Chính quyền Mỹ hôm 24/08 công bố một loạt các biện pháp trừng phạt kinh tế mới nhằm vào Iran, tuyên bố sẽ đánh gục Iran bằng cách bóp nghẹt kinh tế. Đây là diễn biến leo thang mới nhất của xung đột Mỹ-Iran, có nguy cơ gây ra những hệ lụy kinh tế nghiêm trọng cho không chỉ Iran mà còn với khu vực Trung Đông và thế giới.
Các biện pháp trừng phạt kinh tế mới nhằm vào Iran được Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công bố 5 ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố phát động cuộc chiến kinh tế lớn chưa từng thấy nhằm đánh gục sự kháng cự của Iran.
Mặt trận mới
Theo các nội dung được Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công bố trong buổi họp báo hôm qua (24/08), giờ địa phương, Mỹ mở rộng phạm vi đe dọa áp dụng trừng phạt thứ cấp đối với các tổ chức và quốc gia tiếp tục giao dịch với Iran, tập trung vào 5 lĩnh vực gồm: tài sản kỹ thuật số, công nghệ, vàng, hàng không và vận tải biển. Mỹ đồng thời áp trừng phạt mới đối với 60 cá nhân, công ty và tàu bị nghi giúp Iran có nguồn thu từ dầu mỏ, mua sắm vũ khí và tiến hành các hoạt động trên mạng. Các biện pháp này nhằm vào nhiều thực thể trên thế giới, trong đó có ở Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Hong Kong, Trung Quốc, Singapore và châu Âu. Ông Scott Bessent cho biết các biện pháp mới nằm trong chiến dịch mà chính quyền Tổng thống Donald Trump gọi là “D-Day kinh tế”, nhằm cô lập Iran về tài chính và cắt đứt những nguồn lực giúp Tehran duy trì nền kinh tế trong bối cảnh xung đột kéo dài gần 6 tháng.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ cũng phát đi cảnh báo tới các quốc gia có quan hệ kinh tế với Iran: "Mỗi quốc gia đều có một mốc thời gian cụ thể để chấm dứt các hoạt động mà chúng tôi đã xác định. Nếu họ không hành động, chúng tôi sẽ đơn phương thực hiện các biện pháp thông qua thẩm quyền của Bộ Tài chính. Tôi xin nói rõ: bất kỳ thực thể nào tiếp tay cho hoạt động rửa tiền thay mặt cho Iran sẽ bị loại khỏi hệ thống giao dịch bằng đồng đô la Mỹ (USD). Đồng hồ đếm ngược đã bắt đầu chạy."
Phán ứng trước cuộc chiến kinh tế toàn diện mới từ Washington, chính quyền Iran nhiều ngày qua khẳng định nước này đã chuẩn bị mọi kịch bản ứng phó. Bộ trưởng Bộ Kinh tế và Tài chính Iran, ông Ali Madanizadeh tuyên bố: "Họ đã dốc toàn lực trong suốt thời gian qua. Họ đã cố gắng thử thách lòng quyết tâm của người dân cũng như các quan chức Iran, và lần nào họ cũng thất bại. Có vẻ như giờ đây họ lại quyết định thử thêm một lần thất bại nữa. Chúng tôi đã lường trước những ngày này từ lâu và nắm rõ các kế hoạch của họ. Chính phủ Iran đã có kế hoạch trong 2 năm và hoàn toàn sẵn sàng, cũng như đã chuẩn bị kỹ lưỡng, để ứng phó với những diễn biến này."
Song song với việc ứng phó, các quan chức Iran cũng khẳng định các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ sẽ không làm thay đổi quyết tâm của Iran trong việc bảo vệ độc lập, chủ quyền và lợi ích quốc gia, đồng thời cảnh báo sẽ tấn công trả đũa vào các lợi ích kinh tế của Mỹ và các quốc gia đồng minh. Tổng thống Iran, ông Masoud Perezshkian hôm 22/08 cho biết nước này đang trong một cuộc chiến toàn diện không chỉ về kinh tế mà còn về quân sự và an ninh. Thông điệp này cho thấy Iran sẵn sàng đáp trả bằng mọi biện pháp, kể cả tấn công quân sự, nhằm vào Mỹ và các nước có tham gia vào cuộc chiến kinh tế toàn diện mà Mỹ phát động nhằm vào Iran.
Phản ứng nào từ bên thứ ba?
Một trong những câu hỏi lớn đặt ra trong việc Mỹ chuyển trọng tâm từ biện pháp quân sự sang biện pháp kinh tế với Iran là phản ứng của các quốc gia có liên quan, khi các lệnh trừng phạt thứ cấp của Mỹ sẽ tác động nhiều đến các ngân hàng, công ty của các nước thứ ba có quan hệ thương mại-đầu tư với Iran. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết những quốc gia không tham gia các lệnh trừng phạt của Mỹ sẽ "cùng chịu sự cô lập với Iran". Tuy nhiên, Bộ trưởng Tài chính Mỹ không nêu cụ thể đó là những quốc gia nào cũng như thời điểm các biện pháp trừng phạt được áp dụng mà chỉ khẳng định Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có nhiều cuộc điện đàm với lãnh đạo nhiều quốc gia để đảm bảo rằng các nước này chấm dứt quan hệ kinh tế với Iran.
Scott Bessent nói: “Chúng tôi nhận thấy cách tốt nhất để tương tác với các quốc gia là thông qua ngoại giao thầm lặng, và chúng tôi đang làm việc với từng nước để nêu rõ những kỳ vọng của mình. Chúng tôi biết họ là ai, và chính họ cũng biết rõ điều đó. Vì vậy, khi các biện pháp trừng phạt mạnh tay của Bộ Tài chính Mỹ giáng xuống, họ sẽ không thể đổ lỗi cho ai khác ngoài chính bản thân mình."
Theo giới quan sát, bên cạnh sự chống đỡ dẻo dai của Iran, thành-bại của các lệnh trừng phạt kinh tế mới của Mỹ phụ thuộc rất nhiều vào một số ít các quốc gia, đặc biệt là Trung Quốc, cường quốc kinh tế số 2 thế giới và có quan hệ kinh tế mật thiết với Iran khi được cho là mua đến 80% lượng dầu mỏ xuất khẩu của nước này. Hôm 21/08, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc, Lin Jian (Lâm Kiếm) tuyên bố: "Trung Quốc phản đối các biện pháp trừng phạt đơn phương bất hợp pháp, thiếu cơ sở trong luật pháp quốc tế và không có sự ủy quyền của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Chúng tôi kêu gọi các bên hành động có trách nhiệm và kiên trì giải quyết vấn đề thông qua các biện pháp chính trị và ngoại giao".
Andrew Miller, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm vì sự Tiến bộ của Mỹ (Center for American Progress), nhận định việc Mỹ công bố các biện pháp trừng phạt kinh tế mới nhắm vào Iran và các quốc gia giao thương với nước này đã khẳng định một thực tế rõ ràng, đó là xung đột này không hề giúp Mỹ tiến gần hơn tới mục tiêu xóa bỏ chương trình hạt nhân hay làm suy yếu chính quyền Iran, và dù các biện pháp trừng phạt kinh tế có thể mang lại hiệu quả, nhưng rất khó có khả năng chúng sẽ dẫn đến một giải pháp nhanh chóng và có lợi cho Mỹ.
