Giữa lòng di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, tiếng hát giao duyên tưởng rằng chỉ còn trong ký ức bỗng ngân vang trên sóng nước. Những làn điệu giao duyên từng theo ngư dân trong mỗi chuyến ra khơi, giúp họ vơi đi nhọc nhằn và thêm gắn kết cộng đồng.
Trong mênh mang sóng nước, những câu hát đối mộc mạc cất lên da diết từ hai chiếc thuyền nan nhỏ. Không có ánh đèn sân khấu rực rỡ, chính mặt nước xanh thẳm của Vịnh Hạ Long cùng những dãy đảo đá nhấp nhô đã trở thành không gian trình diễn tự nhiên thích hợp nhất cho tiếng hát vang ngân nga, như một phần của nhịp sống cư dân làng chài.
Hát giao duyên là nét sinh hoạt văn hóa đặc sắc của ngư dân vùng biển Hạ Long, bắt nguồn từ chính đời sống lao động thường nhật. Những câu hát không chỉ là lời hỏi han, động viên nhau vượt qua sóng gió, mà còn là sự gửi gắm tình cảm và khát vọng về cuộc sống yên bình.
Chị Dương Thị Nụ, nghệ sĩ biểu diễn, chia sẻ: “Trước kia, các cụ cứ gần nhau là đối đáp. Cứ hết bên nam đối bên nữ lại hát trả lời. Chủ đề hát về hò biển và hát giao duyên, trước kia thì có cả hát đám cưới nữa. Rất nhiều những lời hát được các cụ ông, cụ bà và bố mẹ tôi thuộc và truyền lại cho các thế hệ về sau”.
Hát giao duyên là di sản quý của ngư dân làng chài trên Vịnh Hạ Long. Năm 2017, hát giao duyên được đưa vào phục vụ du khách tại Trung tâm Văn hóa nổi Cửa Vạn, trở thành một sản phẩm du lịch văn hóa được yêu thích, nhưng đến tháng 9/2024, cơn bão số Yagi gây thiệt hại nặng nề, khiến hoạt động này phải tạm dừng. Với quyết tâm gìn giữ giá trị văn hóa, từ tháng 3/2026, hát giao duyên được khôi phục.
Ông Vũ Kiên Cường, Phó Trưởng ban, Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử, cho biết: “Hiện nay xu hướng du lịch quốc tế đang chuyển mạnh sang trải nghiệm bản địa, du lịch có trách nhiệm, trong đó các giá trị như là làng chài, sinh hoạt cộng đồng ngư dân được du khách đặc biệt quan tâm. Quan điểm của chúng tôi là bảo tồn thì phải gắn với phát triển. Điều quan trọng nhất là phải giữ được hồn cốt văn hóa trong không gian của di sản sống”.
Hát giao duyên đã được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thuộc loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian hát đối vùng biển Quảng Ninh. Khi những câu hát giao duyên trở lại, ngân vang trên sóng nước Hạ Long thì đó không chỉ là mang ý nghĩa khôi phục một hoạt động du lịch, mà sâu sắc hơn đó là khôi phục ký ức văn hóa của một cộng đồng cư dân vùng biển.
