Thời gian vừa qua, trong những nỗ lực phát triển ngành truyện tranh Việt Nam, từ những nhà xuất bản, những đơn vị sản xuất (như NXB Kim Đồng, Comicola…), các hội nhóm nghề nghiệp hay độc giả yêu truyện tranh, đã có nhiều hoạt động cho thấy những cơ hội, thách thức và chiến lược phát triển ngành truyện tranh (manga/comic) tại Việt Nam, với sự chia sẻ kinh nghiệm từ các chuyên gia quốc tế và những nhà sáng tác trẻ.
Từng có thời gian dài học tập và làm việc trong ngành truyện tranh Nhật Bản, họa sĩ Trần Minh Đức (bút danh TWIST), chỉ ra những khác biệt giữa hai môi trường đào tạo – sản xuất truyện tranh Việt Nam và Nhật Bản. Thị trường truyện tranh Nhật Bản có những đặc điểm riêng biệt như: sự chuyên nghiệp cao trong lĩnh vực xuất bản và sáng tác; vai trò quan trọng của biên tập viên trong việc hỗ trợ họa sĩ; quá trình đào tạo bài bản và kỹ lưỡng cho các tác giả; sự cân bằng giữa sáng tạo cá nhân và nhu cầu thị trường.
Theo họa sĩ Trần Minh Đức, một tác phẩm truyện tranh hay khác với một tác phẩm truyện tranh có thể kinh doanh: "Mình cảm nhận được áp lực trong việc kinh doanh truyện tranh, kinh doanh sản phẩm, kinh doanh những sản phẩm sáng tạo thì khó khăn như thế nào. Và cần hiểu chúng ta không chỉ đơn thuần làm sáng tác để thỏa mãn niềm vui của chúng ta mà sáng tác còn phải chạm đến độc giả."
Với những người sáng tạo truyện tranh, cân bằng giữa đam mê và thương mại không bao giờ là việc dễ dàng. Một câu hỏi quan trọng được đặt ra là làm thế nào để cân bằng giữa việc sáng tác theo sở thích cá nhân và đáp ứng nhu cầu thị trường và bán được sản phẩm. Các chiến lược phát triển sản phẩm truyện tranh Việt Nam được đưa ra, từ bắt đầu với truyện ngắn để thử nghiệm ý tưởng, để nếu thành công, có thể phát triển thành truyện dài kỳ, nhằm giảm rủi ro tài chính và tinh thần, cũng như từ từ xây dựng độc giả trung thành.
Bày tỏ hy vọng Việt Nam có tiềm năng xây dựng ngành công nghiệp truyện tranh có khả năng vươn ra thế giới, họa sĩ/tác giả manga người Nhật Bản Soe (Okuyama) đã mang tới góc nhìn từ môi trường xuất bản truyện tranh chuyên nghiệp của Nhật Bản: "Việc làm được những sản phẩm manga có thể bán được ở trên thị trường: thứ nhất là không quá phức tạp vì đối tượng đọc manga không chỉ là những bạn nhỏ mà có thể nhiều lứa tuổi khác nhau từ trẻ em đến người già; hai là những nội dung được truyền tải cũng cần phải dễ đọc, dễ tiếp cận; tiếp theo là khả năng lan tỏa của tác phẩm manga đấy."
Theo họa sĩ Soe, một tác phẩm truyện tranh manga thành công cần có những yêu cầu cốt lõi cả về nội dung và hình thức. Trong đó, hình vẽ đơn giản và dễ đọc, dễ tiếp cận với nhiều độc giả; phù hợp với các lứa tuổi khác nhau; tránh quá nhiều chi tiết làm khó khăn cho việc đọc. Đặc biệt, về phần nội dung, hấp dẫn nhất khi tập trung vào nhân vật thay vì cấu trúc phức tạp, tạo sự liên kết cảm xúc với độc giả và nghệ thuật kể chuyện một cách dễ hiểu mà vẫn lôi cuốn.
Nếu như ở Nhật Bản có hệ thống biên tập viên chuyên nghiệp, quá trình đào tạo người sáng tạo truyện tranh bài bản và lâu dài (khoảng 3 năm tối thiểu) và có sự hỗ trợ từ các nhà xuất bản lớn; thì tại Việt Nam hiện nay thực tế người làm nghề vẫn thiếu hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện, cũng như ít có biên tập viên chuyên nghiệp, vì vậy, các họa sĩ phải tự học và tìm đường..
Tuy nhiên theo ông Nguyễn Khánh Dương, người sáng lập Học viện đào tạo truyện tranh Comicola Academy, thời điểm hiện tại là thuận lợi nhất cho các tác giả trẻ, bởi internet và mạng xã hội tạo cơ hội tiếp cận độc giả trực tiếp, có thể chia sẻ tác phẩm và nhận phản hồi từ cộng đồng cũng như giảm sự phụ thuộc vào các nhà xuất bản truyền thống. Với sự phát triển, kết nối mạnh mẽ của mạng xã hội, thì tại Việt Nam nhu cầu xây dựng cộng đồng sáng tác truyện tranh cũng mạnh mẽ hơn.
Theo các họa sĩ, cơ hội hiện tại ở Việt Nam có thể thấy là độc giả thực sự có nhu cầu với sản phẩm truyện tranh chất lượng cao, nhiều nhà xuất bản ủng hộ sự phát triển của các nghệ sĩ truyện tranh, tạo các cuộc thi sáng tác để khuyến khích tài năng trẻ, cũng như có nhiều sự hỗ trợ từ cộng đồng và các tổ chức liên quan.
Ngành truyện tranh Việt Nam đang ở giai đoạn phát triển với nhiều cơ hội mới. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không phải là thiếu tài năng mà là thiếu hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện. Sự kết nối giữa đào tạo bài bản, cộng đồng sáng tác, và các cơ hội thực chiến sẽ là chìa khóa để mở ra tương lai tươi sáng cho ngành công nghiệp này. Các tác giả trẻ cần kết hợp đam mê với tính chuyên nghiệp, lắng nghe phản hồi từ độc giả, và kiên trì theo đuổi con đường sáng tác của mình.
