Việc Phong Nha - Kẻ Bàng vừa chính thức được UNESCO ghi danh vào mạng lưới Khu dự trữ sinh quyển thế giới không chỉ là một danh hiệu mà cònmở ra cơ hội bứt phá cho nền kinh tế của tỉnh Quảng Trị thông qua thương hiệu du lịch xanh toàn cầu.
Tuy nhiên, cơ hội lớn luôn đi liền với thách thức và trách nhiệm cao như là thế nào để vừa tận dụng tối đa sức hút du lịch vừa nhằm phát triển kinh tế, mà vẫn giữ gìn được nguyên vẹn tính nguyên bản của hệ sinh thái và hang động. Theo khuyến nghị từ các chuyên gia, Việt Nam không nên đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng nóng mà lấy du lịch bền vững làm nền tảng cho kinh tế lâu dài. Về nội dung này, phóng viên Đài TNVN trò chuyện cùng bà Trần Lan Hương, trưởng ban Khoa học tự nhiên của văn phòng UNESCO tại Hà Nội.
Nghe âm thanh tại đây:
PV: Thưa bà, trong hệ thống các khu dự trữ sinh quyển thế giới, hiện nay Phong Nha Kẻ Bàng đang sở hữu những giá trị độc đáo và khác biệt cốt lõi nào với đa dạng sinh học và hệ sinh thái hang động?
Bà Trần Lan Hương: Theo quan điểm của UNESCO, Phong Nha Kẻ Bàng được ghi nhận bởi sự kết hợp đặc biệt giữa tính đa dạng sinh học phong phú với các hệ sinh thái hang động hành tạo độc đáo từ hơn 400 triệu năm trước và cả mối quan hệ hài hòa và lâu dài giữa con người và thiên nhiên.
Ở đây, chúng tôi muốn nhấn mạnh 3 yếu tố chính. Thứ nhất, với hơn 513.830 ha tổng diện tích của khu dự trữ sinh quyển, trong đó có vùng lõi với diện tích hơn 123.326 hecta. Khu vực này sở hữu sự đa dạng vượt trội về hệ sinh thái và các cái loài sinh vật đặc hữu, trong đó có rất nhiều những loài sinh vật đặc hữu và quý hiếm hoặc là đang bị đe dọa trên phạm vi toàn cầu. Thứ hai, hệ thống các hang động và sông ngầm cùng các hệ sinh thái đa dạng tại đây đã tạo nên những sinh cảnh có tính chuyên biệt cao và đồng thời hỗ trợ cho quá trình sinh thái và tiến hóa quan trọng. Thứ ba, khu vực này nằm trong dãy Trường Sơn, nơi sự đa dạng về sinh cảnh cùng với mức độ nguyên vẹn tương đối của cảnh quan đã góp phần tạo nên sự phong phú về sinh thái và có tính đa dạng sinh học cao. Chính sự kết hợp giữa di sản địa chất, đa dạng sinh học và các cái giá trị của hệ sinh thái đã làm nên ý nghĩa của Phong Nha Kẻ Bàng không chỉ đối với Việt Nam mà còn đối với các nỗ lực bảo tồn ở cấp quy mô toàn cầu.
PV: Được biết, đây là lần thứ 3 Phong Nha - Kẻ Bàng được UNESCO vinh danh ở tầm quốc tế (sau hai lần vào năm 2003 và 2015), UNESCO đánh giá như thế nào về ý nghĩa của danh hiệu lần thứ ba này đối với vị thế của Phong Nha - Kẻ Bàng nói riêng và mạng lưới Khu dự trữ sinh quyển thế giới của Việt Nam nói chung?
Bà Trần Lan Hương: Đây là cột mốc quan trọng trọng đối với Phong Nha Kẻ Bàng trong khi được ghi danh là di sản thế giới nhấn mạnh các giá trị nổi bật toàn cầu của Phong Nha Kẻ Bàng thì việc được ghi danh là khu vực vệ sinh quyển thế giới của UNESCO trong khuôn khổ chương trình con người và sinh quyển thì lại nhấn mạnh mối quan hệ hài hòa giữa con người và thiên nhiên, trong thúc đẩy sự phát triển bền vững. Việc ghi danh này tiếp tục củng cố vai trò của Phong Nha Kẻ Bàng như một địa điểm quan trọng về bảo tồn và phát triển bền vững trong khu vực, đồng thời đây cũng là cơ hội để thúc đẩy các hoạt động nâng cao năng lực chia sẻ tri thức và tăng cường hợp tác quốc tế, thông qua mạng lưới khu vực trữ sinh quyển thế giới của UNESCO.
Ở góc độ rộng hơn, việc ghi danh này có phản ánh các cam kết mạnh mẽ của Việt Nam nói chung và địa phương tỉnh Quảng Trị nói riêng đối với bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững với 12 khu dự trữ sinh quyển hiện nay. Đồng thời tiếp tục củng cố vai trò tích cực của mình trong các mạng lưới toàn cầu của các khu dự trữ sinh quyển. Cùng với đó, Phong Nha Kẻ Bàng sẽ đóng góp thêm những kinh nghiệm quý báu về quản lý hệ sinh thái bền vững và sự tham gia của cộng đồng, cũng như phát triển cho sinh kế bền vững tại địa phương. Quan trọng hơn, khu dự trữ sinh quyển không chỉ hướng tới việc bảo tồn thiên nhiên mà còn nhằm nâng cao cuộc sống và sinh kế của người dân.
