Lễ hội Hết Chá được tổ chức vào dịp tháng 3 hằng năm, khi mùa hoa ban, hoa mạ nở khắp núi đồi ở vùng Tây Bắc. Đây là lễ hội đặc sắc của dân tộc Thái trắng ở tỉnh Sơn La, đã được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia.
Nghe âm thanh bài viết tại đây:
Lễ hội Hết Chá của người Thái trắng hình thành từ việc các thầy Mo, cũng là những người bốc thuốc nam đã cúng và chữa khỏi bệnh cho những người ốm. Các thầy Mo cúng thường nhận người ốm khỏi bệnh làm con nuôi. Vì vậy, Lễ hội Hết Chá được tổ chức nhằm tạ ơn các thầy Mo chữa khỏi bệnh; đồng thời, tạ ơn trời đất, tổ tiên, thần linh; cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Từ một thực hành văn hóa bắt nguồn từ đời sống bản mường, Lễ hội Hết Chá được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ, trở thành biểu tượng của tinh thần đoàn kết, đạo lý biết ơn và sự gắn kết cộng đồng. Ông Vì Văn Phịnh, Tổ dân phố Na Áng, phường Mộc Sơn, tỉnh Sơn La, cho biết:
“Đây là một lễ hội tạ ơn của người Thái. Hồi xưa, các ông thầy Mo chữa trị bệnh cho trẻ con, chữa khỏi bệnh thì nhận các con làm con nuôi. Cứ đến ngày Tết, các con nuôi mang quà tết về nhưng ông chưa có thời gian để tổ chức thì đến tháng 2 âm lịch, hay tháng 3 dương lịch thì ông thầy Mo tổ chức lễ hội này.”
Điểm nhấn quan trọng nhất của Lễ hội Hết Chá chính là phần Lễ với các nghi thức mang đậm màu sắc tín ngưỡng của người Thái trắng. Từ sáng sớm, các thầy Mo đã chuẩn bị lễ vật, thực hiện nghi lễ cúng thổ thần, thần linh, thần cây đa và sư phụ Hết Chá. Các thầy Mo làm lễ báo cáo với thần linh về việc tổ chức lễ hội và cầu xin sự phù hộ cho cộng đồng. Sau đó, nghi thức dâng lễ vật được tiến hành, gồm cơm, cá, rượu cần, sản vật địa phương, thể hiện lòng thành kính và sự tri ân sâu sắc. Đây cũng là thời khắc mà dân làng tin rằng lời cầu nguyện của họ sẽ được thần linh chứng giám, ban phước lành cho cuộc sống ấm no.
Sau phần lễ, phần hội diễn ra sôi nổi với các trò chơi dân gian, như: tung còn, tó má lẹ, đi cầu kiều. Điểm nhấn là phần tranh tài của các Tổ dân phố trên địa bàn ở các nội dung thi lấy lửa, luộc gà, thi trưng bày, giới thiệu ẩm thực dân tộc Thái. Lễ hội Hết Chá khép lại bằng vòng xòe đoàn kết, bà con dân bản cùng du khách mọi miền tay nắm tay trong điệu xòe Thái. Qua trò chơi dân gian, ẩm thực và sinh hoạt cộng đồng, du khách có thêm cơ hội cảm nhận rõ hơn nét đẹp văn hóa của đồng bào dân tộc Thái. Đến với Lễ hội Hết Chá, anh Nguyễn Văn Nam, du khách tỉnh Hưng Yên, bày tỏ:
“Rất may mắn cho tôi được tham gia vào lễ hội Hết Chá ở phường Mộc Sơn, tỉnh Sơn La. Tôi thấy là mọi người mặc quần áo dân tộc rất là đẹp. Thứ 2 là mình rất ấn tượng với món ăn ở đây. Có nhiều món ăn mà thật sự bản thân tôi chưa bao giờ được nếm. Vì vậy, nếu có dịp tôi vẫn muốn trở lại Mộc Sơn thêm lần nữa.”
Từ năm 2015, Lễ hội Hết Chá chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia. Đây là tiền đề, động lực để phường Mộc Sơn tiếp tục bảo tồn, giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, tô điểm thêm cho bức tranh du lịch giàu bản sắc của Khu du lịch Quốc gia Mộc Châu. Ông Nguyễn Quốc Tuyển, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Mộc Sơn, tỉnh Sơn La, cho biết:
“Lễ hội Hết Chá là một trong số những chuỗi mà chúng tôi thực hiện công tác phát triển du lịch của phường Mộc Sơn. Năm nay, chúng tôi tổ chức với quy mô cấp phường và có tất cả các tổ dân phố trên địa bàn phường tham gia. Thời gian tới, chúng tôi dự kiến để tổ dân phố Na Áng tổ chức lễ hội này mỗi năm một lần. Còn phường thì từ 3 năm đến 5 năm tổ chức một lần để góp phần gìn giữ bản sắc độc đáo của Lễ hội Hết Chá.”
Lễ hội Hết Chá năm nay gắn với các hoạt động du lịch trải nghiệm tại không gian văn hóa “Sắc màu Mộc Sơn”. Đây là hoạt động tiêu biểu nằm trong chuỗi các hoạt động thúc đẩy phát triển du lịch gắn với các giá trị văn hóa của tỉnh Sơn La năm nay.
