Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, hôm 24/09, gặp Thượng đỉnh tại Washington D.C, tiếp tục tái khẳng định việc duy trì sự ổn định chiến lược trong quan hệ song phương, đồng thời thúc đẩy đồng thuận và đối thoại trong một số vấn đề then chốt về thương mại và công nghệ.
Cuộc gặp Thượng đỉnh Mỹ-Trung hôm 24/09 tại Washington D.C đánh dấu lần gặp nhau trực tiếp thứ hai giữa nguyên thủ Mỹ-Trung trong vòng chưa đầy nửa năm, sau Thượng đỉnh hồi tháng 5 tại Bắc Kinh. Đây cũng là chuyến thăm đầu tiên của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đến Mỹ sau 11 năm.
Ổn định chiến lược
Cuộc gặp giữa lãnh đạo của 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới thu hút sự chú ý ngay từ những trình tự lễ tân trước khi cuộc gặp bắt đầu, khi hôm 23/09 đích thân Tổng thống Mỹ Donald Trump ra tận chân cầu thang máy bay để đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại căn cứ không quân Andrews (bang Maryland). Đây là động thái lễ tân hiếm thấy trong lịch sử các đời Tổng thống Mỹ. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sau đó tiếp tục được chào đón bằng những màn trình diễn không quân hoành tráng và bữa quốc yến đặc biệt tại Nhà Trắng. Theo giới quan sát, sự đón tiếp trọng thị của chủ nhà Mỹ với lãnh đạo Trung Quốc một phần đến từ nguyên tắc “có đi, có lại” trong ngoại giao khi Trung Quốc cũng đã có những lễ tiếp đón hết sức trọng thị với Tổng thống Donald Trump trước đây, nhưng mặt khác cũng phản ánh mức độ coi trọng đặc biệt của Nhà Trắng đối với tầm quan trọng của cuộc gặp Thượng đỉnh lần này trong việc quản lý mối quan hệ hết sức phức tạp và cực kỳ nhiều ảnh hưởng giữa Mỹ và Trung Quốc.
Trong cuộc hội đàm chiều 24/09 (giờ địa phương tại Mỹ), cả Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đều nhấn mạnh đến sự ổn định chiến lược. Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định Mỹ và Trung Quốc đều là hai dân tộc vĩ đại và hai mục tiêu chiến lược của hai quốc gia là “chấn hưng dân tộc Trung Hoa” và “làm nước Mỹ vĩ đại trở lại” không hề đối lập nhau mà hoàn toàn có thể bổ trợ cho nhau, do đó, Mỹ-Trung cần hướng đến chung sống hoà bình và thiết lập mọi cơ chế cần thiết để tránh “bẫy Thucydides”, thuật ngữ địa chính trị mà ông từng nhắc đến trong cuộc gặp hồi tháng 5 tại Bắc Kinh. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump ca ngợi Chủ tịch Tập Cận Bình là “người bạn lớn” của ông và Mỹ-Trung có nhiều tiềm năng hợp tác hơn là đối đầu. "Nếu chúng ta tập trung vào những lợi ích chung, tôi tin chắc rằng chúng ta có thể đạt được nhiều thành tựu to lớn. Việc theo đuổi những lợi ích chung đó đã gắn kết người dân hai nước bất chấp những đại dương bao la, những khoảng cách địa lý xa xôi và nhiều sự khác biệt, thậm chí còn đưa chúng ta trở thành đồng minh trong Thế chiến II”.
Hai nhà lãnh đạo Mỹ-Trung đã thảo luận về những vấn đề cấp bách liên quan đến an ninh, công nghệ và siêu trí tuệ (SI) - thuật ngữ mà Tổng thống Mỹ dùng để chỉ trí tuệ nhân tạo (AI). Tổng thống Trump khẳng định những quyết định mà hai bên đưa ra trong các lĩnh vực này ngày hôm nay có thể thúc đẩy hòa bình và thịnh vượng trong nhiều thập kỷ tới. Về phần mình, Chủ tịch Tập Cận Bình cũng đề cập ngắn gọn đến AI, lưu ý rằng cả hai nước đều là “những quốc gia dẫn đầu” trong lĩnh vực này. Vì thế, hai bên đều có năng lực và trách nhiệm phát triển và quản lý AI vì những mục đích tốt đẹp, đồng thời bảo đảm rằng sự phát triển của AI luôn nằm dưới sự kiểm soát của con người và phục vụ phúc lợi của người dân.
