Tính từ thời điểm công bố dự án, sau gần 2 năm, với nỗ lực của nhà sản xuất và ekip thực hiện, phim truyện điện ảnh Hộ linh tráng sỹ: Bí ẩn mộ vua Đinh đã được ấn định thời điểm ra rạp là dịp lễ Quốc khánh. Đây là sản phẩm hợp tác giữa Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam và tỉnh Ninh Bình, với mục tiêu thu hút, xúc tiến làm phim và từng bước xây dựng công nghiệp điện ảnh tại Ninh Bình gắn với phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí của tỉnh Ninh Bình. Hộ linh tráng sỹ: Bí ẩn mộ vua Đinh thuộc dòng phim huyền sử - một thể loại còn mới mẻ của điện ảnh Việt, song được đặt nhiều hy vọng – hy vọng về sự phát triển, hy vọng vào điểm chạm cảm xúc mà nghệ thuật tác động đến công chúng.
Được định hình là phim hành động - huyền sử, Hộ linh tráng sĩ - Bí ẩn mộ Vua Đinh lấy cảm hứng từ một trong rất nhiều truyền thuyết dân gian huyền bí về lăng mộ Vua Đinh Tiên Hoàng, vị Hoàng đế đầu tiên đặt nền móng cho nước Việt độc lập sau hơn 1000 năm Bắc thuộc. Được Công ty BHD đầu tư sản xuất, Hộ linh tráng sĩ - Bí ẩn mộ vua Đinh quy tụ dàn diễn viên uy tín: Đỗ Thị Hải Yến, Hứa Vĩ Văn, Tuấn Trần, Quách Ngọc Ngoan, NSND Tự Long… Phim do Nguyễn Phan Quang Bình đạo diễn, với sự hợp tác của nhà quay phim nổi tiếng Nguyễn K’ Linh. Sự trở lại của ngôi sao hành động John Trí Nguyễn trong vai trò đạo diễn hình ảnh cũng là một điểm thu hút chú ý của công chúng.
Ý tưởng về bộ phim đã được hình thành từ lâu, khi có điều kiện hiện thực hóa, e-kíp đã đầu tư nhiều công sức cho khâu kịch bản, tạo hình, phục trang, tuyển chọn diễn viên cũng như lựa chọn bối cảnh quay. Hội thảo khoa học, triển lãm “Trang phục và Cổ phục thời Đinh” cũng được tổ chức tại Ninh Bình, đón nhận những chia sẻ góp ý của các chuyên gia, các nhà nghiên cứu. Trong buổi ra mắt phim, đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình cho biết: Hộ linh tráng sĩ - Bí ẩn mộ vua Đinh lấy chính sử làm gốc, kể câu chuyện về cha ông bằng tất cả tấm lòng và trách nhiệm của kẻ hậu sinh.
Công bố cùng thời điểm với Hộ linh tráng sĩ - Bí ẩn mộ vua Đinh, bộ phim Huyền tình dạ trạch do Đài Hà Nội sản xuất lại cán đích sớm hơn, ra rạp vào dịp đầu năm nay. Và dẫu kinh phí đầu tư khiêm tốn, doanh thu cũng khiêm tốn, nhưng Huyền tình dạ trạch vẫn là một bước đi mạnh dạn, khai thác chất liệu truyền thuyết dân gian về Chử Đồng Tử và công chúa Tiên Dung từ mấy nghìn năm trước.
