Mỗi sáng, khi những chuyến tàu Metro số 1 rời ga Bến Thành (Thành phố Hồ Chí Minh), không chỉ có dòng người bắt đầu một ngày làm việc mới. Xung quanh các nhà ga, những quán cà phê mở cửa sớm hơn, cửa hàng tiện lợi đông khách hơn, các điểm giữ xe, quán ăn cũng nhộn nhịp theo từng đoàn hành khách. Một nhịp sống mới đang hình thành, nơi giao thông công cộng không chỉ thay đổi cách người dân đi lại mà còn tạo ra những dòng chảy kinh tế mới cho thành phố.
6 giờ 30 phút sáng, tại Ga Thảo Điền, ga Bình Thái hay ga Bến Thành của thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) đã bắt đầu đông kín người. Những nhân viên văn phòng, sinh viên, khách du lịch nối nhau bước vào nhà ga. Người mua ly cà phê mang đi, người ghé máy bán hàng tự động lấy chai nước, người tranh thủ ăn sáng trước giờ lên tàu.
Sau hơn một năm vận hành, Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên không chỉ trở thành phương tiện giao thông quen thuộc của người dân của TP.HCM mà còn dần hình thành một hệ sinh thái dịch vụ quanh các nhà ga. Bình quân mỗi ngày tuyến metro phục vụ khoảng 64.000 lượt khách và tổng lượng hành khách đã đạt khoảng 33 triệu lượt. Đó cũng là nguồn khách ổn định để các hoạt động thương mại, dịch vụ phát triển.
Bạn Nguyễn Trung Hiếu, ở phường Thạnh Mỹ Tây, TP.HCM, chia sẻ: "Em đi metro, em thường mua nước ở máy bán hàng tự động ở trong metro, đi xuống em hay uống ở Metro Coffee. Còn quán ăn, em thấy ở dưới metro hay chỗ gửi xe có quán ăn gần đó".
Nếu như trước đây, một nhà ga chỉ được hiểu là nơi lên xuống tàu thì nay, mỗi điểm dừng đang trở thành một không gian tiêu dùng. Người dân không chỉ đi qua mà còn ở lại lâu hơn để ăn uống, mua sắm, gặp gỡ bạn bè hoặc nghỉ chân trước khi tiếp tục hành trình.
Những thay đổi ấy cũng đang được cảm nhận rõ nhất bởi các hộ kinh doanh.
Quán Metro Coffee nằm ngay gần một nhà ga là ví dụ điển hình. Khách đến quán không còn phụ thuộc hoàn toàn vào cư dân khu vực mà có thêm lượng lớn hành khách đi tàu mỗi ngày. Buổi sáng, nhiều người ghé mua cà phê mang theo. Chiều tối và cuối tuần, lượng khách lại tăng nhờ những chuyến đi vui chơi bằng metro.
Chị Nguyễn Thị Kiều Nga, chủ quán Metro Coffee, bày tỏ: "Từ khi trạm metro vận hành, lượng khách đến quán tăng lên trông thấy và dần ổn định. Buổi sáng, người dân ghé quán để mua ly cà phê, ly nước cầm mang theo đi làm".
Anh Tôn Thất Hùng, chủ quán cơm tấm Ba Đạt cho biết: "Lượng khách vào metro đông nhất vào ngày thứ Bảy, Chủ nhật và ngày lễ. Họ đi với gia đình, xuống ăn khá đông".
Theo các chuyên gia quy hoạch đô thị, đây chính là nền tảng của mô hình "kinh tế nhà ga", nơi giao thông công cộng trở thành động lực kéo theo sự phát triển của thương mại, dịch vụ và các hoạt động kinh tế. Mô hình này đã được nhiều thành phố như Tokyo, Seoul, Singapore hay Hong Kong khai thác hiệu quả trong nhiều năm, biến các nhà ga thành những trung tâm mua sắm, văn phòng và dịch vụ sôi động thay vì chỉ là điểm trung chuyển.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, định hướng phát triển đó cũng đang từng bước được cụ thể hóa thông qua mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, hay còn gọi là TOD. Khi các khu TOD được triển khai đồng bộ, các nhà ga metro sẽ không chỉ kết nối người dân với các khu vực trong thành phố mà còn kết nối với chuỗi hoạt động kinh tế, thương mại và dịch vụ, góp phần khai thác hiệu quả giá trị của hạ tầng giao thông.
Ông Trần Đăng Thành, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Đường sắt đô thị số 1, cho biết: "Trong thời gian tới, khi đề án được triển khai sẽ làm đa dạng hóa hơn các hoạt động dịch vụ ở nhà ga, tăng thêm tiện ích, trải nghiệm cho hành khách khi sử dụng nhà ga đường sắt đô thị".
Từ những ly cà phê mang đi vào buổi sáng, những bữa ăn vội sau giờ làm, đến các cửa hàng tiện lợi, điểm giữ xe hay không gian mua sắm... tất cả đang góp phần tạo nên một "hệ sinh thái" mới quanh các nhà ga metro.
Trong tương lai, khi mạng lưới metro tiếp tục mở rộng và các khu đô thị TOD được hình thành, mỗi nhà ga sẽ không chỉ là nơi bắt đầu hay kết thúc một chuyến đi. Đó sẽ là những hạt nhân kinh tế mới của thành phố, nơi giao thông, thương mại và đời sống đô thị cùng phát triển, tạo nên một nhịp sống hiện đại, bền vững và giàu sức sống cho TP.HCM.
