ໃນ​ປະຊາ​ຄົມ 54 ຊົນ​ເຜົ່າ ຫວຽດນາມ, ​ K’ho ແມ່ນຊົນ​ເຜົ່າ​ສ່ວນ​ໜ້ອຍ​ທີ່​ດຳລົງ​ຊີວິດ​ມາ​ແຕ່​ດົນ​ນານ​ຢູ່​ທາງ​ທິດ​ໃຕ້ ​​ເຂດໄຕ​ງວຽນ. ຊາວ​ K’ho ກ່ອນ​ນີ້ອາ​ໄສ​ຕົ້ນ​ຕໍຢູ່​ເຂດ​ພູ​ສູງ, ຊີວິດ​ແຍກ​ອອກ​ຈາກ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ອື່ນໆ, ດັ່ງ​ນັ້ນ​ຍັງ​ຄົງ​ຮັກສາ​ຮີດຄອງ​ປະ​ເພນີ​ວັດທະນະທທີ່​ເປັນ​ມູນ​ເຊື້ອ​​ໄວ້​ຫຼາຍ​ຢູ່.

ຜູ້​ສາວ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ນຸ່ງ, ນັບ​ແຕ່​ເວລາ​ຍັງ​ນ້ອຍ​, ​ແມ່ເຖົ້າ, ​ແມ່​ໄດ້​ສອນ​ໃຫ້​ຮູ້​ວິທີ​ປູກ​ຝ້າຍ, ຕຳ່​ຫູກ, ປັກ​ແສ່ວ... ຕາມ​ປະ​ເພນີ​ທີ່​ເປັນ​ມູນ​ເຊື້ອ​ຂອງ​ຊົນ​ເຜົ່ານຸ່ງ, ຖ້າ​ຫາກ​ລູກ​ສາວ​ໃຫຍ່​ແລ້ວ​ແຕ່​ບໍ່​ຮູ້​ຕຳ່​ຫູກ, ຫຍິບ​ເສື້ອ​ແມ່ນ​​ຈະ​ເອົາ​ຜົວ​ຍາກ. ປະຈຸ​ບັນ, ຊາວ​ເຜົ່າ​ນຸ່ງຢູ່​ຫຼາຍ​ແຫ່ງ​ຍັງ​ຄົງ​ຮັກສາ​ປະ​ເພນີ​ດັ່ງກ່າວ​ຢູ່, ​ເພື່ອ​ແນ​ໃສ່​ອະນຸລັກ​ຮັກສາ ​ແລະ ​ເສີມ​ຂະຫຍາຍ​ສີສັນທີ່​ເປັນ​ເອກະລັກ​ສະ​ເພາະ​ຂອງ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ຕົນ.

ຊາວ​ເຜົ່າ ນຸ່ງ​ ດຳລົງ​ຊີວິດ​ຕົ້ນຕໍ​ຢູ່​​ເຂດພູຜາ​ປ່າ​ໄມ້ ​ແລະ ​ໃກ້ຊິດກັບ​ທຳ​ມະ​ຊາດ. ນີ້​ແມ່ນ​ບໍລິ​ເວນ​ອຳນວຍ​ຄວາມ​ສະດວກເພື່ອ​ໃຫ້​ຊາວ​ເຜົ່າ​ນຸ່ງ​ ອະນຸລັກ​ຮັກສາ​ບັນດາ​ຄຸນຄ່າ​ວັດທະນະທຳ​ທີ່​ເປັນ​ເອກະລັກ​ສະ​ເພາະຂອງ​ຕົນ​ໄວ້. ​ໃນ​ນັ້ນ​ມີ​ບັນດາ​ທຳນອງ​ເພງ​ເພື້ນ​ເມືອງ​. ບັນດາ​ທຳນອງ​ເພງ​ພື້ນ​ເມືອງ​ຂອງ​ຊາວ​ເຜົ່າ​ນຸ່ງ​​ເລີ່​ມມີ​ມາ​ຈາກ​ຂະ​ບວນ