Theo nhà biên kịch Vũ Liêm, kể câu chuyện truyền thuyết dưới góc nhìn hôm nay, những người làm phim muốn khẳng định bản sắc văn hóa và sức sống trường tồn của dân tộc Việt dẫu đi qua những thăng trầm vẫn mạnh mẽ, bền bỉ, ắp đầy tình yêu cuộc sống, tình yêu con người: "Ở trong truyền thuyết Chử Đồng Tử đã cùng với Tiên Dung xây dựng nên một cái vùng đất rất trù phú, qua hình ảnh đặt chiếc gậy, nón từ đó mọc lên lâu đài thành quách. Nhưng đấy chỉ là một ẩn dụ cho những bàn tay lao động. Và có rất nhiều nơi người ta tôn thờ Chử Đồng Tử như một ông tổ của ngành thương nghiệp. Chúng tôi đã bám vào chi tiết đó để xây dựng không gian người Việt cổ trong một không gian là vùng đất Dạ Trạch, bắt đầu từ vùng đồng lầy, trồng lúa, làm ruộng, làm gốm rồi đúc đồng, xây dựng lên một cộng đồng làng xã và tạo nên những phên dậu để chống lại những thế lực xâm lấn từ ngoại bang. Đấy là những yếu tố mà chúng tôi tập trung vào để thể hiện xuyên suốt trong câu chuyện."
Trước hai phim này, công chúng đã chứng kiến phim Huyền sử vua Đinh (của đạo diễn Athony Võ), ra rạp năm 2022 và nhanh chóng rời rạp sau 10 ngày với doanh thu vỏn vẹn hơn 40 triệu đồng, bị đánh giá là thảm họa phim Việt. Một số dự án phim huyền sử về Hai Bà Trưng, về hoàng thái hậu Dương Vân Nga vẫn nằm trên giấy. Phim truyền hình có thể kể đến như Huyền sử Thiên đô.
Như vậy, ở góc độ thể loại, dòng phim huyền sử Việt vẫn còn mới mẻ. Trong khi đó, ở những nền điện ảnh lớn như điện ảnh Trung Quốc, dòng phim này đã phát triển rực rỡ từ hơn 30 năm trước, thu hút lượng công chúng lớn, trong đó có nhiều fan hâm mộ là các khán giả Việt. Đây là thể loại pha trộn giữa truyền thuyết dân gian và văn hóa, lịch sử dân tộc, thông điệp chính gắn với chính sử, nhưng nhà làm phim được hư cấu, sáng tạo, giúp cho câu chuyện phim có hướng tiếp cận gần gũi, sinh động, dễ chạm vào cảm xúc khán giả.
Khi công chúng tiếp nhận tác phẩm với tư duy mở, không khắt khe trong so sánh đối chiếu với hiện thực lịch sử - điều này cũng sẽ tạo điều kiện để dòng phim có cơ hội phát triển hơn, như chia sẻ của nhà văn Thiên Sơn: "Khi người Mỹ làm phim về châu Âu thì người Mỹ xem phim rất thoải mái. Hàn Quốc có phim Truyền thuyết Jumong chẳng hạn, tạo hình theo sự sáng tạo của họ và cho là nó phù hợp với những đặc trưng văn hóa của dân tộc, điều quan trọng nhất là nó dựng lên được hồn cốt của dân tộc mình qua nhân vật đó. Bây giờ chúng ta lại soi, là trang phục thế nào rồi nọ kia này khác, thì rõ ràng chúng ta đang có một sự không thật cởi mở trong tiếp nhận. Nên theo tôi chúng ta hãy tiếp nhận nghệ thuật một cách thoải mái hơn để mở cửa cho sự sáng tạo."
Công nghệ VFX đã hỗ trợ cho các nhà làm phim rất nhiều để hiện thực hóa những ý tưởng hình ảnh. Song bối cảnh quay thực vẫn đóng vai trò vô cùng quan trọng, tạo nên hồn vía của một bộ phim. Nhiều cảnh quay của phim “Huyền tình Dạ Trạch” được thực hiện trực tiếp tại Chử Xá (Hà Nội) nơi Chử Đồng Tử sinh ra và vùng đất đầm Dạ Trạch (Hưng Yên), nơi gắn liền với huyền tích của hai nhân vật. Ekip làm phim đã khảo sát và thực hiện tái dựng cảnh quy mô lớn và chân thực với các bối cảnh: Kinh đô Văn Lang, thương cảng Dạ Trạch trong truyền thuyết. Tuy nhiên, khi xem phim, những cảnh quay này vẫn không đem lại được cảm giác mãn nhãn, thiếu những đại cảnh, cảm giác hoang sơ của thiên nhiên hàng nghìn năm trước chưa được thể hiện trọn vẹn, quá nhiều khung hình cận cảnh cũng khiến khán giả khó chịu.
