Bờ biển dài, khí hậu nhiệt đới gió mùa, bức xạ mặt trời và tốc độ gió cao là tiềm năng, thuận lợi cho Việt Nam phát triển năng lượng tái tạo, như: điện mặt trời, điện gió, năng lượng sinh khối. Mặt khác, do nằm ở gần trung tâm sản xuất năng lượng tái tạo và chuỗi cung ứng thiết bị lớn, như: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc… nên Việt Nam có cơ hội trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo toàn cầu.

Việt Nam hiện có công suất điện Mặt Trời được lắp đặt toàn diện nhất ở Đông Nam Á. Ảnh minh họa: TTXVN

Xu thế chuyển đổi sử dụng năng lượng hóa thạch sang năng lượng sạch, năng lượng tái tạo đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu. Các nền kinh tế trên thế giới nỗ lực định hình lại chiến lược phát triển dựa trên các tiêu chí xanh, sạch, bền vững, bảo vệ môi trường. Việt Nam đang trong quá trình chuyển dịch năng lượng mạnh mẽ. Tuy chưa làm chủ được công nghệ cốt lõi của ngành năng lượng tái tạo, nhưng Việt Nam bước đầu đã tham gia chuỗi lắp ráp linh kiện dùng cho năng lượng tái tạo, như: tấm pin mặt trời, trụ gió cánh quạt.

Để trở thành một trung tâm trong chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo toàn cầu Việt Nam cần định hướng lại thực hiện chiến lược dài hạn để giảm thải carbon trong dài hạn, trung hòa carbon vào năm 2050 phù hợp với xu thế chung của thế giới. Trước mắt, Việt Nam cần xây dựng chiến lược phát triển năng lượng bền vững, bao gồm việc đa dạng hóa nguồn cung và đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo. Chính phủ có chính sách khuyến khích nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển sản phẩm “Make in Vietnam” cho ngành năng lượng tái tạo. Đồng thời, tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực năng lượng, nhất là năng lượng tái tạo, chia sẻ kinh nghiệm và công nghệ với các quốc gia tiên tiến.

Ông Trần Văn Giang, Trưởng ban Điện lực, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam, cho biết: Phát triển đồng bộ các nguồn điện truyền thống và tái tạo, khai thách hiệu quả tiềm năng điện gió ngoài khơi, điện mặt trời, thủy điện nhỏ, sinh khối, điện rác… Đảm bảo an ninh năng lượng là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài và toàn diện, đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng cho phát triển kinh tế, xã hội, đảm bảo khả năng dự phòng và chủ động nguồn cung cấp.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp Việt cần được hỗ trợ về công nghệ, tài chính và hợp tác quốc tế để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Trong đó, chính sách tài chính được coi như một công cụ chiến lược để Việt Nam thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính), cho biết: "Việt Nam cần thiết lập quỹ chuyển dịch năng lượng quốc gia. Lý do, quỹ này có thể hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào năng lượng sạch, tạo điều kiện cung ứng vốn cho các hoạt động các doanh nghiệp năng lượng. Hai nữa là xây dựng cơ chế tín dụng xanh cho các ngân hàng thương mại vì hiện nay chưa có cơ chế tín dụng xanh rõ ràng. Nếu có cơ chế tín dụng xanh hiệu quả, sẽ tạo điều kiện, nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp".

Việc đào tạo đội ngũ kỹ sư, chuyên gia kỹ thuật chất lượng cao cho ngành năng lượng cũng đang là yêu cầu cấp bách. Tiến sĩ Nguyễn Đạt Minh, Trưởng khoa Quản lý công nghệ và năng lượng, Đại học Điện lực, cho biết: "Nguồn nhân lực đóng vai trò quan trọng trong trong chuỗi cung ứng năng lượng. Dự báo, nguồn nhân lực trong lĩnh vực này trong thời gian tới Việt Nam cần hàng vạn người, từ công nhân, kỹ thuật viên cho đến kỹ sư thiết kế, kỹ sư vận hành, kỹ sư bảo dưỡng. Cho nên, cần gắn các chương trình đào tạo của các trường, viện với các vị trí việc làm cụ thể tại doanh nghiệp ngành năng lượng".

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, việc nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo là cơ hội đưa Việt Nam bứt phá, hội nhập sâu rộng với thế giới. Chỉ khi doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực tham gia từ thiết kế, chế tạo, vận hành đến xuất khẩu giải pháp năng lượng, thì mới có thể khẳng định vai trò của Việt Nam như một mắt xích quan trọng, không thể thiếu trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.