Mỗi độ thu về, dân tộc Việt Nam lại hân hoan chào đón Tết Độc lập, cùng ôn lại những trang sử hào hùng. Để những dấu ấn lịch sử ấy còn mãi với thời gian, có sự đóng góp âm thầm của những người lưu giữ những vật phẩm giấy về Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Với họ, đó không chỉ là giấy mực, là kỷ vật, mà còn là ký ức của cả dân tộc để thế hệ hôm nay và mai sau có thể hiểu hơn về lịch sử.
Nghe âm thanh bài viết tại đây:
Trong ngôi nhà 170 m2 tại 595 đường Trường Chinh, phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình, ông Nguyễn Phi Dũng dành riêng căn phòng cất giữ những tờ báo giấy phát hành trước năm 1954. Từng được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam công nhận nhà sưu tầm báo giấy với số lượng nhiều nhất, ông Dũng đang lưu giữ hơn 400.000 tờ báo giấy các loại, trong đó có hơn 200 tờ về Tết Độc lập. Trong số đó, Tờ Độc lập số 1, ra ngày 4 tháng 9 năm 1945 và tờ Độc lập số 2, ra ngày 7 tháng 9 năm 1945 được ông đánh giá là những vật phẩm quý hiếm nhất.
Ông Nguyễn Phi Dũng cho biết: "Tờ báo Độc lập số 1 và Tờ báo Độc lập số 2 đều đưa tin về lễ Quốc khánh của Việt Nam. Thông qua tờ báo mà chúng ta biết được, vào buổi lễ từ 11 giờ, nhân dân khắp các nội, ngoại thành kéo về Quảng trường Ba Đình và khoảng 50 vạn người về dự. Trong không khí đó, tờ báo có ghi chú rất rõ là 2 giờ chiều bắt đầu làm lễ kéo cờ. Đây là một chi tiết mà có thể nhiều người ngày nay cũng ít được biết".
Sưu tầm và lưu giữ được gần như đầy đủ các số báo về Tết Độc lập được phát hành từ năm 1945 đến nay, với ông Dũng, tờ báo Nhân dân ra ngày 2/9/1975, là in đẹp nhất dù công nghệ in ấn chưa hiện đại. Với các tin tức kỷ niệm ngày Quốc khánh 2/9, tờ báo nổi bật với bức tranh vẽ chuỗi hoạt động phản ánh không khí sôi nổi của nhân dân mít tinh với ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh và cờ đỏ sao vàng…
Ông Dũng nhớ lại: "Tờ báo được trình bày màu sắc rất rực rỡ. Có rất nhiều hình ảnh thể hiện lễ diễu binh, diễu hành hôm đó rất hoành tráng và còn thể hiện được sự hân hoan đón chào ngày thống nhất đất nước của tất cả mọi người".
Ngoài lưu giữ những tờ báo liên quan đến Tết Độc lập, nhà sưu tầm Nguyễn Phi Dũng còn có những bộ tem, con tem phát hành nhân dịp lễ Quốc khánh. Trong đó có bộ tem chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh với 5 màu khác nhau do Bưu chính Việt Nam phát hành năm 1946 nhân dịp kỷ niệm 1 năm ngày Quốc khánh. Để lưu giữ và phát huy giá trị các hiện vật, nhiều năm qua, ông Dũng đã lắp đặt máy điều hòa, thiết bị hút ẩm trong phòng trưng bày. Với những tờ báo đặc biệt quý hiếm, ông bảo quản bằng cách bọc từng tờ báo bằng giấy ni-lông, cuộn tròn rồi đặt cẩn thận trong tủ kính.
Ông Nguyễn Phi Dũng chia sẻ: "Qua chiến tranh và thời tiết, khí hậu cho nên các tờ báo bị hư hỏng rất nhiều chính vì vậy càng quý. Và đến giờ phút này, tôi cảm thấy rất may và có duyên được sở hữu những tờ báo này. Những sự kiện lịch sử của dân tộc mà chúng ta căn cứ vào báo chí đó, chúng ta biết được rất nhiều chi tiết nhỏ nhỏ mà thậm chí có khi nhiều người bây giờ không biết được. Đó là những chi tiết rất hay mà chi tiết đó mang tính cách mạng rất cao".
Không chỉ có các nhà sưu tầm tư nhân, tại Bảo tàng tỉnh Ninh Bình cũng còn lưu giữ hơn 200 vật phẩm giấy về Tết Độc lập. Công tác kiểm kê ở đây không chỉ đơn thuần là kiểm đếm, mà còn phải tuân thủ những yêu cầu kỹ thuật khắt khe. Mỗi khi lấy hiện vật ra, cán bộ phải chuẩn bị mặt bàn phẳng, trải tấm nhựa dẻo và giấy khử axit để ngăn ngừa vi khuẩn. Người kiểm kê phải mặc trang phục chuyên dụng, đeo khẩu trang và găng tay để tránh mồ hôi gây hại cho hiện vật.
Bà Phạm Thị Loan, Phó Trưởng phòng kiểm kê, bảo quản, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình, cho biết: "Chúng tôi không chỉ kiểm kê về số lượng mà chúng tôi còn phải lưu ý kiểm kê về tình trạng hiện vật. Chúng tôi xem hiện vật có bị côn trùng tấn công, có bị rách hay thay đổi kích thước không hoặc phần chữ của hiện vật có bị mờ, để chúng tôi đưa ra các biện pháp bảo vệ hiện vật đó".
Trong phòng kỹ thuật bảo quản, hiện vật giấy được xử lý qua nhiều công đoạn, như: làm phẳng, loại bỏ bụi, xử lý nếp nhăn bằng bàn là công suất nhỏ. Mỗi bước đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và cẩn trọng cao. Ông Nguyễn Mẫn Thế, Tổ trưởng Tổ kỹ thuật bảo quản hiện vật, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình, chia sẻ: "Với những hiện vật bị rách, chúng tôi sử dụng phương pháp bồi dán giấy cho hiện vật. Còn những hiện vật bị mờ chữ, mất chữ, mất hoa văn, chúng tôi phối hợp với các nghệ nhân, họa sĩ để phục dựng lại những chi tiết đã mất. Với những phương pháp này, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình đã bảo quản thành công rất nhiều hiện vật giấy liên quan đến Tết Độc lập và Chủ tịch Hồ Chí Minh".
Những dòng chữ, những bức ảnh của báo giấy dẫu có ngả vàng theo năm tháng nhưng đã góp phần lưu giữ ký ức lịch sử, để Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 luôn hiện hữu, sống động và đầy tự hào trong ký ức của các thế hệ mai sau.
