Giữa đỉnh Co Mạ yên bình, quanh năm mây phủ, tiếng máy may lạch cạch hòa cùng điệu khèn Mông dìu dặt tạo nên một nhịp sống riêng biệt. Tại bản Pha Khuông (xã Co Mạ, tỉnh Sơn La), chị Vì Thị Ía miệt mài bên từng thớ vải, nếp thắt lưng, gieo sắc màu thổ cẩm đi khắp muôn nơi.
Nghe âm thanh bài viết tại đây:
Như bao người phụ nữ Mông Trắng khác, chị Ía lớn lên cùng tiếng gậy đập đay và từng mũi kim thêu do bà và mẹ truyền dạy. Nhờ vậy, chị dễ dàng làm quen với kỹ thuật may đo trang phục truyền thống. Dù phải trải qua nhiều công đoạn cầu kỳ — từ tỉ mẩn cắt, may thủ công từng hoa văn tốn rất nhiều thời gian, công sức — chị vẫn kiên trì bám nghề. Ban đầu, chị chỉ định khâu vá cho người thân. Nhưng rồi thấy bà con trong vùng cũng có nhu cầu mặc những bộ váy áo lộng lẫy nhất, chị quyết định may nhiều hơn để phục vụ dân bản.
Nhớ lại những ngày đầu, chị Ía trải lòng: "Lúc đầu cũng gặp khó khăn, do bà con chưa có kinh tế khá giả nên cũng chưa mua nhiều. Sau này khi người dân có kinh tế khá hơn thì bà con cũng mua nhiều hơn. Khi đó mình cũng tự tin để tiếp tục may đến như hiện nay".
Bộ trang phục của phụ nữ Mông Trắng là cả một công trình nghệ thuật cầu kỳ gồm áo, quần, dây lưng, yếm và khăn đội đầu. Chiếc áo truyền thống thường xẻ cổ rộng, xối cài một nút duy nhất ngang bụng nên chị em thường mặc thêm áo lót trắng bên trong. Mảng yếm sau vai được thêu hoa văn rực rỡ; phần ống tay áo được ghép khéo léo từ 25 mảnh vải xanh bọc trên nền đen, xếp lớp tựa như những thửa ruộng bậc thang mùa nước đổ. Kết hợp cùng dải thắt lưng thêu hoa văn nối tiếp, mỗi trang phục đều mang nét độc bản khó lẫn.
Để hoàn thiện trọn vẹn một bộ trang phục Mông Trắng, hai thợ may lành nghề phải miệt mài gần bốn ngày đêm. Hiểu được xu hướng thời đại, chị Ía không dừng lại ở lối may cũ. Chị tự tìm tòi, phối hợp chất liệu công nghiệp để sáng tạo các mẫu mã tươi trẻ, nhiều màu sắc, vừa giữ nét cổ truyền vừa hợp thị hiếu thanh thiếu niên.
Không chỉ phục vụ đơn đặt hàng tại bản, vợ chồng chị còn vượt đèo mang sản phẩm đến các phiên chợ vùng cao ở Tuần Giáo, Tủa Chùa (Điện Biên). Nhờ nhạy bén tận dụng Zalo, Facebook và TikTok, tiếng lành đồn xa, trang phục Mông Trắng Co Mạ đã theo chân shipper đến tận Lai Châu, Thanh Hóa, Đắk Nông, Đắk Lắk...
Là khách hàng thân thiết từ xã Phình Hồ (tỉnh Lai Châu), chị Sùng Thị Chía chia sẻ: "Tôi rất thích những bộ trang phục do chị Ía may, vì trang phục của chị Ía may có phong cách rất riêng khác với những bộ trang phục được may trên này. Không chỉ bản thân tôi mà nhiều người ở đây nhìn thấy họ cũng rất thích nên ngoài mua cho bản thân, tôi còn nhập thêm về để lại cho bà con ở đây”.
Vừa làm, vừa học hỏi nâng cao tay nghề, bình quân mỗi năm chị Ía xuất bán ra thị trường từ 120 - 160 bộ trang phục với giá 1,2 - 1,6 triệu đồng/bộ (48 - 64 USD/bộ). Trừ chi phí, chị lãi hơn 130 triệu đồng (hơn 5.000 USD). Nguồn thu nhập đều đặn ấy vừa giúp gia đình ổn định cuộc sống, vừa là vốn tái đầu tư để chị nuôi dưỡng đam mê.
Nghề truyền thống không giữ cho riêng mình, chị Ía còn dành thời gian dạy lại kỹ thuật cắt, thêu cho chị em và thanh thiếu niên trong bản với mong muốn giữ gìn bản sắc cho mai sau. Đánh giá về mô hình này, ông Thào A Của, Phó Chủ tịch UBND xã Co Mạ, nhận định: "Việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mông đã được lưu giữ, tuyên truyền. Nhiều hộ gia đình đã mạnh dạn đầu tư may thêu trang phục dân tộc Mông. Tiêu biểu là gia đình chị Vì Thị Ía ở xã Co Mạ, tự mua máy móc may thêu trang phục dân tộc Mông Trắng theo truyền thống với mục đích là nhằm lưu giữ lại những nét đẹp truyền thống của dân tộc Mông Trắng. Ngoài lưu giữ, lưu truyền cũng giúp cho gia đình có thêm thu nhập và tạo công ăn việc làm cho thành viên khác".
Bên tiếng nhạc Mông rộn rã, người phụ nữ dân tộc Mông Trắng tự tin chia sẻ về chặng đường phía trước. Chị dự định mở rộng xưởng may, đầu tư thêm trang thiết bị để nâng cao năng suất, tạo thêm việc làm cho phụ nữ địa phương và tiếp tục truyền lửa tình yêu thổ cẩm cho thế hệ mai sau.