Với Hộ linh tráng sĩ - Bí ẩn mộ vua Đinh, phần lớn ngoại cảnh được quay tại Ninh Bình, nơi có sông, có núi, có rừng. Tuy nhiên, đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình cho biết: quá trình quay phim, để thực hiện những đại cảnh cũng rất khó khăn, bởi quá trình đô thị hóa đã làm cảnh quan tự nhiên bị biến đổi, bị xẻ nhỏ: "Càng ngày càng ít hơn những bối cảnh nên chúng tôi sẽ phải đi sâu hơn, đi xa hơn để có được những bối cảnh mà mình ưng ý. Tuy nhiên mình vẫn muốn là phải quay rộng hơn nữa, nhưng mà bối cảnh của chúng ta làm góc máy của ta càng ngày càng hẹp lại, cũng là một phần về kinh phí, một phần nữa là không có một phim trường nào giống như của Trung Quốc, của Hàn Quốc."
Với một nền điện ảnh chuyên nghiệp, trường quay là điều không thể thiếu, giải quyết được những khó khăn về bối cảnh. Trường quay cùng với công nghệ VFX sẽ hỗ trợ rất nhiều, tạo cảm giác chân thực, sống động. Và tất nhiên, trường quay cũng chỉ là một yếu tố trong câu chuyện về hạ tầng, hướng tới một nền công nghiệp điện ảnh chuyên nghiệp.
Nhà phê bình điện ảnh Mai Anh Tuấn bày tỏ: "Nói một cách đầy lạc quan, đang có hiện tượng trăm nhà đua tiếng để tham gia vào thị trường điện ảnh, qua đó tạo ra sức bật cho ngành điện ảnh của chúng ta. Nhưng để trở thành một ngành công nghiệp điện ảnh như là một ngành công nghiệp có thể thu hút lực lượng lao động lớn, thì chúng ta phải cần rất nhiều yếu tố khác nữa. Chúng ta không chỉ nhìn thấy những bộ phim ra rạp, mà cần nhìn thấy các quá trình hỗ trợ hạ tầng cho ngành công nghiệp điện ảnh. Ví dụ phải có những phim trường lớn, phải có lực lượng lao động trong ngành điện ảnh từ diễn viên, đạo diễn, biên kịch cho đến các diễn viên quần chúng, bộ phận khoa học công nghệ vân vân.., tức là một lực lượng thị trường lao động rất là lớn và mạnh thì mới có thể phát triển được đồng bộ. Còn ở thời điểm hiện tại, rất nhiều công nghệ làm phim chúng ta vẫn phải hậu kỳ ở nước ngoài hoặc trong nước thì ở mức độ vừa phải.
Trong bề dày lịch sử và văn hóa, Việt Nam có kho tàng truyện kể vô cùng hấp dẫn mà các nhà làm phim có thể khai thác ở nhiều góc độ: chính sử, dã sử hay huyền sử. Để phát triển những dòng phim này, cần đầu tư cho hạ tầng một cách chuyên nghiệp, chỉn chu. Các yếu tố như nguồn vốn, công nghệ, trường quay vô cùng quan trọng. Nhưng có lẽ, trước hết và quan trọng nhất vẫn là công tác đào tạo. Một nguồn nhân lực chuyên nghiệp, chất lượng cao cùng với những tài năng lớn là tài sản vô giá của bất cứ một quốc gia nào, một nền nghệ thuật nào, trong đó có điện ảnh.
