Lễ hội mừng lúa mới của đồng bào dân tộc Xơ Đăng

(VOV5) - Hàng năm, tại các buôn làng của đồng bào dân tộc Xơ Đăng diễn ra rất nhiều các hoạt động văn hóa như lễ hội, lế tế trời đất… trong đó nổi bật nhất là Lễ mừng lúa mới. Với nhiều hoạt động cộng đồng đặc sắc, Lễ hội là dịp để bà con tạ ơn trời đất, cầu cho một vụ mùa bội thu, lúa ngô đầy kho, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Nghe âm thanh bài viết tại đây:

Lễ mừng lúa mới (Mừng cơm mới) là lễ hội quan trọng và lớn nhất trong năm của đồng bào Xơ Đăng ở Tây Nguyên. Lễ mừng năm mới thường được tổ chức trong vài ba ngày liền, với nhiều lễ thức linh thiêng để cúng khấn thần linh và các hoạt động múa hát làm cho không khí của ngày hội mang nhiều ý nghĩa văn hóa tâm linh.

Lễ hội mừng lúa mới của đồng bào dân tộc Xơ Đăng - ảnh 1 Hàng năm, khi những cánh đồng lúa vào mùa chín rộ, đồng bào Xê Đăng (nhánh Xơ Teng), huyện Đăk Tô, tỉnh Kon Tum lại nhộn nhịp bước vào mùa thu hoạch và mở hội mừng lúa mới. (ảnh: Thế Dương/Đảng cộng sản Việt Nam)

Trước đây, Lễ mừng lúa mới của người Xơ Đăng chỉ diễn ra trong phạm vi gia đình những ngày nay đã trở thành lễ hội chung của cả cộng đồng. Để chuẩn bị cho Lễ hội, trước đó cả tuần lễ, già làng sẽ tập trung các gia đình tại Nhà Rông để thông báo thời gian tổ chức và phân công công việc cho các các thành viên trong buôn làng. Thường thì phụ nữ sẽ lo các công việc nội trợ chuẩn bị gạo, gùi nước, hái rau, dọn dẹp nhà cửa, đàn ông thì đi rừng săn bắt các loại thú rừng, đốn củi, sửa sáng lại Nhà Rông.

Lễ hội mừng lúa mới của đồng bào dân tộc Xơ Đăng - ảnh 2 Theo phong tục, lễ Mừng lúa mới được chia làm hai phần: Phần thứ nhất mừng tại nhà (Ka pa neo); Phần thứ hai là mừng lúa mới tại cộng đồng (On đrô tơ triêng). (ảnh: Thế Dương/Đảng cộng sản Việt Nam)

Trong lễ hội, Già làng là người đứng ra điều hành mọi sinh hoạt chung và đại diện cho buôn tế lễ cảm ơn thần linh cho mọi gia đình có một mùa lúa bội thu. Bà Lương Thanh Sơn, Nhà nghiên cứu dân tộc Tây Nguyên, cho biết: "Lễ cơm mới diễn ra thường sau mùa thu hoạch vào đầu năm mới của năm Dương lịch. Sau một mùa vụ dù được vụ hay mất mùa thì đồng bào cũng tổ chức Lễ mừng lúa mới nhằm tạ ơn Thần linh đã ban cho họ mùa màng bội thu. Nếu không bội thu thì trong lời cúng của Già làng sẽ xin thần linh trong mùa lúa mới sẽ ban cho mùa màng bội thu."

Lễ hội mừng lúa mới của đồng bào dân tộc Xơ Đăng - ảnh 3 Để tiến hành nghi lễ theo cách thức truyền thống, đồng bào trang trọng chuẩn bị các vật phẩm cần thiết cho buổi lễ, tiếp đó chủ hộ chọn những thửa ruộng lúa chín đều, bông đẹp làm lễ xin thần Lúa (Noa Sai) cho rước lúa về làng…(ảnh: Thế Dương/Đảng cộng sản Việt Nam) 