ພິທີ​ອວຍພອນ​ວັນ​ເກີດ, ອວຍພອນ​ອາຍຸ​ຍືນຂອງ​ຊາວ​ເຜົ່າ ນຸ່ງ​ແມ່ນ​ການ​ດຳ​ເນີນ​ຊີວິດ​ທາງ​ດ້ານ​ວັດທະນະທຳ​ອັນ​ດີງາມ, ສະ​ແດງ​ຄວາມ​ຮູ້​ບຸນຄຸນ, ຄວາມ​ເຄົາລົບ​ນັບຖື, ຄວາມ​ເອົາ​ໃຈ​ໃສ່​ຂອງ​ລູກ​ຫຼານ​ທີ່​ມີ​ຕໍ່ພໍ່​ເຖົ້າ​ແມ່​ເຖົ້າ, ພໍ່​ແມ່​ຂອງ​ຕົນ.

ຂັບ​ແທນ (ຍັງ​ເອີ້ນ​ວ່າ​ເຫຼົາ​ແທນ) ​ແມ່ນປະ​ເພດ​ດົນຕີ​ແຫ່ງ​ຄວາມ​ເຊື່ອ​ຖື​ທີ່​ມີ​ມາ​ແຕ່​ດົນ​ນານ​ຂອງ​ຊາວ​ເຜົ່າ​ ນຸ່ງ. ພິທີ​ຂັບ​ແທນ​ບໍ່​ພຽງ​ແຕ່​ສະ​ແດງ​ໃຫ້​ເຫັນ​ຊີວິດ​ການ​ເປັນ​ຢູ່​ທາງ​ດ້ານ​ຈິດ​ວີນຍານ​ອັນ​ອຸດົມສົມ​ບຸນ​ເທົ່າ​ນັ້ນ, ຫາກ​ຍັງ​ແມ່ນ​ການ​ດຳ​ເນີນ​ຊີວິດ​ທາງ​ດ້າວ​ວັດທະນະທຳ​ ສິລະ​ປະ​ທີ່​ເປັນ​ເອກະລັກ​ສະ​ເພາະອີກ​ດ້ວຍ.

ກໍ່​ເຊັ່ນ​ດ່ຽວກັບ​ຫຼາຍ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ອ້າຍ​ນ້ອງ​ອື່ນໆ, ບຸນປີໃໝ່ປະຈຳຊາດ, ແມ່ນງານບຸນໃຫຍ່ໃນປີ. ບັນດາວັນບຸນຂອງຊາວເຜົານຸ່ງຕິດພັນກັບບາງຮີດຄອງປະເພນີທີ່​ເປັນ​ເອກະລັກ​ສະ​ເພາະ ​ແລະ ມີ​ສີສັນ​ພິ​ເສດ, ​ໃນ​ນັ້ນ, ຊາວ​ເຜົ່າ​ ນຸ່ງ​ຝ່າ​ນສຼິງ ຫຼາຍ​ລຸ້ນຄົນ, ຢູ່​ລ້າງ​ເຊີນ ຍັງ​ຄົງ​ຮັກສາ “ຄາບ​ເຂົ້າ​ລົບ​ລ້າງ​ຄວາມໂຊກ​ຮ້າຍ​ “ໃນ​ຍາມ​ທ້າຍ​ປີຈົນ​ຮອດ​ປະຈຸ​ບັນ.

