Đối với mỗi người Việt xa xứ, Phở không chỉ là một món ăn, mà là sợi dây ký ức thiêng liêng nối liền họ với quê hương Việt Nam. Niềm tự hào ấy được nhân lên cuối năm nay, hồ sơ trình UNESCO vinh danh Phở là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại sẽ được hoàn thiện. Và ngay vào cuối tháng 6 này, một hành trình đặc biệt mang tên “Roadshow Culture Europe 2026” sẽ lên đường sang Châu Âu.
Lần đầu tiên, một đoàn nghệ nhân ẩm thực Việt Nam mang theo hương vị Phở truyền thống và tinh hoa ẩm thực ba miền để viết tiếp câu chuyện di sản, kết nối tình cảm của kiều bào và chinh phục bạn bè quốc tế. Để hiểu rõ hơn về sứ mệnh đặc biệt này, phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam trò chuyện với nghệ nhân Lê Thị Thiết - Phó Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam, Trưởng đoàn nghệ nhân tham gia hành trình.
Nghe âm thanh tại đây:
PV: Thưa nghệ nhân Lê Thị Thiết, bà có thể chia sẻ về ý nghĩa của hành trình quảng diễn văn hóa Phở tại Châu Âu sắp tới, và cảm xúc của những nghệ nhân mang trọng trách kể câu chuyện Phở” nơi xứ người?
Bà Lê Thị Thiết: Ý nghĩa của sự kiện, quy mô của sự kiện Roadshow culture Europe 2026, là lan tỏa văn hóa ẩm thực Việt theo cách đậm nét nhất ở châu Âu trong đó Phở là điểm nhấn. Tại sự kiện Ngày Việt Nam tại Slovakia, chúng tôi sẽ lấy Phở là một đại sứ văn hóa để giới thiệu với bạn bè. Cùng với đó, là hành trình của ẩm thực ba miền Bắc Trung Nam, qua đây chúng tôi muốn một lần nữa để định vị những món ăn di sản của Việt Nam. Đây lần đầu tiên một đoàn nghệ nhân ẩm thực của Việt Nam được tham gia một hành trình quảng bá văn hóa ý nghĩa như này.
Chúng tôi rất xúc động khi được giới thiệu những món ăn có thể coi là quốc hồn quốc túy của dân tộc Việt Nam. Không chỉ ở nước ngoài đâu mà ngay ở trong nước thôi, chỉ đi từ vùng nọ sang vùng kia thôi cũng tự hào lắm. Bởi những món ăn đó luôn chạm miền ký ức quê hương, huống chi chúng tôi được mang món ăn Việt bay qua bầu trời đến với bạn bè quốc tế, đến những người con xa xứ. Chúng tôi xác định sẽ đồng hành cùng với bà con, làm thế thế nào để kể những câu chuyện chạm được vào cảm xúc, để hình ảnh Phở làm đậm nét hơn bản sắc văn hóa con người Việt Nam. Với tôi, sứ mệnh này khá nặng nề nhưng chúng tôi tin rằng, với tâm huyết, đam mê và mục tiêu rõ ràng, chúng tôi có thể hoàn toàn tự tin kể câu chuyện về Việt Nam cho bạn bè quốc tế.
PV: Xin bà cho biết những chương trình điểm nhấn trong mà hành trình Roadshow culture Europe sẽ đi qua, thưa bà?
Bà Lê Thị Thiết: Đoàn gồm 6 nghệ nhân và 2 chuyên gia đầu bếp sẽ đi qua 7 trạm của 6 quốc gia, nhưng mà chúng tôi sẽ dừng mà chủ yếu nhất tại 3 trại. Hành trình bắt đầu từ ngày 26 - 6 cho đến 17 -7. Chặng dừng chân đầu tiên là Ba Lan, nơi có rất nhiều đồng hương là người nấu phở, yêu Phở và đến quê hương của phở như Nam Định (cũ) rồi cũng có rất nhiều những người gốc Hà Nội. Tất cả họ đều mong muốn làm thế nào để lan tỏa Phở ở Ba Lan đậm nét nhất. Và, đây cũng là hành trang để chúng ta tự tin, tự hào về phở Việt. Chúng tôi đến với Ba Lan cùng chia sẻ đam mê về nghề, về công thức,về sự nhận diện chuẩn vị của Phở. Cộng đồng người Việt ở Praha (CH Séc) hiện nay nghề về ẩm thực rất phong phú. Tôi nghĩ rằng, nơi đây chính là nguồn để Việt Nam xuất khẩu được văn hóa ẩm thực, là cơ hội để xuất khẩu nhiều hơn về hàng hóa nông, thủy, sản...
Chính vì thế, đoàn nghệ nhân chúng tôi sẽ quảng diễn các món ăn vùng miền Bắc- Trung- Nam một cách chuẩn vị. Chuẩn vị như tôi nói không hẳn là theo không theo đúng truyền thống mà đó là sự chuẩn vị theo xu thế hội nhập. Trạm thứ 3, đoàn chúng tôi sẽ đến với lễ hội đa sắc màu ở Slovakia. Ngày Việt nam là ngày hội để chúng ta bày tỏ niềm tự hào của dân tộc mình, ở đây lượng người tương tác rất lớn. Chúng tôi cũng rất vinh dự được chính quyền sở tại mời đến.
