Ngày 20/4, các đại biểu dự kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, thảo luận về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam. Đây là nỗ lực cho thấy Việt Nam đang từng bước hoàn thiện thể chế, tạo bước đột phá, tạo động lực mới cho phát triển văn hóa để phát huy sức mạnh nội sinh, tạo động lực quan trọng cho phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
Hoàn thiện thể chế về văn hóa được xác định là một trong những khâu đột phá chiến lược, giữ vai trò mở đường cho phát triển nhanh và bền vững.
Thể chế là đòn bẩy then chốt, khơi thông nguồn lực
Thời gian qua, Việt Nam ban hành nhiều thế chế về văn hóa, góp phần nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước, nâng cao mức hưởng thụ văn hóa cho người dân và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế. Đặc biệt, ngày 7 tháng 1 năm 2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80–NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Đây là Nghị quyết đánh dấu bước ngoặt tư duy chiến lược, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng; đồng thời đặt ra yêu cầu ban hành Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đại biểu Quốc hội khóa XVI, cho rằng: “Cần có một thể chế đủ mạnh, một cơ chế đủ thông thoáng để giải phóng các nguồn lực để phát triển văn hóa đang bị nén lại. Thực sự coi văn hóa là nền tảng của xã hội, là nguồn lực nội sinh, động lực phát triển, là sức mạnh mềm quốc gia. Mạnh dạn đầu tư vào văn hóa như một lĩnh vực tiềm năng phát triển dài hạn. Chỉ khi nào văn hóa được đặt trong một hệ sinh thái phát triển mở có sự tham gia của nhiều chủ thể thì khi đó văn hóa mới thực sự có sức bật”.
Văn hóa từ vị trí được quan tâm đã được chuyển sang vị trí được bảo đảm bằng thể chế. Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam tập trung thể chế hóa đầy đủ các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp. Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt nhưng xã hội và khu vực tư nhân phải trở thành một động lực quan trọng cho phát triển văn hóa.
Nguồn lực cho phát triển văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm, với yêu cầu đảm bảo tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước, đồng thời khuyến khích huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội. Một loạt cơ chế, chính sách nhằm thu hút đầu tư vào lĩnh vực văn hóa cũng được đề xuất.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đại biểu Quốc hội khóa XVI, cho rằng: “Văn hóa phải được đặt vào trung tâm của tư duy phát triển, chứ không thể đứng ngoài hoặc đi sau các quyết định quy hoạch hay phân bổ nguồn lực. Cần có tín hiệu rõ ràng, như: ưu đãi về thuế, phí, đất đai, hạ tầng, công nghệ, cần có cơ chế công nhận tài trợ cho văn hóa như một đóng góp cho phát triển. Như vậy, chúng ta sẽ thêm sản phẩm văn hóa, không gian sáng tạo mới, thương hiệu văn hóa Việt Nam đủ sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế. Thúc đẩy hợp tác công tư trong lĩnh vực văn hóa, thí điểm những mô hình linh hoạt hơn, như: đầu tư công - quản lý tư, đầu tư tư - sử dụng công, hay mở rộng quyền khai thác đối với một số cơ sở hạ tầng văn hóa”.
Phát triển văn hóa ngang tầm với chính trị, kinh tế
Việt Nam là quốc gia có tiềm năng phát triển văn hóa, đặc biệt có nhiều di tích văn hóa, danh lam thắng cảnh nổi tiếng. Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Kim, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia, cho biết: “Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu có thêm 5 di sản văn hóa thế giới, đến 2045 phấn đấu có từ 8 - 10 di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận và ghi danh, vào nhóm 30 quốc gia trên thế giới có chỉ số sức mạnh mềm văn hóa. Chúng ta có cơ chế, chính sách để lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam ra nước ngoài cũng như tiếp nhận có chọn lọc những thành tựu và kinh nghiệm quý, tri thức hay trong phát triển văn hóa thế giới để hỗ trợ, khích lệ phát triển văn hóa Việt Nam”.
Vị thế mới của văn hóa trong chiến lược phát triển đất nước ngày càng thấy rõ và được khẳng định. Từ chỗ được xác định là mục tiêu, là động lực phát triển thì nay văn hóa đã khẳng định được vai trò dẫn dắt đối với sự phát triển. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đinh Công Tuấn, Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, nhấn mạnh: “Muốn phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới nhất thiết phải phát triển văn hóa ngang tầm với chính trị, kinh tế và xã hội. Phải xây dựng con người Việt Nam toàn diện. Đưa văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực sáng tạo, nền tảng bền vững cho sự phát triển phồn vinh của đất nước trong kỷ nguyên mới”.
Việc xây dựng Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển quan trọng trong hoàn thiện thể chế, huy động mọi nguồn lực và thúc đẩy phát triển văn hóa một cách toàn diện, bền vững. Trong kỷ nguyên mới của dân tộc, văn hóa chính là động lực phát triển nhanh, bền vững của đất nước.
