hóa (miền Trung Việt Nam). Dân số người Mường hơn 1,5 triệu người, đứng thứ 4, sau các dân tộc: Việt, Tày, Thái.
 Nghệ nhân Ưu tú, nhà nghiên cứu văn hóa dân tộc Mường Bùi Huy Vọng |
Theo Nghệ nhân Ưu tú, Nhà nghiên cứu văn hóa Bùi Huy Vọng, dân tộc Mường có nền văn hóa đặc sắc, phong phú và đa dạng. Người Mường có gần 270 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có 4 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Bên cạnh đó, dân tộc Mường còn có nhiều di sản khác tuy chưa được công nhận là di sản văn hóa quốc gia nhưng cũng khá đặc sắc, như: Nhà sàn Mường, ẩm thực dân gian Mường, trang phục nữ giới Mường, Lễ hội Xuống đồng Mường Vang, hoa văn trên Tlôốc kwần - đầu váy, nghi lễ Kéo Si. Ông Bùi Huy Vọng khẳng định dân tộc Mường có kho tàng văn nghệ dân gian phong phú với nhiều thể loại, như: thơ dài, mo, truyện cổ, dân ca, ví đúm, tục ngữ… Ngoài ra, còn có hát ru em, đồng dao, hát đập hoa, hát đố, hát trẻ con chơi.
 Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường tỉnh Hòa Bình được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - Ảnh: cema.gov.vn |
Cũng theo chuyên gia Bùi Huy Vọng, trong đời sống văn hóa, tâm linh của dân tộc Mường, thầy mo gắn liền với vòng đời của con người. Vai trò của thầy mo còn thể hiện qua đám cưới, trong lễ cúng gia tiên hai họ đến đón dâu hay lễ mừng nhà mới, lễ mát nhà, cầu sức khỏe, bình an.
Nhà nghiên cứu Bùi Huy Vọng cho biết: "Thày Mo có vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần, như một điểm tựa tinh thần chấn an các tang chủ hay là các gia đình khó khăn, ốm đau, trong lúc tang gia bối rối. Thày Mo cũng là người lưu giữ rất nhiều các tri thức dân gian, ngữ văn dân gian và các chuyện cổ. Mo Mường mang dáng dấp của dân gian Mường khi ông Mo nắm giữ những ngôn ngữ thiêng để ông Mo thực hiện các nghi lễ giải hạn, trừ tà ma. Mo Mường có đến 26 vạn câu thơ mo và được diễn xướng hết phải mất từ 13 đến 15 đêm Mo".
 Tiếng cồng, tiếng chiêng có mặt trong mọi mặt đời sống của cộng đồng dân tộc Mường - Ảnh: danvan.vn |
Nghệ nhân Ưu tú, Nhà nghiên cứu văn hóa Bùi Huy Vọng đã tham gia cùng các cơ quan chức năng sưu tầm, phục dựng các di sản văn hóa Mường đặc sắc (lễ hội đình Khênh, lễ hội Đu Vôi...) ở huyện Lạc Sơn; thực hiện biên dịch trang tiếng Mường trên Báo Hòa Bình điện tử. Ông đang nghiên cứu, thực hiện công trình nghiên cứu về lịch tre của người Mường và sự khác nhau của chương Mo lên trời của người Mường ở các vùng miền. Theo Nghệ nhân Ưu tú, Nhà nghiên cứu văn hóa Bùi Huy Vọng, những giá trị tiêu biểu chung nhất của di sản văn hóa dân tộc Mường là đề cao tinh thần yêu nước, yêu thương, đùm bọc, đoàn kết dân tộc và gắn kết gia tộc, cộng đồng, đề cao giá trị gia đình, biết ơn người có công và biết ơn tổ tiên, sống thuận theo tự nhiên.
 Múa Pồôn Pôông, nét văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Mường - Ảnh: Ngọc Huấn/ngoclac.thanhhoa.gov.vn |
"Mỗi một dòng sông, một con suối, một ngọn đồi ở trong xứ Mường đều có chuyện cổ tích hay là những huyền tích, cái tích lịch sử lý giải kèm theo. Vì thế tình yêu văn hóa dân gian Mường nóng bỏng trong tôi. Tôi cũng tiếp cận với những người tài giỏi, học hỏi kinh nghiệm của họ. Mỗi một người nghệ nhân dân gian, một người nghệ sĩ, tri thức gần như đều là một từ điển sống trong đời sống, xã hội" - nhà nghiên cứu Bùi Huy Vọng nói.