Ngoài Phở ra, chúng tôi sẽ nấu các món ăn 3 miền Bắc Trung Nam đặc sắc. Đó là những món được đi vào di sản quốc gia, qua đó kể những câu chuyện về ẩm thực rất đặc sắc và độc đáo của Việt Nam. Ví dụ, đó là câu chuyên về sự phong phú đa dạng của gia vị, linh hồn làm nên những món ăn cân bằng âm dương, món ăn dinh dưỡng và hợp theo mùa. Điều thú vị đó là những gia vị rất đặc trưng của các làng nghề truyền thống hàng trăm năm của Việt Nam như nghề làm muối, làm mắm. Nước mắm và mắm tôm của Việt Nam hiện cũng đã xuất khẩu sang nhiều nước. Còn tại những điểm trạm khác, ngoài Phở thì chúng tôi sẽ tiếp tục mang những đặc sản vùng miền khác. Chúng tôi mang theo trong hành trình này chính là văn hóa ẩm thực Việt Nam, chia sẻ, giao lưu với đồng nghiệp nơi sở tại. Đó chính là những điểm nhấn trong tour hành trình năm nay.
PV: Là một người con của quê hương Phở Nam Định, bà có suy nghĩ gì khi Hà Nội đang hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO, đưa Phở trở thành sức mạnh của công nghiệp văn hóa?
Bà Lê Thị Thiết: Hành trình Phở Roadshow Culture Europe cũng là góp phần để khẳng định và dành thêm bộ hồ sơ để Việt Nam chúng ta đưa hành trình Phở được UNESCO khẳng định là di sản văn hóa phi vật thể đại diện cho nhân loại. Từ lâu rồi, mọi người đều biết đến Phở. Khi nói đến Việt Nam và nhắc đến Phở. Tuy nhiên, chúng ta chưa xây dựng được cho Phở một thương hiệu quốc gia chuẩn quốc tế. Phở có bề dày lịch sử phát triển, có được những yếu tố vững chắc mà quy định của UNESCO đang đưa ra. Đó là phải sự công nhận rộng rãi và di sản đó phải có làng nghê, có vùng nguyên liệu, di sản phải sống, phải sự tồn tại truyền từ đời nọ sang đời kia.
Phở hiện diện ở khắp mọi nơi trong đời sống hàng ngày, từ các gia đình đến các sự kiện. Rất nhiều lễ hội Việt ở quốc tế đều có sự hiện diện của Phở và Phở luôn đại diện của chiều dài lịch sử văn hóa Việt một cách rõ nét. Phở ngày càng được cộng đồng thế giới công nhận và yêu mến. Và việc của chúng ta là hoàn thiện và thêm vào những gì như hành trình Roadshow này để khẳng định Phở có đầy đủ hồ sơ, có đầy đủ niềm tin để đưa Phở làm đại diện nhân loại, là di sản của UNESCO.
PV: Vâng, thưa nghệ nhân Lê Thị Thiết, không chỉ là một di sản được tôn vinh, Hiệp hội Ẩm thực Việt Nam kỳ vọng thế nào về câu chuyện xuất khẩu sản phẩm Phở ra thị trường thế giới?
Bà Lê Thị Thiết: Thực ra thì tất cả các nước họ đều có quốc hồn quốc túy, và đều ẩm thực quốc gia để họ xuất khẩu của các nước. Xuất khẩu có rất nhiều cách nhưng chúng ta đang làm câu chuyện là xuất khẩu văn hóa. Chúng ta xuất khẩu sản phẩm không phải là sản phẩm chỉ là tươi- đó là xuất khẩu nghề, để món ăn của chúng ta được gìn giữ trên thị trường quốc tế một cách bền vững hơn. Hiện nay, chúng tôi cùng với các nhóm nghệ nhân cũng đã làm nên được nước cốt Phở nguyên bản sắc truyền thống đưa ra thị trường. Tôi tin rằng, những việc mà chúng tôi đang làm, trong những năm tới, món Phở của chúng ta có thể vững bước tự tin định vị được thương hiệu quốc tế.
Khi thương hiệu được công nhận, chúng ta có thể thương mại hóa được những gì liên quan quan đến Phở như gia vị, bánh phở, muối, mắm hay xuất khẩu nghề. Như bạn biết là ở thị trường như Anh, Hà Lan cũng đã mua bản quyền về Phở để kinh doanh. Chúng tôi đã nhận thấy tiềm năng kinh tế của Phở và đang cố gắng cùng với các nhà đầu tư, các nhà nghiên cứu và các đơn vị liên quan để có những công nghệ hiện đại rợ giúp làng nghề làm về Phở này và làm thế nào để xuất khẩu được nguyên bản một cái gọi là xuất khẩu văn hóa Phở ra thế giới.
PV: Là trưởng đoàn nghệ nhân ẩm thực, kỳ vọng lớn nhất của bà trong chuyến đi này là gì?
Bà Lê Thị Thiết: Bạn bè quốc tế đã biết đến và thưởng thức Phở nhưng họ chưa được nghe kể nhiều những câu chuyện, về văn hóa con người Việt Nam. Họ chưa trực tiếp nhìn thấy được công sức của một người đầu bếp khi nấu, chế biến cầu kỳ một món ăn ngon, như thế nào trước khi đưa lên bàn tiệc…
Qua hành trình ý nghĩa này, chúng tôi hi vọng mang những gì tinh hoa nhất, kể những câu chuyện về văn hóa và mang sự kỳ công, tâm huyết của người đầu bếp, người nghệ nhân để làm nên món ăn của Việt Nam và hi vọng những điều ấy sẽ chạm được vào cảm xúc của bạn bè quốc tế. Khi mà giá trị ẩm thực được tôn vinh thì đương nhiên giá trị về kinh tế của món ăn của Việt Nam trên thị trường quốc tế sẽ được nâng cao hơn.
PV: Xin cảm ơn bà Lê Thị Thiết về cuộc trò chuyện ý nghĩa này.