ຊາວ​ເຜົ່າ​ນຸ່ງ​ມີ​ສີສັນ​ວັດທະນະທຳ ​ແລະ ຮີດຄອງ​ປະ​ເພນີ​ສະ​ເພາະ, ດັ່ງ​ນັ້ນ​ໃນ​ງານ​​ແຕ່ງດອງ​ຂອງ​ເຂົາ​ເຈົ້າ​ກໍ່​ມີ​ຈຸດ​ທີ່​ເປັນ​ເອກະລັກ​ສະ​ເພາະ. ​ໃນ​ເມື່ອ​ກ່ອນ, ບ່າວ​ສາວ​ຊາວ​ເຜົ່າ​ນຸ່ງ​ເອົາກັນ​ແມ່ນ​ຕາມ​ການຈັດ​ວາງ​ຂອງ​ພໍ່​ແມ່, ​ແຕ່​ມາ​ຮອດ​ປະຈຸ​ບັນ, ​ມີ​ປະ​ເພນີ​ທີ່​ຫຼ້າ​ຫຼັງ​ຫຼາຍ​ຢ່າງ​ໄດ້​ຖືກ​ລົບ​ລ້າງ​​ໄປ​ແລ້ວ, ບ່າວ​ສາວຊາວ​ເຜົ່າ​ນຸ່ງ​ມີ​ຄວາມ​ເສລີ​ໃນ​ການ​ຊອກ​ຮູ້​ເພື່ອສ້າງ​ຄອບຄົວ​ນຳ​ກັນ.

ຊາວ​ເຜົ່າ​ນຸ່ງ​​ເຄີຍ​ດຳ​ລົງ​ຊີ​ວິດ​ຢູ່​ເຂດ​ພູ​ສູງ, ຊີ​ວິດ​ການ​ເປັນ​ຢູ່​ຕິດ​ພັນ​ກັບ​ທຳ​ມະ​ຊາດ ແລະ ມີ​ປະ​ເພນີ​ປູກຝັງ​ກຸ້ມ​ຕົນ​ເອງ​. ໃນ​ເມື່ອ​ກ່ອນ​ຊາວ​ເຜົ່າ​ນຸ່ງ​​​ເຄີຍເກັບ​ຜັກ​, ໝາກ​ໄມ້​ໃນປ່າ, ລ່າ​ສັດ, ປູກ​ຝັງ, ລ້ຽງ​ສັດ​​ເອງເພື່ອ​ປຸງ​ແຕ່ງ​ອາ​ຫານ.

ປະ​ເພ​ນີ​ບູ​ຊາ​ ເຈົ້າ​ແມ່​ທໍ​ລະ​ນີຂອງ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ນຸ່ງ ແມ່ນການດຳ​ເນີນ​ຊີ​ວິດ​, ຄວາມເຊື່ອ​ຖືຂອງ​​ຊົນ​ເຜົ່ານຸ່ງ.​ ເຈົ້າ​ແມ່​ທໍ​ລະ​ນີ ແມ່ນ​ເທ​ວະ​ດາ​ຜູ້​ທີ່​​ປົກ​ປັກ​ຮັກ​ສາ​​ດິນ​ດອນ​ຕ່ອນ​ຫຍ້າ​ທີ່​ປະ​ຊາ​ຊົນ​ໃນ​ບ້ານ​ດຳ​ລົງ​ຊີ​ວິດ..

​ແຂກ​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຫຼາຍ​ຄົນ​ເມື່ອ​ມາ​ຢ້ຽມຢາມ ລ້າງ​ເຊ​ີນ, ຕອນ​ດິນ​ເໜືອສຸດ​ຂອງ​ຫວຽດນາມ, ລ້ວນ​ແຕ່​ມີ​ຄວາມ​ປະ​ທັບ​ໃຈ​ທີ່​ສຸດ​ຕໍ່​ບັນດາ​ໝູ່​ບ້ານ​ຂອງ​ຊາວ​ເຜົ່າ​ນຸ່ງ​ທີ່​ຕັ້ງ​ຢູ່​ເນີນ​ພູ, ​ແຄມ​ຮ່ອມ​ພູງຽບສະຫງົບ​ ​ແລະ ຫ້ວຍ​ນຳ້​ທີ່ງາມ​ດັ່ງ​ໃນ​ຝັນ.