Thách thức với thương mại toàn cầu khi xung đột Trung Đông kéo dài

Cuộc xung đột tại Trung Đông không chỉ gây ra gián đoạn năng lượng lớn nhất trong lịch sử mà còn tác động đến nhiều lĩnh vực khác. Giới chuyên gia nhận định nếu xung đột không sớm chấm dứt, thương mại toàn cầu sẽ chịu nhiều thiệt hại.

Hôm 19/03, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) công bố Báo cáo triển vọng thương mại toàn cầu, cảnh báo cuộc xung đột ở Trung Đông có thể gây áp lực nặng nề lên thương mại toàn cầu, vốn vừa chỉ hồi phục sau nhiều cú sốc về đại dịch và địa chính trị trong những năm qua.

Báo cáo triển vọng thương mại toàn cầu hàng năm của WTO được công bố gần 3 tuần sau khi xung đột bùng phát và đẩy giá năng lượng tăng vọt, làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng kinh tế lớn sắp xảy ra. Kể từ khi bùng phát xung đột, các nhà kinh tế của WTO đã nỗ lực điều chỉnh lại dự báo kinh tế hằng năm. Trong bối cảnh không có gì chắc chắn về tác động của xung đột cũng như thời gian kéo dài xung đột, WTO đưa ra 2 kịch bản khả thi về cách thương mại toàn cầu sẽ phát triển trong năm nay.

Trong kịch bản đầu tiên, không tính đến những biến động giá năng lượng, tăng trưởng khối lượng thương mại hàng hóa toàn cầu dự kiến sẽ chậm lại trong năm nay ở mức 1,9%, giảm so với mức 4,6% của năm 2025. Kịch bản này giả định tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu giảm nhẹ từ 2,9% năm 2025 xuống 2,8% trong năm 2026 và năm 2027. Theo WTO, kịch bản này sẽ chứng kiến thương mại hàng hóa "bình thường hóa" trong năm nay bất chấp xung đột, sau khi đã tăng trưởng mạnh hơn dự kiến vào năm 2025, đặc biệt là nhờ sự bùng nổ các sản phẩm liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI). Với kịch bản xấu hơn, chuyên gia kinh tế trưởng, đồng thời là Giám đốc bộ phận nghiên cứu kinh tế và số liệu của WTO, ông Robert Staiger cho biết:

“Tác động của xung đột tại Trung Đông là ẩn số lớn trong dự báo nền của chúng tôi. Nếu giá năng lượng cao duy trì đến hết năm, chúng tôi dự báo tăng trưởng GDP thế giới sẽ giảm từ mức 2,8% trước đó xuống mức 2,5%, trước khi hồi phục trong năm 2027. Và chúng tôi cũng dự đoán điều này sẽ làm giảm 0,5 điểm phần trăm trong tăng trưởng thương mại hàng hóa năm nay, xuống mức 1,4%”.

Tuy vậy, các nhà kinh tế WTO lưu ý rằng cũng có khả năng tăng trưởng thương mại hàng hóa mạnh hơn dự kiến nếu xung đột tại Trung Đông không kéo dài và nếu thương mại liên quan đến AI vẫn mạnh mẽ. Trong trường hợp đó, tăng trưởng thương mại hàng hóa có thể đạt 2,4% trong năm nay và 2,7% vào năm 2027. Trong khi đó, thương mại dịch vụ nhiều khả năng sẽ tăng trưởng với tốc độ chậm hơn, ở mức 4,1% trong năm nay.

Theo một số chuyên gia kinh tế khác, một điều cần lưu ý là các tác động của xung đột Trung Đông còn lan qua nhiều kênh khác, ngoài thương mại. Bà Frida Youssef, Trưởng bộ phận vận tải của Cơ quan Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), nhận định:

“Xung đột Trung Đông đang tác động đến vận tải, đến năng lượng, đến thực phẩm, đến giá cả và mức độ sẵn sàng cung cấp của tất cả những lĩnh vực này. Do đó, tất cả những yếu tố sẽ tác động đến tài chính công của các quốc gia cũng như đến chi phí sinh hoạt của các hộ gia đình”.

Trước các thách thức về kinh tế-thương mại do xung đột Trung Đông gây ra hiện nay, Tổng Giám đốc WTO, bà Ngozi Okonjo-Iweala cho rằng các thành viên WTO có thể giúp giảm thiểu tác động và giảm bớt gánh nặng kinh tế cho người dân trên toàn thế giới bằng cách duy trì các chính sách thương mại dễ dự đoán và tăng cường khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng. Đây cũng là một trong những ưu tiên được WTO và các nước thành viên thảo luận tại Hội nghị Bộ trưởng WTO - cơ quan ra quyết định cao nhất của tổ chức này, khai mạc hôm 26/03 tại thủ đô Yaounde của Cameroun.

Tuy nhiên, để các thảo luận biến thành chính sách cụ thể, bản thân WTO cũng phải vượt qua các thách thức từ chính tổ chức này, trong đó có việc cải tổ sâu rộng để đủ sức ứng phó với các thách thức của thời đại mới. Bà Ngozi Okonjo-Iweala thừa nhận:

“Có 3 điều rõ ràng. Thứ nhất, trật tự thế giới và hệ thống đa phương mà chúng ta từng biết đã thay đổi không thể cứu vãn. Thứ hai, chúng ta sẽ không lấy lại được trật tự này và thứ ba, chúng ta cần phải hướng đến tương lai. Điều đó có nghĩa là chúng ta cần phải tìm ra điều gì đã hoạt động tốt trong trật tự cũ để có thể duy trì và phát huy trên cơ sở đó, đồng thời tìm ra những gì chưa tốt để sửa chữa. Ngoài ra, chúng ta cũng cần phải xác định được những khoảng cách trong trật tự mới mà chúng ta đang hình thành để thu hẹp chúng”.

Trong bối cảnh đó xung đột Trung Đông đang khiến nhiều chủ đề khác lu mờ, giới chuyên gia kinh tế cũng cảnh báo về việc các quốc gia không được phép quên lãng mà cần chuẩn bị cho việc căng thẳng thương mại liên quan đến vấn đề thuế quan của Mỹ trở lại trong vài tháng tới, khi xung đột Trung Đông hạ nhiệt. Trên thực tế, chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang chuẩn bị nhiều chính sách khác để tiếp tục duy trì các mức thuế quan đã đưa ra và các chính sách này có thể lại khiến dòng chảy thương mại toàn cầu “dậy sóng”./.