ໂດຍ​ແມ່ນ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ທີ່​ອາ​ໄສ​ຢູ່​ເຂດ​ພູ​ສູງ ​ໄຕ​ບັກ (ທາງ​ທິດຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ສ່ຽງ​ເໜືອ) ມາ​ເປັນ​ເວລາ​ນັບ​ຮ້ອຍ​ປີ, ​ແລະດຳລົງ​ຊີວິດ​ດ້ວຍ​ການຜະລິດ​ກະສິກຳ​ເປັນ​ຕົ້ນຕໍ. ຍ້ອນ​ເຫດ​ນັ້ນ, ຊາວ​ເຜົ່າ ຮ່າ​ຍີ່ຈຶ່ງ​ຮູ້​ກໍ່ສ້າງ​ກິດຈະກຳ​ຊົນລະປະທານມາ​ແຕ່​ດົນ​ແລ້ວ ​ແລະ ມີ​ຄວາມຊຳນານ​ໃນ​ການ​ປູກ​ເຂົ້ານາ​ຂັ້ນ​​ໄດ. ພ້ອມ​ກັບ​ການ​ຜະລິດ​ກະສິກຳ, ບັນດາ​ຂະ​ແໜງ​ອາຊີບ​ຫັດຖະກຳ​ທີ່​ເປັນ​ມູນ​ເຊື້ອ​ຂອງ​ຊາວ​ເຜົ່າ ຮ່າ​ຍີ່​ຍັງ​ຄົງ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ອະນຸລັກ​ຮັກສາ, ​ແລະ ​ເສີມ​ຂະຫຍາຍ​ຢູ່.

ໂດຍ​ແມ່ນ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ທີ່​ດຳ​ລົງ​ຊີວິດ​ໃນ​ເຂດ​ພູ​ສູງ, ​ເພື່ອ​ຮັບ​ມື​ກັບ​ເງື່ອນ​ໄຂ​ດິນ​ຟ້າ​ອາກາດ​ທີ່​ຮ້າຍ​ແຮງ, ຊາວ​ຮ່າ​ຍີ່​​ໄດ້ປຸກ​ສ້າງ​ເຮືອນຝາ​​​ດິນ. ຜ່ານ​ການ​ເວລາ, ​ເຮືອນຝາ​ດິນ​ຍັງ​ຄົງ​ຮັກສາ​ສະຖາປັດຕະຍະກຳ​ທີ່​ເປັນ​ເອກະລັກ​ສະ​ເພາະ​ຂອງ​ຊົນ​ເຜົ່າ ຮ່າ​ຍີ່​​ໄວ້ຢູ່.

ໃນ​ຊີວິດ​ປະຈຳ​ວັນ, ຊາວ ຮ່າ​ຍີ່​ ຖື​ນຳ້ ​ແລະ ​ໄຟ​ເປັນ​ສຳ​ຄັນ. ຕາມ​ທັດສະນະ​ນັບ​ແຕ່​ດົນ​ນານ​ມາ​ແລ້ວ, ຖ້າ​ຫາກ​ນຳ້​ແມ່ນ​ແຫຼ່ງດຳ​ເນີນ​ຊີວິດ, ​ໄຟ​ຈະ​ແມ່ນ​ກຳລັງ​​ແຮງ​ເພື່ອຮັກສາ​ຊີວິດການ​ເປັນ​ຢູ່. ຍ້ອນ​ເຫດ​ນັ້ນ, ​ໃນ​ເຮືອນ​ຂອງ​ຊາວ ຮ່າ​ຍີ່. ​ເຕົາ​ໄຟຈຶ່ງ​ມີ​ທີ່​ຕັ້ງ​ສຳຄັນ ​ແລະ ປະຈຸ​ບັນຊາ​ວ ຮ່າ​ຍີ່​ຍັງ​ຄົງ​ຮັກສາ​ປະ​ເພນີ​ບູຊາ​ເທວະ​ດາ​ເຕົາ​ໄຟ.

​ໃນ​ຊີວິດ​ທາງ​ດ້ານ​ຈິດ​ໃຈ, ຊາວ ຮ່າ​ຍີ່​ຖື​ວ່າ, ທຸກ​ສິ່ງ​ທຸກ​ຢ່າງ​ລ້ວນ​ແຕ່​ມີວີນຍານ​ຄອບ​ງຳ. ຕາມ​ທັດສະນະ​ຂອງ​ຊາວ​ເຜົ່າ ຮ່າ​ຍີ່, ບັນດາ​ເທວະ​ດາ​ຄື: ​ເທວະ​ດາ​ເຈົ້າ​ປ່າ, ​ເຈົ້າ​ເຂົາ, ​ເຈົ້າ​ນຳ້​

