Liên minh châu Âu (EU) đang chính thức khép lại kỷ nguyên mở cửa vô điều kiện để bước vào một lộ trình tự cường mới đầy cứng rắn. Bằng việc thực thi Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp, Brussels phát đi thông điệp đanh thép: Châu Âu không phải là một siêu thị, mà phải là một công xưởng của thế giới.
Sự thay đổi bước ngoặt này được đưa ra trong bối cảnh nền kinh tế lục địa già đang chứng kiến tình trạng 200.000 việc làm đã bị xóa sổ chỉ trong 2 năm qua. Thậm chí, các dự báo còn cho thấy kịch bản xấu hơn, với 600.000 lao động ngành ô tô có nguy cơ mất việc trong thập kỷ này khi hàng hóa giá rẻ tràn ngập thị trường. Để đảo ngược tình thế, châu Âu đặt mục tiêu đến năm 2035, tỷ trọng công nghiệp phải chiếm 20% GDP của toàn Liên minh. Dù không công khai theo đuổi chính sách bảo hộ truyền thống, nhưng EU đang chuyển dịch mạnh sang mô hình kết hợp giữa mở cửa thị trường và tăng cường tự chủ chiến lược trong các ngành then chốt.
Nền tảng của chiến lược này là việc sử dụng nguồn lực tài chính công một cách có tính toán hơn, ưu tiên những sản phẩm được tạo ra từ chính bàn tay và khối óc của người lao động trong khối. Phó Chủ tịch Điều hành Ủy ban châu Âu Stéphane Séjourné nhấn mạnh:
"Tinh thần “Made in Europe” (Sản xuất tại châu Âu) chính thức đánh dấu sự trở lại mạnh mẽ trong luật pháp của Liên minh. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về cách thức vận hành, mà là một bước chuyển về học thuyết. Chúng ta buộc phải củng cố các lĩnh vực chiến lược ngay tại châu Âu; bởi lẽ, nếu thiếu đi một nền tảng công nghiệp vững mạnh, chúng ta sẽ không thể duy trì mô hình xã hội châu Âu, không thể hiện thực hóa các mục tiêu về khí hậu và càng không có quyền tự chủ chiến lược."
Với tinh thần “Made in Europe”, các ngành công nghiệp thâm dụng năng lượng như: thép, xi măng, hay các ngành công nghệ cao như xe điện sẽ là những đối tượng được bảo vệ hàng đầu. Lần đầu tiên, những con số cụ thể về tỷ lệ nội địa hóa được đưa ra làm tiêu chuẩn thép. Một chiếc xe điện muốn được coi là "hàng nội khối" phải đạt tỷ lệ linh kiện châu Âu lên tới 70%. Đặc biệt, đối với các công nghệ xanh cốt lõi như pin hay điện gió, EU đặt mục tiêu năng lực sản xuất nội khối phải đáp ứng ít nhất 40% nhu cầu hằng năm của toàn khối vào năm 2030. Châu Âu đang xây dựng một "vòng lặp" kinh tế khép kín, nơi các chính sách hỗ trợ phát thải thấp phải đi đôi với việc đảm bảo đầu ra cho sản phẩm, tạo động lực cho doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ xanh.
Bên cạnh đó, châu Âu cũng đang siết chặt các điều kiện đối với dòng vốn đầu tư nước ngoài để ngăn chặn tình trạng biến lục địa này thành một "bãi lắp ráp". Brussels bày tỏ lo ngại về những nhà máy mọc lên trên đất châu Âu nhưng lại vận hành bằng hàng ngàn công nhân nước ngoài tràn sang, tạo ra rất ít giá trị cho địa phương. Vì vậy, một cơ chế bộ lọc mới được thiết lập, buộc các dự án lớn trên 100 triệu Euro phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về chuyển giao công nghệ và nhân lực bản địa.
Ông Stéphane Séjourné nêu rõ:
"Các khoản đầu tư từ nước ngoài sẽ phải đáp ứng ít nhất 4 trên 6 tiêu chí về chuyển giao công nghệ, nhân lực bản địa và tỷ lệ nội địa hóa. Đây là cơ chế cho phép chúng ta không chỉ củng cố năng lực sản xuất, mà còn đảm bảo tạo ra giá trị gia tăng thực chất ngay trên lãnh thổ châu Âu. Trong số các tiêu chí, chuyển giao công nghệ và yêu cầu ít nhất 50% nhân sự làm việc tại Liên minh châu Âu là những điều kiện mang tính bắt buộc. Bên cạnh đó, tỷ lệ góp vốn của phía nước ngoài sẽ bị giới hạn ở mức 49%. Đây là quy định về thiết lập liên doanh, nhằm đảm bảo các doanh nghiệp châu Âu luôn giữ quyền chi phối và nắm cổ phần đa số trong các liên kết này. Cuối cùng, 30% linh kiện cấu thành sản phẩm cuối cùng cũng phải có nguồn gốc từ chuỗi giá trị nội khối châu Âu. Châu Âu phải là một căn cứ công nghiệp hoàn chỉnh chứ không đơn thuần là một nền tảng lắp ráp thuê."Để khắc phục thực trạng châu Âu đang quá lệ thuộc vào các nguồn cung duy nhất cho những công nghệ tương lai, EU còn đặt ra mục tiêu tự chủ về nguyên liệu đầu vào, với quyết tâm không để quá 65% nhu cầu hằng năm của mỗi loại nguyên liệu chiến lược phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất. Thay vì cạnh tranh thuần túy bằng giá thấp, các tiêu chí về tính bền vững và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng sẽ là thước đo mới cho mọi nhà cung cấp muốn tiếp cận thị trường này.
Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Brussels cũng cam kết một cuộc cách mạng về thủ tục hành chính, nhằm tạo sự thông thoáng tối đa cho các dự án nội khối. Phó Chủ tịch Điều hành Ủy ban châu Âu Stéphane Séjourné khẳng định:
"Trong một thế giới đầy rẫy những biến động như hiện nay, lợi ích của chúng ta nằm ở việc thiết lập một nền tảng pháp quy ổn định. Điều này đặc biệt quan trọng để chúng ta có thể sớm ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành, nhằm làm rõ vị thế của các đối tác tin cậy; đồng thời bắt tay ngay vào việc triển khai các dự án đầu tư tương xứng với tầm vóc sản xuất của châu Âu mà chúng ta đang kỳ vọng trong đạo luật này.Có thể thấy, cách tiếp cận thực tế và quyết đoán hơn trong thương mại đang giúp Liên minh châu Âu định hình lại vị thế của mình trên bản đồ kinh tế toàn cầu. Bằng việc gắn kết chặt chẽ giữa tham vọng xanh và sức mạnh sản xuất nội tại, lục địa già đang nỗ lực chuyển mình từ một thị trường tiêu thụ đơn thuần thành một cực công nghiệp tự cường, đủ sức làm chủ vận mệnh phát triển trong một kỷ nguyên đầy biến động.
