Quốc hội Việt Nam vừa chính thức thông qua quyết định mang tính chiến lược: hợp nhất và triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 với nguồn lực lên tới hơn 808.000 tỷ đồng (khoảng 32 tỷ USD), ưu tiên các địa bàn khó khăn. Đây không chỉ là một quyết sách ngân sách quy mô lớn, mà còn thể hiện tầm nhìn quản trị hiện đại: tối ưu hóa nguồn lực để không ai bị bỏ lại phía sau.
Chương trình được thực hiện trên cả nước, ưu tiên các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, biên giới, hải đảo. Chương trình được hình thành từ việc hợp nhất 4 chương trình: phát triển văn hóa; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.
Hợp nhất để nhân lên hiệu quả
Điểm đột phá của chương trình nằm ở tư duy tích hợp. Thay vì vận hành 4 chương trình mục tiêu quốc gia riêng lẻ (văn hóa; giáo dục; nông thôn mới - giảm nghèo - dân tộc thiểu số; y tế - dân số), Quốc hội đã hợp nhất thành một tổng thể thống nhất.
Bước đi này giải quyết triệt để bài toán chồng chéo chính sách, phân tán nguồn lực và trùng lặp địa bàn. Quan trọng hơn, việc hợp nhất không làm thu hẹp phạm vi hay thu hẹp quyền lợi của bất kỳ nhóm đối tượng nào, mà giúp bộ máy hành chính vận hành tinh gọn, linh hoạt hơn. Những nhiệm vụ đang triển khai không bị gián đoạn. Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tiếp tục được ưu tiên trong đầu tư hạ tầng, phát triển sinh kế, giáo dục, y tế, văn hóa và chuyển đổi số.
Ngay từ giai đoạn xây dựng để trình đề án lên Quốc hội, Chính phủ đã xác định quản trị tích hợp là yêu cầu cốt lõi. Nhấn mạnh quyết tâm này, Thủ tướng Lê Minh Hưng nêu rõ: "Phải có sự tổng hợp điều phối chung của cả bốn chương trình mục tiêu quốc gia để tạo động lực phát triển chung, nhất là những vùng khó khăn, khu vực địa bàn nông thôn miền núi, dân tộc thiểu số. Phân bổ và sử dụng nguồn lực đúng mục tiêu, đúng đối tượng, trọng tâm, trọng điểm và đảm bảo là không trùng lặp, không dàn trải. Không để phát sinh thất thoát, lãng phí, tiêu cực và phải quyết tâm phấn đấu là giải ngân 100% nguồn vốn ngân sách trung ương được giao trong năm 2026".
Tăng trưởng kinh tế chỉ thực sự có ý nghĩa khi thành quả được chia sẻ bình đẳng. Với nguồn lực 32 tỷ USD, chính sách hướng trọng tâm về các vùng lõi nghèo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới và hải đảo.
Những mục tiêu cụ thể đến năm 2030 là minh chứng cho cam kết này. Thu nhập bình quân của người dân nông thôn gấp 2,5 - 3 lần năm 2020. Thu nhập của người dân tộc thiểu số bằng một nửa mức bình quân chung cả nước. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi phấn đấu giảm xuống dưới 10%. 100% người dân có sổ sức khỏe điện tử, tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ dưới 5 tuổi giảm xuống dưới 15%.
Những mục tiêu này xóa bỏ những hoài nghi về khoảng cách giàu nghèo trong quá trình đô thị hóa, khẳng định mô hình phát triển của Việt Nam luôn lấy con người làm trung tâm.
Tầm nhìn dài hạn nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và nội lực văn hóa
Không dừng lại ở giảm nghèo truyền thống, chương trình đặt ra tầm nhìn dài hạn nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và nội lực văn hóa, hai trụ cột để Việt Nam bứt phá thành quốc gia phát triển. Cụ thể: Việt Nam sẽ từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Đến 2035, 60 trường cao đẳng tiếp cận trình độ ASEAN-4, 6 trường tiệm cận nhóm G20; ít nhất 12 trường đại học thuộc tốp 200 châu Á và 2 trường thuộc tốp 100 thế giới ở một số ngành mũi nhọn.
Trong lĩnh vực văn hóa, chương trình tập trung nâng cao đời sống tinh thần, khả năng tiếp cận và thụ hưởng văn hóa của người dân; bảo tồn di sản, phát triển nhân lực văn hóa, nghệ thuật và công nghiệp văn hóa. Đến năm 2030, công nghiệp văn hóa phấn đấu đóng góp 7% GDP, song song với việc tôn tạo 100% di tích quốc gia đặc biệt, bảo tồn bản sắc trong thời đại số.
Việc bấm nút thông qua nghị quyết mới chỉ là bước khởi đầu, bài toán quyết định nằm ở năng lực đưa chính sách vào thực tiễn. Nhìn nhận về trách nhiệm của bộ máy thực thi, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn chỉ rõ: "Giá trị của việc hợp nhất không nằm ở một tên gọi chung mà phải đo bằng việc chính sách đồng bộ hơn, nguồn lực đến nhanh hơn và đúng đối tượng hơn, địa phương chủ động hơn, thủ tục ít hơn, rõ trách nhiệm hơn và cuối cùng là người dân được thụ hưởng tốt hơn. Ngay sau khi Quốc hội thông qua nghị quyết, Chính phủ sẽ khẩn trương hoàn thiện nghị quyết của Chính phủ đảm bảo đúng phạm vi Quốc hội giao, tổ chức thực hiện đồng bộ, không để xảy ra khoảng trống chính sách, không làm giảm quyền lợi của người dân và chịu trách nhiệm trước Quốc hội về hiệu quả sử dụng nguồn lực của chương trình".
Việc Quốc hội thông qua tích hợp chương trình phát triển văn hóa, xã hội, nông thôn và vùng dân tộc đã thay đổi cách giải bài toán an sinh: không còn phân tán nguồn lực mà tập trung đầu tư có trọng điểm. Bằng việc đặt giáo dục, y tế và văn hóa làm bệ đỡ song hành cùng tăng trưởng, Việt Nam đang xây dựng một mô hình phát triển bao trùm thực chất, nơi mọi khoảng cách địa lý hay dân tộc đều được thu hẹp.
