Ngày này cách đây 65 năm (10/8/1961), những chuyến bay đầu tiên của quân đội Mỹ rải chất diệt cỏ xuống miền Nam Việt Nam đã mở đầu cho một thảm họa để lại hậu quả lâu dài đối với con người và môi trường. 65 năm qua, Việt Nam đã kiên trì một hành trình dài khắc phục hậu quả, chăm lo cho các nạn nhân, phục hồi môi trường và thúc đẩy hợp tác quốc tế để hàn gắn vết thương quá khứ.
65 năm qua là hành trình nỗ lực của trách nhiệm quốc gia đối với những nạn nhân da cam/dioxin, là nỗ lực hợp tác quốc tế vượt qua những khác biệt của lịch sử.
Huy động mọi nguồn lực
Hậu quả của chất độc da cam/dioxin đối với con người và môi trường là đặc biệt nghiêm trọng, kéo dài qua nhiều thập kỷ và tiếp tục đặt ra những thách thức đối với nhiều gia đình Việt Nam.
Theo các số liệu được Việt Nam công bố, khoảng 4,8 triệu người đã bị phơi nhiễm chất độc da cam/dioxin, trong đó khoảng 3,1 triệu người được xác định là nạn nhân trực tiếp. Những hậu quả về sức khỏe có thể kéo dài qua nhiều thế hệ. Nhưng phía sau những con số ấy là những cuộc đời cụ thể.
Ông Nguyễn Tấn Đẩu, một nạn nhân da cam/dioxin ở Quảng Trị, chia sẻ: "Tôi hoạt động ở chiến trường Quân khu 5 từ năm 1968 đến 1971. Trong gia đình thì bản thân tôi bị nhiễm chất độc da cam/dioxin, mang trong mình nhiều căn bệnh, đặc biệt là hiện giờ sống không đúng chức năng của một người đàn ông. Tôi sinh được 10 người con nhưng chết 5, 1 đứa bị dị tật."
Khắc phục hậu quả chất độc hóa học là nhiệm vụ lâu dài, vì vậy Việt Nam luôn từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách để chăm lo cho các nạn nhân. Từ năm 1998 đến nay, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã 3 lần ban hành pháp lệnh liên quan đến chế độ, chính sách đối với người có công, trong đó có người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học và con đẻ của họ. Cùng với đó, Chính phủ và các bộ, ngành triển khai nhiều chính sách hỗ trợ về trợ cấp, chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, học nghề, tạo sinh kế và cải thiện điều kiện sống. Những chính sách ấy không chỉ nhằm hỗ trợ vật chất, mà còn tạo điều kiện để các nạn nhân và gia đình có thêm cơ hội ổn định cuộc sống, hòa nhập cộng đồng và vươn lên.
Bên cạnh chính sách an sinh, nhiều năm qua, Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam cùng các tổ chức, cá nhân đã kiên trì vận động, tuyên truyền và đấu tranh cho quyền lợi của các nạn nhân.
Đại tá Phạm Xuân Hưng, Phó Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam, Giám đốc Quỹ Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam, cho biết: "Trong đấu tranh đòi công lý thì đây là một việc làm rất vất vả, khó khăn. Hiện nay chúng tôi ủng hộ cho bà Trần Tố Nga, một nạn nhân da cam hiện có cả quốc tịch Pháp và Việt Nam, đấu tranh để đòi những quyền lợi cho các nạn nhân, đòi trách nhiệm của các công ty hóa chất Hoa Kỳ đối với những nạn nhân, đối với hậu quả mà họ đã sử dụng chất độc hóa học trong chiến tranh ở Việt Nam. Tuy nhiên, cuộc đấu tranh này chúng tôi xác định lâu dài."
Thúc đẩy hợp tác quốc tế
Tuy nhiên, quy mô và tính chất phức tạp của hậu quả chiến tranh cho thấy một quốc gia không thể tự mình giải quyết tất cả. Bởi vậy, cùng với nguồn lực trong nước, Việt Nam chủ động thúc đẩy hợp tác với các chính phủ, tổ chức quốc tế, tổ chức xã hội, các nhà khoa học và những cá nhân thiện nguyện trên thế giới.
Hợp tác quốc tế được triển khai trên nhiều lĩnh vực: hỗ trợ nạn nhân, chăm sóc người khuyết tật, phục hồi chức năng, xử lý ô nhiễm và phục hồi môi trường.
Trong bức tranh hợp tác đó, Việt Nam – Hoa Kỳ, hai quốc gia từng ở hai phía của một cuộc chiến, nhiều năm qua đã từng bước xây dựng quan hệ hợp tác và khắc phục hậu quả chiến tranh trở thành một trong những lĩnh vực tạo dựng lòng tin quan trọng giữa hai nước.
Tẩy độc dioxin tại các điểm nóng là minh chứng rõ nét. Tại sân bay Đà Nẵng, 32,4 ha đất đã được xử lý và bàn giao vào năm 2018. Tại sân bay Biên Hòa, dự án xử lý được triển khai trong giai đoạn 2020–2030, với nguồn vốn Hoa Kỳ cam kết 183 triệu USD. Đến tháng 10/2025, hơn 6 ha đất đã được phía Mỹ bàn giao sau khi hoàn tất xử lý.
Tại lễ bàn giao tháng 10/2025, cựu Đại sứ Mỹ tại Việt Nam (2022-2026) Marc Knapper đã nhấn mạnh ý nghĩa của những nỗ lực chung giữa hai nước: "Hôm nay thực sự là một ngày đầy ý nghĩa khi chúng ta cùng kỷ niệm ba sự kiện quan trọng: thứ nhất là lễ bàn giao 6 ha đất đã được xử lý sạch dioxin. Thứ hai là lễ ký kết văn bản bổ sung cho thỏa thuận hỗ trợ người khuyết tật, với khoản ngân sách tăng thêm 32 triệu USD nhằm mở rộng phạm vi chương trình. Và cuối cùng là lễ khởi công xây dựng nhà máy xử lý bằng nhiệt mới, giúp đẩy nhanh và nâng cao hiệu quả công tác làm sạch phần đất vẫn còn bị ô nhiễm tại đây. Những sự kiện này mang ý nghĩa vô cùng to lớn, bởi lẽ sự hợp tác nhằm giải quyết hậu quả chiến tranh luôn là nền tảng cho tình hữu nghị và quan hệ đối tác giữa hai nước chúng ta, góp phần xây dựng lòng tin và thúc đẩy sự hòa giải."
65 năm sau ngày những chuyến bay đầu tiên của quân đội Mỹ rải chất diệt cỏ xuống Việt Nam, hành trình khắc phục hậu quả da cam/dioxin vẫn còn tiếp tục. Từ những vết thương chiến tranh, Việt Nam lựa chọn hàn gắn. Từ những khác biệt của lịch sử, Việt Nam lựa chọn hợp tác. Kỷ niệm 65 năm ngày thảm họa da cam/dioxin là dịp nhìn lại một nỗi đau để càng hiểu giá trị của hòa bình, hàn gắn quá khứ và vun đắp tương lai.