Lễ mừng lúa mới vẫn luôn là lễ hội chung của cả cộng đồng, là dịp để các gia đình chuẩn bị những ché rượu cần ngon nhất, nướng cơm lam, nướng thịt góp với cộng đồng buôn làng để tổ chức nghi lễ. Đúng ngày giờ chính lễ, các gia đình sẽ mang lễ vật ra Nhà rông để cùng già làng làm lễ cúng và mời Thần linh về ăn cơm mới. Lễ vật để cúng cho Thần linh bao giờ cũng có thịt heo, cơm nấu từ gạo của vụ mùa vừa kết thúc. Bà Lương Thanh Sơn cho biết: Đầu heo để cũng Trời đất phải chọn từ con heo ngon nhất và mâm lễ vật không thể thiếu thịt chuột đồng: "Trong lễ cúng, đặc trưng nhất là phải có con chuột. Trong lễ thì ai cũng phải ăn thịt chuột để con chuột không còn để đi phá hoại mùa màng… Điều này dường như cũng là quan niệm của đồng bào Xơ Đăng cầu mong cho sang năm mùa màng bội thu, không bị thất thoát từ những loài vật phá hoại."

Trong lễ cúng diễn ra tại Nhà Rông, Già làng báo cáo với trời đất, thần linh về việc sản xuất nông nghiệp của bà con trong buôn làng cùng những đồ lễ mà bà con làm ra như cơm, thịt gà, thịt heo… Đồng thời cầu xin trời đất và thần linh giúp cho vụ mùa sau được mưa thuận gió hòa, cây trồng không bị dịch bệnh hay bị thú rừng phá hoại để mọi người có cuộc sống ấm no.

Lễ hội mừng lúa mới của đồng bào dân tộc Xơ Đăng - ảnh 4Khi mang lúa về đến nhà, các gia đình lấy lúa rang cho khô và giã, lấy gạo nấu một nồi cơm lớn. Thức ăn của mỗi gia đình để làm lễ cơm mới gồm: thịt rừng, cá suối, cơm lam, đầu heo, rượu ghè… (ảnh: Thế Dương/Đảng cộng sản Việt Nam) 

Sau lễ cúng, toàn bộ người dân tụ hội tại Nhà Rông để cùng nhau ăn bát cơm gạo mới, cùng uống những ché rượu cần ngon nhất. Cùng lúc đó, dàn chinh goong (cồng chiêng), đàn klông pút bắt đầu nổi lên vang động núi rừng để đón chào một vụ mùa bội thu mới. Già làng A Khao, xã Đak Ang, huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum, cho biết: Trong những ngày lễ hội, mọi người đều tập trung tại nhà Rông để đánh cồng chiêng, cùng múa hát. Với đồng bào Xơ Đăng, Lễ hội mừng lúa mới cũng là dịp để các gia đình làm lễ trưởng thành cho các chàng trai, cô gái và đây cũng là dịp cho các đối nam nữ giao duyên, kết bạn: "Lúc đó các buôn làng tổ chức đánh chiêng, hàng xóm mời nhau qua nhà nhau về nhà ăn cỗ, cùng nấu gạo mới trong các ống nứa, ống lồ ô. Ngày đó tất cả theo chỉ đạo của Già làng, từ già trẻ, gái trai… đều cùng tập trung ăn uống và dự lễ."

Từ nhà rông, già làng và các thành viên trong buôn làng bắt đầu đi đến từng gia đình để chúc mừng một mùa lúa mới thóc luôn đầy ắp trong nhà. Tại các gia đình, cũng tổ chức ăn cơm gạo mới, uống rượu, đánh cồng chiêng, múa hát quanh bếp lửa. Cơm sẽ được tung vãi xung quanh nhà, bởi đồng bào Xơ Đăng quan niệm làm như vậy mùa vụ sau mùa màng sẽ tốt tươi hơn, lúa ngô sẽ nhiều hơn, tha hồ vung vãi như hôm nay.

Trong hai, ba ngày lễ hội, núi rừng Tây Nguyên luôn rộn ràng tiếng cồng chiêng, tiếng hát cùng những trò chơi gian đặc sắc… Để sau đó, bà con lại trở về với công việc đồng áng của mình, cùng một niềm tin về những mùa vàng bội thu, về cuộc sống ấm no hạnh phúc cho gia đình và buôn làng của mình.

Phản hồi

Tin liên quan
Các tin/bài khác