Việc ghi danh này có thể mở ra thêm nhiều cơ hội cho cộng đồng địa phương, thông qua các mô hình kinh tế bền vững. Thông qua các hoạt động, chương trình giáo dục môi trường về sự phát triển bền vững và triển khai cách tiếp cận phát triển để giúp con người và thiên nhiên cùng phát triển hài hòa.
PV: Danh hiệu mới được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho du lịch Quảng Trị phát triển. Từ góc nhìn của UNESCO, theo Bà làm thế nào địa phương có thể giải bài toán cân bằng giữa một bên là khai thác kinh tế phát triển du lịch xanh và một bên là bảo tồn nghiêm ngặt các giá trị nguyên bản của khu dự trữ sinh quyển.
Bà Trần Lan Hương: Bảo tồn và phát triển không nên được xem là hai mục tiêu đối lập.Trong các khu dự trữ sinh quyển thì hai mục tiêu chính bảo tồn và phát triển bền vững có vai trò bổ trợ cho nhau. Để đạt được sự cân bằng đó thì cần có một cách tiếp cận dài hạn dựa trên nguyên tắc phát triển bền vững.
Các hoạt động nói chung như du lịch thì cũng cần đảm bảo tính duy trì tính toàn vẹn của các hệ sinh thái và cảnh quan, đồng thời được định hướng bởi các cơ sở khoa học và tôn trọng sức tải của sinh thái của khu vực và đảm bảo sự phát triển không có nguy cơ ảnh hưởng đến các chức năng của hệ sinh thái và luôn nằm trong giới hạn mà các hệ sinh thái có thể đáp ứng. Trong bối cảnh Phong Nha Kẻ Bàng đồng thời là di sản thế giới và khu dự trữ sinh quyển thì mọi hoạt động phát triển cần được quản lý một cách thận trọng, nhằm bảo vệ các giá trị nổi bật toàn cầu của di sản và duy trì tính toàn vẹn của khu di sản trong trong dài hạn. Một yếu tố quan trọng không kém là đảm bảo cộng đồng địa phương giữ được vai trò của trung tâm trong quá trình phát triển, trong đó có các hoạt động của du lịch.
Người dân cần trở thành những đối tác tích cực và cũng là đối tác thụ hưởng trực tiếp thông qua các cơ hội sinh kế bền vững, gắn với công tác bảo tồn. Bên cạnh đó danh hiệu di sản liên biên giới với vườn quốc gia Hin Nậm Nô của Lào cũng cho thấy tầm quan trọng của việc tiếp tục tăng cường hợp tác giữa Việt Nam và Lào trong công tác bảo tồn, giám sát và quản lý bền vững bao gồm cả các hoạt động du lịch và bền vững. Sự phối hợp này sẽ đóng vai trò thiết yếu công tác bảo vệ các giá trị chung của cảnh quan độc đáo này.
PV: Thưa bà, sau khi chính thức được ghi danh Phong Nha Kẻ Bàng vào mạng lưới không dự trữ sinh quyển thế giới thì UNESCO có những khuyến nghị ưu tiên hoặc kế hoạch hành động cụ thể nào để tiếp tục hỗ trợ Việt Nam thực hiện cam kết tăng trưởng xanh, bảo vệ môi trường nâng cao sinh kể cho cộng đồng dân cư bản địa?.
Bà Trần Lan Hương: Trong thời gian tới, UNESCO có thể tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam thông qua chương trình con người và sinh quyển trên nhiều phương diện. Điều này cũng bao gồm các kế hoạt động các chương trình nhằm thúc đẩy chia sẻ tri thức giữa các cái khu dự trữ sinh quyển trên thế giới; nâng cao năng lực cho đội ngũ của các cái cán bộ quản lý của khu vực và các cái bên liên quan tại địa phương, đồng thời thúc đẩy các cái giá các cái hoạt động về giáo dục môi trường và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.
Trong bối cảnh Phong Nha Kẻ Bàng đồng thời là khu dự trữ sinh quyển thế giới và là di sản thế giới, UNESCO cũng khuyến cáo xây dựng lồng ghép kế hoạch quản lý khu dự trữ sinh quyển Vào các cái hoạt động quản lý của di sản thiên nhiên thế giới và chúng tôi cũng có thể hỗ trợ thúc đẩy phát triển du lịch bền vững và các mô hình kinh tế dựa vào cộng đồng, qua đó giúp người dân địa phương được hưởng lợi từ công tác bảo tồn, đồng thời bảo vệ các dãy giá trị tự nhiên và các giá trị nổi bật toàn cầu của địa danh này.
Ở góc độ rộng hơn thì UNESCO có thể hỗ trợ thúc đẩy giáo dục về di sản và môi trường vì sự phát triển bền vững dành cho các thế hệ trẻ, góp phần hình thành một thế hệ công dân có trách nhiệm với môi trường và di sản trong tương lai. Về lâu dài, hiệu quả bảo tồn và phát triển bền vững của Phong Nha Kẻ Bàng sẽ phụ thuộc rất nhiều vào sự tham gia tích cực của tất cả các bên liên quan bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng địa phương các nhà khoa học doanh nghiệp và thanh niên. UNESCO sẵn sàng đồng hành cùng Việt Nam trong nỗ lực chung để địa danh này tiếp tục là hình mẫu về sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên trong các thế hệ sau.
Xin trân trọng cảm ơn Bà.