Tín hiệu tích cực
Ưu tiên ổn định quan hệ còn được Mỹ-Trung thể hiện qua một số thoả thuận quan trọng trước đó, dù không mang tính đột phá. Đáng chú ý trong số này là việc hai bên đã gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại vào hôm 23/09. Cụ thể, theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, Mỹ và Trung Quốc gia hạn thêm 2 tháng với Thỏa thuận Busan, thỏa thuận hạ nhiệt căng thẳng hai bên đã đạt được năm ngoái tại Busan (Hàn Quốc), qua đó kéo dài thỏa thuận từ ngày 10/11/2026 (ngày dự kiến hết hiệu lực) đến ngày 10/01/2027. Dù việc gia hạn 2 tháng này ngắn hơn so với đa số kỳ vọng trước đó của giới quan sát là 6 tháng nhưng các chuyên gia cho rằng động thái này vẫn có ý nghĩa tích cực. Bà Ruby Osman, cố vấn cấp cao về địa chính trị chuyên về Trung Quốc tại Viện Tony Blair về Thay đổi Toàn cầu, nhận định: “Tôi không cho rằng đây là một thỏa thuận đình chiến sẽ giải quyết được mọi vấn đề trong mối quan hệ này, nhưng tôi tin rằng việc cả hai bên đều mong muốn một sự đình chiến nào đó, dù chưa hoàn hảo, cho thấy họ nhận thức rõ mức độ thiệt hại mà mỗi bên có thể gây ra cho nhau. Chúng ta đã thực sự thấy điều này ở thời điểm căng thẳng nhất của cuộc chiến thuế quan năm ngoái, và tôi nghĩ rằng ít nhất là trong ngắn hạn, không bên nào thực sự muốn khơi lại cuộc chiến đó”.
Về vấn đề AI, hai bên cũng đã tiến rất gần đến việc xây dựng “Đối thoại AI Mỹ - Trung”, qua đó thiết lập cơ chế thông báo giữa hai nước về những sự cố tiềm tàng liên quan đến AI, đặc biệt là các tình huống có thể đe dọa an ninh quốc gia. Theo chuyên gia Da Wei, Giám đốc Trung tâm An ninh và Chiến lược Quốc tế thuộc Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc), các đối thoại Mỹ-Trung về AI diễn ra trong bối cảnh đang có nhiều ý kiến kêu gọi giảm tốc AI, do đó, về mặt lý thuyết, đây không phải là ý tưởng tồi, nhưng vấn đề là làm sao để xác minh rằng phía bên kia thực sự đã giảm tốc, bởi nếu không có cơ chế xác minh đáng tin cậy, đây rất có thể trở thành “cái bẫy”, nhất là khi hai bên chưa thực sự tin tưởng nhau.
Về tổng thể, Thượng đỉnh Mỹ-Trung lần này không có đột phá, điều mà giới quan sát cũng đã nhận định từ trước, nhưng việc hai bên vẫn ưu tiên ổn định quan hệ và tìm cách đạt các thoả thuận là tín hiệu tích cực cho quan hệ Mỹ-Trung nói riêng và cục diện địa chính trị, kinh tế thế giới nói chung. Dự kiến, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có thể gặp lại nhau vào tháng 11, khi Trung Quốc đăng cai Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC), và sau đó một lần nữa vào tháng 12, khi Hội nghị thượng đỉnh Nhóm 20 nền kinh tế hàng đầu thế giới (G20) được tổ chức tại Miami (Mỹ).