ປະຈຸ​ບັນ, ຊົນ​ເຜົ່າ ຮ່າ​ຍີ່​ມີ​ພົນລະ​ເມືອງ​ປະມານ 21.700 ຄົນ, ​ເຊິ່ງອາ​ໄສ​ຕົ້ນຕໍ​ຢູ່​ບັນດາ​ແຂວງ ລາຍ​ເຈົາ, ອຽນ​ບ໋າ​ຍ, ລາວ​ກາຍ ​ແລະ​ບາງ​ແຂວງ​ຢູ່​ລຽບ​ຕາມ​ຊາຍ​ແດນ ຫວຽດນາມ - ຈີນ, ຫວຽດນາມ - ລາວ. ປະຈຸ​ບັນ, ຊາວ ຮ່າ​ຍີ່​ໄດ້​ດຳລົງ​ຊີວິດ​ຢູ່​ຄົງ​ທີ່

ຊາວ​ເຜົ່າ ຂະ​ແມ​ເຄີຍ​ຈັດ​ງານ​ດອງ​ແຕ່​ເດືອນ 1 – 3 ​ໄລ່​ຕາມ​ຈັນທະ​ປະຕິທິນ, ​ເມື່ອ​ສຳ​ເລັດລະດູ​ການ​ເກັບ​ກ່ຽວ​ແລ້ວ. ກໍ່​ເຊັ່ນ​ດຽວ​ກັນກັບ​ຫຼາຍ​ຄອບຄົວ​ໃນ​ປະຊາ​ຄົມ​ຊາວ​ເຜົ່າ ຂະ​ແມ

ໂຣບຳ ຍັງເອີ້ນວ່າ “ໂຣມໂຣບຳ“ ແມ່ນລະຄອນຟ້ອນ ບູຮານໃນລາຊະວົງ​ຂອງ​ຊາວ​ເຜົ່າຂະ​ແມ. ​ໃນ​ບັນດາ​ຮູບ​ແບບ​ສິລະ​ປະ​ສະ​ແດງ​ບົນ​ເວ​ທີ​ຂອງ​ຊາວ​ເຜົ່າຂະ​ແມ, ​ໂຣບຳໄດ້​ຮັບ​ຖື​ວ່າ​ແມ່ນ​ສິລະ​ປະ​ລະດັບສູງ​, ດ້ວຍ​ບັນດາ​ຄຸນຄ່າ​ພິ​ເສດທີ່​ມີ​ຢູ່​ແລ້ວ.

ຊາວ​ເຜົ່າ​ ຂະ​ແມ​ມີ​ມໍລະດົກ​ວັດທະນະທຳ​ທີ່​ເປັນ​ເອກະລັກ​ສະ​ເພາະ​ນັ້ນ​ແມ່ນ​ວາດ​ຟ້ອນ, ​ເຊິ່ງມີ​ມາ ​ແລະ ພັດທະນາ​ໃນ​ວິວັດ​ແຫ່ງ​ການ​ພັດທະນາ​ຂອງ​ຊາດ. ສິລະ​ປະ​ຟ້ອນ​ຂອງ​ຊາວ​ເຜົ່າ​ ຂະ​ແມ​ແມ່ນ​ລວບ​ລວມ​ເອົາ​ທັງ​ຄວາມ​ສາມາດ, ພູມ​ປັນຍາ, ບັນດາ​ສີສັນ, ຄຸນ​ຄ່າດ້ານ​ວັດທະນະທຳ, ສັງຄົມ ​ແລະ ຄວາມ​ງາມຂອງ​ປະຊາ​ຄົມ​ອີກ​ດ້ວຍ.

ໃນ​ປະຊາ​ຄົມ​ບັນ​ດາ​ເຜົ່າ​ຫວຽດນາມ, ຊຸດ​ອາພອນ​ທີ່​ເປັນ​ມູນ​ເຊື້ອ​ຂອງ​ຊາວ​ເຜົ່າ ຂະ​ແມ​ສະ​ແດງ​ໃຫ້​ເຫັນ​ວັດທະນະທຳ​ທີ່​ເປັນ​ເອກະລັກ​ສະ​ເພາະ, ມັນ​ບໍ່​ພຽງ​ແຕ່​ມີ​ຄວາມ​ງາມ​ພິ​ເສດສະ​ເພາະ​ເທົ່າ​ນັ້ນ, ຫາກ​ຍັງ​ເໝາະ​ສົມ​ກັບ​ການ​ອອກ​ແຮງ​ງານ, ການ​ດຳລົງ​ຊີວິດ​ປະຈຳ​ວັນ​ຂອງ​​ເຂົາ​ເຈົ້າອີກ​ດ້ວຍ.

ພ້ອມ​ກັບ​ການ​ບຸກ​ເບີກ​ທີ່​ດິນ, ຕັ້ງ​ພູມລຳ​ເນົາ​ຄົງ​ທີ່ຢູ່​ເຂດ​ທົ່ງພຽງ​ແມ່​ນ້ຳຂອງ​ແລ້ວ, ຊາວ​ເຜົ່າ ຂະ​ແມ​ຍັງ​ສືບ​ທອດ​ພື້ນຖານວັດທະນະທຳ ອັງ​ກໍ, ພື້ນຖານ​ອະລິຍະ​ທຳ​ເຂົ້ານາ​ທາມ ພ້ອມ​ກັບປະ​ເພນີ​ຕ່າງໆ​ຂອງ​ຊາວ​ເຜົ່າ​ຮວາ, ຈຳ ອີກ​ດ້ວຍ.