Nằm khiêm tốn trên phố nhỏ ở thủ đô Hà Nội, ngôi nhà 5D phố Hàm Long không thu hút quá nhiều sự chú ý của những người đến với Hà Nội. Nhưng những câu chuyện về nơi này lại có sức cuốn hút đặc biệt. Ngôi nhà là địa chỉ đỏ thiêng liêng, nơi chứng kiến sự ra đời của Chi bộ Cộng sản đầu tiên ở Việt Nam.
Nghe âm thanh tại đây:
Ngôi nhà 5D Hàm Long là 1 trong số 4 nhà 5A, 5B, 5C, 5D, dãy nhà gạch một tầng của một gia đình tư sản cho thuê. Được xây dựng theo kiến trúc Pháp cổ với tường vàng, mái ngói đỏ và những ô cửa sổ đón ánh sáng tự nhiên, ngôi nhà 5D có một gian để ở, khoảng sân nhỏ, bếp đơn sơ. Cuối năm 1928, Kỳ bộ Bắc Kỳ của Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí hội đã thuê nhà 5D và giao cho ông Trần Văn Cung cùng vợ là Nguyễn Thị Liên đến ở, ngụy trang làm một gia đình viên chức nghèo để làm cơ sở hoạt động bí mật của Kỳ bộ Bắc kỳ.
Chị Nguyễn Thị Thu Hiền, thuyết minh viên tại di tích 5D Hàm Long, cho biết: 4 ngôi nhà đều do một gia đình tư sản xây dựng để cho thuê nhưng ngôi nhà 5D có một lợi thế hơn. Ngoài phía bên phải giáp với ngôi nhà 5C thì phía bên trái giáp với ngõ hẻm xưa kia rất ít người qua lại và đặc biệt nếu trong trường hợp có biến thì các đồng chí theo ngõ hẻm đó thông với cửa sau, thoát ra bên ngoài một cách nhanh nhất.
Vào một đêm cuối tháng 3/1929 những thanh niên tiên tiến trong ban lãnh đạo Kỳ bộ Bắc Kỳ và Tỉnh bộ Hà Nội của Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí hội đã bí mật họp tại số nhà 5D phố Hàm Long, Hà Nội để thành lập Chi bộ Cộng sản đầu tiên của Việt Nam. Đây là một thắng lợi quan trọng, có ý nghĩa lịch sử to lớn, cũng là nơi ghi dấu thời điểm khởi đầu của cuộc vận động thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào ngày 3/2/1930.
Không gian bên trong ngôi nhà giản dị, mộc mạc, phản ánh rõ đời sống của những người trí thức và chiến sĩ cách mạng. Đồ đạc, tài sản giá trị nhất chỉ có bộ tràng kỷ và một chiếc hòm hai đáy dùng để cất giấu tài liệu. Trên nắp hòm đặt chiếc đèn dầu con, ban đêm ông Trần Văn Cung thường dùng mặt hòm làm bàn để làm việc. Bộ tràng kỷ trong căn phòng nhỏ là nơi tiếp khách, cũng là nơi diễn ra cuộc họp xoay quanh vấn đề tổ chức Đảng Cộng sản ở Việt Nam.
Ngày 25/11/1959, nhà số 5D Hàm Long được khôi phục thành nhà lưu niệm, trưng bày các tài liệu, kỷ vật gắn liền với sự ra đời và hoạt động của Chi bộ Cộng sản đầu tiên ở Việt Nam.
Bà Nguyễn Thị Hồng Hà, cháu nội nhà cách mạng Nguyễn Phong Sắc là 1 trong 8 người tham gia thành lập Chi bộ Cộng sản đầu tiên của Việt Nam, chia sẻ: "Di tích 5D Hàm Long là nơi gắn bó với cụ tôi từ thuở bắt đầu tham gia hoạt động cách mạng. Từ một người yêu nước, tham gia cách mạng rồi trở thành Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Những năm gần đây, tôi đều cố gắng đưa các con, các cháu tới đây để các cháu, các con hiểu về lịch sử của đất nước, của Đảng Cộng sản Việt Nam và tự hào về ông mình, cụ mình."
Hiện nay, di tích nhà 5D Hàm Long, gồm: phòng lưu niệm, phòng trưng bày, phòng khánh tiết, phòng làm việc và khu phụ với diện tích trên 500m2. Ban Quản lý Di tích và Danh thắng Hà Nội tiếp tục thực hiện tu bổ di tích trên cơ sở giữ nguyên hiện trạng. Đồng thời, uu tiên ứng dụng công nghệ số 3D, thực tế ảo, quét mã QR, sa bàn số, công nghệ AR/VR... giúp người dân và du khách có trải nghiệm sống động, ấn tượng, nhằm tăng tính tương tác.
Bà Ngô Thị Minh Tâm, Phó trưởng phòng Quản lý di tích, Ban quản lý di tích danh thắng Hà Nội, cho biết: Di tích 5D Hàm Long đã được đầu tư, tu bổ tôn tạo, giải phóng mặt bằng, đền bù nhà 5A và di rời hộ dân ra khỏi di tích. Hiện nay di tích có tổng số 4 số nhà. Trong công tác chuyển đổi số, hiện nay chúng tôi đã áp dụng công nghệ, làm các màn hình trình chiếu để giới thiệu, tuyên truyền cho khách tham quan, đặc biệt là thế hệ trẻ đến có thể trải nghiệm những tính năng mới và các hoạt động tại di tích 5D Hàm Long.
Trong nhiều năm qua, nhà số 5D Hàm Long trở thành nơi lưu giữ lịch sử của thủ đô, là địa chỉ đỏ của đông đảo, người dân và du khách trong và ngoài nước mỗi dịp đến Hà Nội.
Em Nguyễn Khánh Linh (lớp 7A3, Trường THCS Quang Trung), chia sẻ: Khi học lịch sử ở trường, chỉ đọc sách giáo khoa và các tài liệu tham khảo nên chúng em không hình dung ra hết được các sự kiện, diễn biến. Được cô thuyết minh viên giới thiệu từng hiện vật, hình ảnh một cách sinh động, chúng em càng hiểu rõ hơn về di tích này, về quá trình thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam và thấy môn lịch sử dễ hiểu, thú vị hơn rất nhiều.
Gần 100 năm trôi qua, nhưng ngôi nhà 5D Hàm Long, Hà Nội không chỉ vẹn nguyên là di tích lịch sử đặc biệt, nơi ra đời của Chi bộ đảng Cộng sản đầu tiên của Việt Nam, mà đang được ngành chức năng thành phố tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, trưng bày và đẩy mạnh liên kết với các đơn vị lữ hành để khai thác hiệu quả giá trị di tích trong phát triển du lịch, góp phần cho phát triển công nghiệp văn hoá của Thủ đô.
