Việc đàm phán Mỹ-Iran liên tục bế tắc khiến thỏa thuận chấm dứt xung đột Trung Đông không thể sớm hoàn tất. Cùng lúc đó, các dấu hiệu ngày càng gia tăng về nguy cơ tái phát chiến sự tiếp tục tạo ra sự bất an lớn cho kinh tế thế giới, đẩy lùi nhiều kịch bản tăng trưởng.
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) ngày 3/6 cảnh báo xung đột tại Trung Đông đang làm suy giảm triển vọng tăng trưởng kinh tế toàn cầu, đồng thời có thể gây ra những tác động nghiêm trọng hơn nếu các bên không đạt được lệnh ngừng bắn hiệu quả trước năm 2027.
Rủi ro kéo dài
Trong báo cáo Triển vọng kinh tế mới nhất, OECD dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu sẽ giảm từ mức 3,4% năm 2025 xuống còn 2,8% vào năm 2026, trước khi phục hồi lên khoảng 3,1% vào năm 2027 trong kịch bản cơ sở. Tổ chức này cho biết dự báo được xây dựng trong bối cảnh có hai kịch bản chính, gồm: một kịch bản gián đoạn ngắn hạn, trong đó các tác động của xung đột được kiểm soát và giá năng lượng dần ổn định từ giữa năm 2026; và một kịch bản gián đoạn kéo dài, với các hệ quả kinh tế nghiêm trọng và lâu dài hơn.
Trong trường hợp xung đột kéo dài sang năm 2027, tăng trưởng kinh tế toàn cầu có thể giảm sâu hơn, xuống chỉ còn 2,1%, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 3,4% giai đoạn 2013–2019 trước đại dịch COVID-19. OECD cảnh báo càng kéo dài bất ổn, chi phí kinh tế và xã hội càng lớn. Tổ chức này cũng lưu ý rằng giá năng lượng, phân bón và các sản phẩm liên quan đến dầu khí duy trì ở mức cao sẽ gây áp lực lớn lên các nền kinh tế đang phát triển, nơi chi tiêu cho năng lượng và lương thực chiếm tỷ trọng lớn trong tiêu dùng hộ gia đình.
Đối với các nền kinh tế lớn, tăng trưởng của Mỹ được dự báo giảm còn 2% trong năm nay và 1,8% vào năm 2027. Tại Khu vực đồng euro (Eurozone), GDP dự kiến chỉ tăng 0,8% trong năm nay, thấp hơn mức 1,4% của năm trước, trong bối cảnh khu vực này phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng. Kịch bản xung đột Trung Đông kéo dài đặc biệt xấu với các nền kinh tế châu Á.
Ông Stefano Scarpetta, chuyên gia kinh tế trưởng của OECD, phân tích: “Các nền kinh tế châu Á sẽ bị ảnh hưởng nặng, nhất là trong kịch bản gián đoạn kéo dài. Về cơ bản, các nền kinh tế châu Á phụ thuộc nhiều hơn vào các sản phẩm năng lượng từ khu vực vùng Vịnh. Có thể thấy rằng tốc độ tăng trưởng kinh tế đang giảm sút đáng kể. Đây là điểm khác biệt so với kịch bản gián đoạn có thời hạn”
Không chỉ triển vọng tăng trưởng kém đi, OECD cũng nhấn mạnh đến các rủi ro về lạm phát. Cụ thể, OECD dự báo lạm phát toàn cầu sẽ tăng thêm 0,4 điểm phần trăm năm nay và 1,3 điểm phần trăm năm 2027.
Các phân tích mới nhất của OECD củng cố nhận định từng được các tổ chức quốc tế lớn, như: Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng thế giới (WB) hay Liên hợp quốc (LHQ) đưa ra trong thời gian gần đây về việc xung đột Trung Đông dai dẳng đang đẩy lùi triển vọng tăng trưởng toàn cầu. Tại cuộc họp mùa Xuân của IMF và WB giữa tháng 4, IMF cũng đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu xuống mức 3,1% trong năm nay, giảm 0,2 điểm phần trăm so với dự báo đưa ra hồi tháng 1. Trong kịch bản nghiêm trọng nhất của IMF là giá dầu và khí đốt tự nhiên duy trì ở cao đến tận năm 2027, tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong năm nay sẽ chỉ đạt 2%, đồng nghĩa với việc "tiến sát suy thoái".
Điểm tựa công nghệ
Dù nhấn mạnh đến yếu tố khó lường của xung đột Trung Đông và ảnh hưởng lâu dài đến triển vọng kinh tế toàn cầu ngay cả sau khi xung đột kết thúc, nhưng OECD cũng cho rằng vẫn có những “mỏ neo” có thể giúp kinh tế thế giới sớm bật tăng trở lại. Một trong những mỏ neo đó là dòng vốn đầu tư vào công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo.
Theo chuyên gia kinh tế trưởng Stefano Scarpetta, bất chấp các lo ngại về rủi ro “bong bóng AI”, đây vẫn là lĩnh vực tạo nên động lực quan trọng cho tăng trưởng: “Không có dấu hiệu nào cho thấy đà phát triển đang suy giảm. Nếu nhìn vào kế hoạch đầu tư của các công ty AI lớn, cả cho năm 2026 và 2027, con số này dự kiến sẽ tăng gần gấp đôi so với năm 2025. Vì vậy, đây là những khoản đầu tư mạnh mẽ và đáng kể vào trí tuệ nhân tạo. Có nhiều yếu tố không chắc chắn, nhưng tiềm năng lợi nhuận cũng rất lớn”
Cùng chia sẻ đánh giá không quá tiêu cực với triển vọng kinh tế thế giới hiện nay, ông Shantanu Mukherjee, Giám đốc bộ phận phân tích kinh tế và chính sách, thuộc Vụ các vấn đề kinh tế và xã hội của LHQ (DESA), cho rằng: “Mặc dù triển vọng có vẻ ảm đạm, nhưng vẫn có những lĩnh vực cụ thể mà hợp tác quốc tế tạo ra sự khác biệt: các quốc gia đang đối mặt với động lực mới để xây dựng khả năng phục hồi, cho dù đó là thông qua đầu tư vào năng lượng tái tạo và tiết kiệm năng lượng, đa dạng hóa nền kinh tế, thực hiện các can thiệp ngành có mục tiêu hoặc cải thiện việc huy động và sử dụng nguồn lực. Tất cả những điều này đều là những ưu tiên chung mà hệ thống quốc tế và LHQ có thể hỗ trợ”.
Theo chuyên gia của LHQ, ưu tiên cấp bách trước mắt của nhiều nền kinh tế chịu ảnh hưởng bởi xung đột dai dẳng tại Trung Đông là xử lý lạm phát bởi đây là vấn đề tác động nhanh hơn, trực tiếp hơn và rất nhiều hộ gia đình, nhất là tại các nền kinh tế đang phát triển, đang ngày phải chịu tác động lớn hơn của cú sốc giá cả, gây ra do giá năng lượng tăng cao và chuỗi cung ứng bị gián đoạn.
